Organisatieontwerp omvat alle aspecten van het organiseren zoals strategie, structuur, systemen en cultuur én hun onderlinge samenhang. Denk ook aan de filosofie achter het ontwerp over elementen als ‘de menselijke maat’, concurrentiekracht, ondernemerschap, betrokkenheid, reductie van complexiteit, innovatie, duurzaamheid, ‘het Rijnlandse Model’ en sociale innovatie.
De uitdaging is een organisatieontwerp waarin structuur, cultuur, systemen en strategie elkaar aanvullen en versterken.
Ook informatie over de toenemende invloed van de online media op de communicatie binnen en tussen organisaties.
De geselecteerde artikelen verschaffen inzichten, voorbeelden en succesfactoren van geslaagde organisatieontwerpen.

Trends Organisatieontwerp

Uw organisatieontwerp slim inrichten wordt steeds belangrijker.

Elk ontwerp kent een eigen dynamiek. Laat die dynamiek voor u werken als fundament voor betere resultaten. Het betreft soms disruptieve organisatievormen die de concurrentiekracht aanjagen. De volgende 5 trends zetten u op het goede spoor.

De vijf trends overlappen elkaar. Er zijn ook organisaties die op de golven van meerdere trends succes boeken. Booking.com en menige platform organisatie zijn daar goede voorbeelden van.

Organisatieontwerp als  netwerk

Organisaties ‘vernetwerken’. Het worden netwerken van relatief zelfstandige eenheden vaak ook vervlochten met de netwerken van leveranciers en afnemers. Zie onze pagina’s over Netwerkorganisaties en over Samenwerking tussen Organisaties.

De netwerkorganisatie leent zich ook voor sociale innovatie. ‘Meer verantwoordelijkheid bij de uitvoering’, ‘grotere resultaatgerichtheid van onderdelen’ en ‘meer wendbaarheid’, sluiten er goed op aan. Zie De grootmeesters van ons vak over ‘agile organiseren’.
Een samenvatting van de hierover vergaarde inzichten en ervaringen vindt u onder Innovatief organiseren.

Dit type organisatie scoort ook goed bij innovatie: Innovatie succes voor 75% door sociale innovatie.

De online media, organisatieontwerp en de platformorganisatie

De nieuwe media beïnvloeden de communicatie binnen en tussen organisaties. Geen organisatie zal zich daaraan onttrekken. Deze ontwikkeling is nog in volle gang. De volgende items tonen de experimenteerdrift en de nieuwe mogelijkheden.

Platformorganisaties

De platformorganisatie is een opvallende verschijning. Ze heeft haar basis in de online media en heeft in korte tijd een krachtige, volgens velen zelfs disruptieve positie verworven.

De trend is dat steeds slimmere platforms een toenemend deel van de economische bedrijvigheid pakken. Met hun algoritmes zijn platforms een alternatieve vorm om arbeid te organiseren. Dit betekent ook een toenemend beroep op on-demand beschikbare ZZP’ers. “Waar nodig verenigen zzp’ers zich in teams voor een aanbesteding of om met elkaar een complex project uit te voeren. Men vindt elkaar bijvoorbeeld via Part-up of in nog te vormen communities. Aan de vraagzijde vinden opdrachtgevers gemakkelijker ‘the right (wo)man for the job’ door het grotere aanbod en de betere matching, waarschijnlijk ondersteund door reviews van voorgaande klanten.”
Aldus is er de constatering dat in de  Gig economy de definitieve doorbraak van de ZZP’er en het einde van ‘another middle man’: de organisatie, nabij is.

Start-ups en organisatieontwerp

Start-ups bekommeren zich doorgaans heel weinig om het organisatieontwerp. Al doende ontstaan bij de ‘overlevers’ vormen van ordening en sturing die inspireren voor een werkzaam organisatieontwerp speciaal voor organisaties die sneller willen groeien en innoveren. Succesvolle start-ups onderscheiden zich door vindingrijkheid, snelheid, andere vormen van samenwerking en het vermogen tot innoveren.

“Wendbaarheid, technisch vernuft en gevoel voor klant of doelgroep; dat zijn de factoren die bepalen of je stap voor stap verder komt. Budgetten ramen, businessplannen opstellen en met veel experts en belangrijke mensen hierover vergaderen: allemaal tijdverspilling! Nog erger: het zijn garanties om te falen. Het elan, de fut, de inspiratie, de wendbaarheid, de creativiteit, de daadkracht en de bevlogenheid werk je hiermee het raam uit.” Bron: Interview met ‘serial entrepreneur’ Boris Veldhuijzen van Zanten.

Meer info: Denk als een startup Het is aanpassen of uitsterven – Hoe omgaan met de enorme transparantie en de versnelling van verandering in vrijwel alle sectoren.

Organisatieontwerp en design

Het is zover. ‘Design’ slaat nu definitief over naar organisaties. Het claimt een breed terrein van toepassingen vanuit de principes ‘Alles draait om de klant’ en ‘Alleen de eindgebruiker telt’.

Zelforganisatie én sturing versterken met het organisatieontwerp

De trend naar een opbouw van relatief kleine eenheden met een eigen resultaatverantwoordelijkheid wordt sterker. Deze trend roept onvermijdelijk de vraag op hoe die verantwoordelijkheid en benodigde zelforganisatie te realiseren zijn. Ook het vraagstuk van horizontale samenwerking en coördinatie dringt zich op.
Sturing is belangrijk; wél een vorm die autonomie en eigen verantwoordelijkheid niet plat slaat.  Het betreft een vorm van sturing waarbij aspecten van het organisatieontwerp zoals structuur, systemen, cultuur en strategie  elkaar aanvullen en versterken. Daarmee wordt de basis gecreëerd voor een krachtige positieve dynamiek.  In kleine organisaties wil dat nog wel eens lukken. Zodra organisaties groeien zien we dat men hier niet goed op let. Drie voorbeelden:
1. Men pleit voor samenwerking maar individuele beoordelingen en individuele targets zetten de toon.
2. Een technisch bedrijf legt de besluitvorming lager in de organisatie maar richting en kaders zijn vager dan ooit.
3. Een directielid: ‘Zelfsturende teams zijn het helemaal, we gaan die snel uitrollen in onze organisatie.’
Voelt u de tegenstrijdigheden in deze maatregelen. Zo haalt u de fut uit de organisatie.

Als de samenhang tussen de organisatieprincipes zoek is, haalt dit veel kracht uit de organisatie. De mensen geloven het wel of worden cynisch. Het is juist de kunst alle kracht en menselijke energie te bundelen en te focussen op resultaatverbetering en doelstelling

Hoe dit precies werkt is misschien wel het best bewaarde geheim van de organisatiekunde. De volgende 3 artikelen verschaffen inspirerende concepten en ervaringen. Eerst nog een raadselachtige bewering als voorzet: ‘Organization design eats strategy & systems for breakfast and culture & structure for lunch!’

  • Nieuw organiseren
    Hoe is het met de wisselwerking tussen technische, organisatorische en andere factoren. Werken ze elkaar tegen of versterken ze elkaar juist?
  • Concurrentiekracht en innovatief organiseren
    Hoe organiseren zodat strategie, structuur, systemen en cultuur elkaar aanvullen en versterken in hun uitwerking op gedrag, houding en samenwerking.
  • Puzzelstukjes: uw organisatie in balans?
    Organisaties zijn legpuzzels. Het grote geheel bestaat uit talloze losse stukjes die aan elkaar passen. Alhoewel: ‘aan elkaar passen’?

Disruptieve organisatievormen

Sommige organisaties maken een zodanig gebruik van de hierboven beschreven trends dat hun positie steeds sterker wordt. Opvallend zijn in dit verband de bedrijven die aandacht trekken met disruptieve technologie zoals Booking.com, Google en AirBnB. Maar het onderliggende organisatieontwerp speelt ook een rol. Zo’n grote rol dat organisaties die zich niet onderscheiden door disruptieve technologie wel degelijk over een disruptieve kracht kunnen beschikken. Het is dan de organisatievorm die het hem doet. Dit zijn organisaties gekenmerkt door een krachtige dynamiek naar een steeds sterkere positie in hun markt. In de zorg is Buurtzorg.nl een voorbeeld, in de industrie VDL.  Meer voorbeelden zijn te vinden bij Innovatief organiseren en Sturen op Verantwoordelijkheid. Zie ook: Uw organisatie voldoende wendbaar?

Je zou denken dat dergelijke organisatievormen razendsnel overgenomen worden. Vergeet het maar. Met een nieuwe technologie aan de gang gaan wil nog wel lukken; een nieuwe organisatievorm vereist ander gedrag. Dat is andere koek.

Organisatie-ontwerp: inzichten, voorbeelden, tips

Op deze pagina vindt u een selectie van artikelen over de hierboven genoemde onderwerpen. Ook de meest recente bijdragen uit het ManagementSite Netwerk, de artikelen met de meeste reacties en de Tips & tricks. De ‘related items’ aan het slot van de artikelen verschaffen achtergrond informatie.
De kennisbank-pagina Netwerkorganisatie verschaft aanvullende informatie. Immers veel organisaties vernetwerken. Zelfs tot over de grenzen van de eigen organisatie heen tot diep in de afhankelijkheids-ketens waarbinnen de organisatie functioneert. In dit verband past ook een kijkje op de pagina Samenwerking tussen organisaties.