04
MW

Ethiek, integriteit, moreel kompas

Wat zijn de grenzen die we aan onszelf stellen

Welke normen en waarden koesteren we. Wat is fatsoen. En vooral: welke krachten drijven in de richting van integriteit & fatsoen en welke krachten naar verhuftering & corruptie. Ethiek, integriteit en moreel kompas

Wat is ethiek en integriteit in organisaties?

Ethiek, integriteit en moreel kompas zijn termen die aansporen tot bezinning over ons gedrag. Kennen we de gevolgen van ons gedrag voor onze omgeving? Ben ik me bewust van de effecten van mijn gedrag op anderen? In essentie gaat het om 'gewetensvorming'. Wat zijn de grenzen die we aan onszelf stellen. Welke normen en waarden koesteren we.

Welke krachten drijven naar wanbestuur, verhuftering & corruptie?

Is het onze natuur, het menselijk tekort of zijn het de 'animal spirits' die een loopje nemen met ethiek en integriteit?

Mensen zijn gevoelig voor de kansen om zich macht, prestige en inkomen te verwerven. Maar men wil er wel mee wegkomen. De gelegenheid maakt de dief, nietwaar. De context is dus buitengewoon belangrijk. Als belangrijke anderen in eigen kring, grensoverschrijdend gedrag goedpraten, ondersteunen of afdwingen gaat men snel door de bocht. Je kan ook zeggen de groeps- bedrijfs- en samenlevingscultuur geven de doorslag.

We moraliseren graag over het belang van ethiek, fatsoen en integriteit maar tegelijk worden we er ook door aangetrokken. We kunnen niet genoeg krijgen van de grote ploerten in 'House of Cards' en ‘Game of Thrones’. Hoe minder scrupules hoe meer aandacht en bewondering. Terwijl degenen die in de berm achterblijven als ‘losers’ worden weggezet. Wellicht moeten we onder ogen zien dat we allemaal lijden aan het menselijk tekort en de ‘animal spirits’. Immers het enige dat telt is succes. 'Winner takes all'.
Dat mag zo zijn maar toch zien we grote verschillen tussen samenlevingen en zelfs tussen organisaties in dezelfde samenleving. Hoe komt dat? De factoren, genoemd in de volgende sectie, verschaffen de verklaring.

Hoe ethisch besef, integriteit en moreel kompas ontwikkelen

Opvoeding, culturele waarden en scholing worden vaak genoemd voor het overdragen van fatsoens-regels en morele kaders. Zo werkt het zeker maar er komt meer bij kijken. Onmisbare factoren zijn sociale intelligentie, zelfkennis en dwang- en lokmiddelen.

Sociale intelligentie

Weet hebben van groepsdruk en tunnel visie. Iedereen kan meegezogen worden in groepsdruk en tunnelvisie. De gekste dingen worden aldus acceptabel, noodzakelijk en normaal. “Als we het zelf niet doen gaat een ander er met de buit van door.” Je kan elkaar van alles wijsmaken!
Bovendien, elke sociale context kent een eigen moraal. Vastgoed jongens denken anders dan artsen dan bankiers, dan winkeliers, dan ambtenaren, dan start-up ondernemers…… . Wees je dus bewust van de valkuilen en de stereotype beelden die in de groepsmentaliteit verborgen zitten. Over de sociale dynamiek in de top van menige organisatie: De civilisatie van het kapitalisme.

Zelfkennis

Eigen gevoeligheden zoals zelfbevestiging zoeken of kritiek ervaren als een persoonlijke aanval, kunnen verleiden tot grensoverschrijdend gedrag. We willen gewaardeerd, bewonderd en bejubeld worden en als dat niet lukt ervaren we  gevoelens van schaamte en afgang.  Gevoelens die tot noodlottig compensatie-gedrag kunnen leiden om toch het spel om prestige en poen mee te spelen. Tegenspraak wordt niet geduld. Zie: De valkuilen van groepsdenken en tunnelvisie.

Waar we het bij deze 2 factoren op neer komt is ‘bestuurlijke wijsheid’. Het vermogen om buiten de waan van de groep te treden en valkuilen van groepsdynamiek te doorzien. Dit vermogen leidt tot acties die een boel ellende voorkomen. Acties overigens die door de directe omgeving lang niet altijd in dank worden afgenomen.

Dwang en lokmiddelen

We vertrouwen graag op het verstand en de goede wil van de medemens. Dat blijkt niet genoeg. Zonder wetgeving waren kinderarbeid en vele andere gruwelijkheden niet afgeschaft. Een permanent civilisatieoffensief waarin dwang en beloning niet ontbreken, is noodzakelijk. We zijn dat voor een groot deel verleerd omdat velen van mening zijn dat het uit de mensen zelf moet komen. Een nobel standpunt maar wat als ‘de mensen zelf’ overgaan tot corruptie, geweld en bedrog?  Wetgeving, toezicht, ingrijpen van politie en justitie blijken dan een noodzaak.

Binnen menige organisatie zijn codes opgesteld om pestgedrag tegen te gaan, Arbo-diensten voorkomen gevaarlijke werkomstandigheden. Wanbestuur en intimidatie door werkgevers word door vakbonden aangepakt. Klokkenluiders informeren over louche praktijken. Een uitgebreid arsenaal aan toezichthouders, actie groepen en instituties is noodzakelijk om achter overtreders aan te jagen. Dit alles wordt versterkt door de media. Vrije media die voor openbaarheid en transparantie zorgen, we kunnen niet zonder!

Aanpak

Hoe integriteit meer kans geven en ontwikkelen in je organisatie? Dit kan je niet in je eentje; je team en de condities in je organisatie dienen dit te ondersteunen. Een goed voorbeeld is beschreven in: Integriteit naar menselijke maat  Investeer in moreel kompas en professionele dialoog, niet in regels.

De opkomst van ethiek, moreel kompas en integriteit

Het civilisatieproces van de afgelopen eeuwen in onze samenleving heeft factoren als ethiek, fatsoen, discipline, integriteit en verantwoordelijkheid aan belang doen winnen.  Onze organisaties maken uiteraard deel uit van deze ontwikkeling. Een ontwikkeling die in tal van organisaties nog steeds doorzet met een eigen accent. De verklaring zit in de de toenemende onderlinge afhankelijkheid en de steeds langere afhankelijkheidsketens binnen en tussen organisaties tot en met de klant. Als ergens mensen in de keten hun werk niet doen, de boel de boel laten of zelfs saboteren dan kan de schade enorm oplopen.
 Er moet dan snel ingegrepen worden. Bij voorkeur door de mensen zelf. Zij kennen de details. Wanbeleid en corruptie aan de top leiden tot cynisme, onverschilligheid en demotivatie in de organisatie. Wat dat betreft raakt de top afhankelijker van het netwerk dat men aanvoert. Top down control en sturing zijn niet meer voldoende om het tempo van verandering bij te benen en de concurrentiekracht op peil te houden.

Daarbij komt dat we leven in een meer open en transparante samenleving waarin niets verborgen blijft. Al het wangedrag komt uit. Bedenkelijk en hufterig gedrag van alle echelons tot en met de top wordt zichtbaar. De social media, recensie- en reputatie-sites als Glassdoor zitten er bovenop. Deze druk dwingt tot fatsoenlijk gedrag zoals ze ook dwingt tot maatschappelijk verantwoord ondernemen.

Op vele fronten dezelfde strijd

Of we deze strijd kunnen winnen is de vraag. Op vele fronten zien we dezelfde krachten; met elkaar kunnen ze de samenleving totaal ontwrichten. Zie daarover deze 3 kennisbank-pagina’s:

Selectie van de Redactie

mystery
Cover stories
Leiderschap

Het mysterie leiderschap

Leiderschap als organisatie-proces met een moreel karakter
Adriaan Bekman
13027
2
Busto_di_Aristotele_conservato_a_Palazzo_Altaemps,_Roma._Foto_di_Giovanni_Dall'Orto
Columns
Organisatiecultuur

Ethiek en integriteit in de financiële sector

Aristoteles als bron van inspiratie.
Erik van Rietschoten
7568
1
Moraal
Columns
Leidinggeven

Het belang van een moreel kompas (2)

Congruentie in denken en doen genereert vertrouwen als beloning
Rijk Binnekamp
16127
2
Aandacht gewenst voor integriteitsbeleid - Voorkomen is beter dan genezen: tien tips
Columns
Ethiek, integriteit, moreel kompas

Het belang van een moreel kompas (1)

Congruentie in denken en doen genereert vertrouwen als beloning
Rijk Binnekamp
9020
3
Professionele roeping als kompas voor kwaliteit - Maak het verschil; wees het verschil!
Columns
Ethiek, integriteit, moreel kompas

Ethisch leiderschap gevraagd

Lef, een eigen moreel kompas en .......?
Muel Kaptein
18485
4
geld
Columns
Het spel om poen en prestige

SNS en schaamteloos rendement

Het spel om poen en prestige blijft bestuurders in de luren leggen
Aart G. Broek
14683
6
Integriteit moet je voelen! - Bewust worden van morele dilemma's
Cover stories
Reputatie management

Integriteit moet je voelen!

Bewust worden van morele dilemma\'s
Herman Bosman
34221
14
Hoort u het ook? De nieuwe economische ethiek!  - Solisme maakt plaats voor communities
Columns
Kernwaarden

Hoort u het ook? De nieuwe economische ethiek!

Solisme maakt plaats voor communities
Bert Overbeek
2160
1
Hoe werkt een ontslag en wat is uw recht en dat van uw werknemers?  - 4 basisregels en 7 tips
Actueel
Leidinggeven

Jonge managers missen een moreel kompas

En ontwikkelen een nieuwe managementstijl
Redactie ManagementSite
7576
7
Perspective
Cover stories
Overheid

Integer handelen bij de overheid

Van een individuele naar een organisatiegerichte benadering
Peter Nientied
5890
4

Tips & Tricks

bank
Columns
Kernwaarden

Cultuurprogramma voor de banken

Perverse prikkels creëerden de foute bank-cultuur. Met anti-perverse prikkels een cultuuromslag?
Willem Mastenbroek
12118
4
Groot-leider
Columns
Ethiek, integriteit, moreel kompas

Integer leiderschap

Voorwaarde voor ontwikkelen van medewerkers. Zowel in de Comfort zone als in de Panic zone leer je niets.
Rijk Binnekamp
13178
6
enhanced-buzz-wide-20887-1366829138-4
Columns
Leiderschap

Wat betekent integriteit en moraliteit voor de (interim)manager?

Integriteit is nauw verbonden met duidelijk leiderschap
Erik Schensema
6700
3
Meer belonen voor lagere prestaties - Passie, betrokkenheid, verantwoordelijkheid, betere prestaties! Hoe?
Columns
Het spel om poen en prestige

Integriteit, het kan wel degelijk!

Wie twijfelt aan zijn eigen eerlijkheid, begint eerlijk te zijn.
Rijk Binnekamp
5477
2
Aandacht gewenst voor integriteitsbeleid - Voorkomen is beter dan genezen: tien tips
Columns
Ethiek, integriteit, moreel kompas

Aandacht gewenst voor integriteitsbeleid

Voorkomen is beter dan genezen: tien tips
Jo Horn
3201
0
Het integriteitsdilemma - Zin en onzin van integriteitstests
Columns
Assessment

Het integriteitsdilemma

Zin en onzin van integriteitstests
Peter Vonk
12192
3
Ben jij wel integer? - Een hulpmiddel om even in de spiegel te kijken
Columns
Het spel om poen en prestige

Ben jij wel integer?

Een hulpmiddel om even in de spiegel te kijken
Leon Dohmen
6066
1

Auteurs die meeschrijven aan Ethiek, integriteit, moreel kompas

Zie alle