Verslaving in organisaties

Cover stories · Boeken

De afgelopen twee jaar heb ik een studie gemaakt van het concept verslaving. Dit naar aanleiding van een artikel in de Harvard Business Review waar parallellen werden getrokken tussen afkicken en organisatieverandering (Ferrazi, 2014). Ik schreef hier een blog over op managementsite ‘Managing change one day at a time’, waar ik ontzettend veel reacties op kreeg. Het was voor mij de aanleiding om wetenschappers, verslavingsexperts, (ex) verslaafden, managers, bestuurders en professionals te interviewen vanuit dit nieuwe perspectief op organiseren. In oktober verschijnt het resultaat van dit onderzoek in de vorm van een boek ‘Verslaafd aan organiseren’.

Verslaafd aan organiseren

Mensen in organisaties die werk maken van vernieuwing en verandering vertonen sterke overeenkomsten met mensen die...


Joseph Kessels
Boeiende analyse! Heel origineel om vastgelopen routines als een sociale verslaving te beschouwen. De vier reflexen zijn heel herkenbaar. Dit artikel maakt nieuwsgierig naar het boek Verslaafd aan Organiseren en in het bijzonder naar de 8 sluipmoordenaars die verandering tegenhouden.
Karen Vaartjes
Mooi artikel en een boeiende vergelijking. Overigens heeft het ook te maken, in mijn optiek, met verslaving aan concepten (Lean, agile, zelfsturing, shareholder value, Reorganisatie X, Y Z). Als het oude niet werkt, vervang het dan door een nieuw. Het 'concept' als oplossing voor niet durven vertrouwen op eigen inzicht en ervaring in wat werkt en wat niet werkt, het leervermogen, in combinatie met het niet weten hoe dat dan te organiseren. En je kunt altijd zeggen, als het weer tijd is voor een ander concept, dat dat nodig is omdat het oude niet werkte. Het zelf onder ogen zien wat je organisatie werkelijk nodig heeft, los van enig concept, heeft consequenties voor het traditionele organiseren, maar vooral voor machtsverhoudingen en de controle binnen organisaties. Trouw aan een concept (organiseer proces of wat het dan ook is dat heilig is verklaard), moet plaats maken voor trouw zijn aan elkaar als collega's en aan wat je samen wilt bereiken. Op welke manier dan ook. Dat is voor velen een te grote stap. Dan liever verslaafd.
Gijs Dankers
erg interessant. Als je de diepere systeemwetmatigheden van dit gedrag wilt doorgronden zou je het boek 'De Flowspiraal' eens moeten lezen.
Karen Vaartjes
Dag Tjip,
Ja, wat je beschrijft in je reactie is ook voor mij herkenbaar.
Ten aanzien van je vraag over elkaar willen controleren en beheersen. Ja, ik denk dat dat in traditioneel (hiërarchisch) georganiseerde bedrijven nog steeds zo is. En dat zijn inderdaad vaak de grotere organisaties. Overigens ben ik persoonlijk niet tegen controle. Het hangt er alleen vanaf vanuit welke intentie het plaatsvindt. Vanuit betrokkenheid, vertrouwen en interesse in ontwikkeling zodat (op collectief niveau) bijsturing mogelijk wordt, of vanuit wantrouwen en scepsis, met alle effecten van dien. Het mag duidelijk zijn dat ik voorstander ben van het eerste. En ontwikkel jezelf en je bedrijf daaromheen. Niet vanuit een nieuw concept maar als leerweg, waaraan iedereen meedoet en mag meedoen. To be continued, ja.
Bert-Jan van der Mieden
Lid sinds 2019
Prima artikel! Met dank! De diepste liggende oorzaak van deze verslaving en het in stand houden daarvan is het gebrek aan, de weerstand tegen, en de angst voor zelfreflectie. Dat is de collectieve verslaving, die aan elke verslaving ten grondslag ligt. Die waarheid is hard en simpel. Een waarheid, die dezelfde reflexen oproept als genoemd in het artikel.

Is die weerstandsverslaving op te heffen? Ja, als men bereid is om te luisteren naar zichzelf, de ander en het andere. Terecht zal je nu opmerken dat het niet willen luisteren naar jezelf, de ander en het andere het belangrijkste aspect is van die weerstand tegen zelfreflectie. Maar in ieder mens zit gelukkig ook een onuitblusbare drang om zich Zelf te willen zijn en wil de mens ten diepste ook van die angst en weerstand af. Vanuit de schijnpersoonlijkheid houden we de weerstand enz. in stand, maar vanuit ons Zelf willen we daar graag vanaf.

Kunst is dus om de mens zover te krijgen, dat hij/zij bereid is om te luisteren en dat zelfs fijn gaat vinden. En......... het van mens tot mens met de ander wil delen! Dat is mijn vak als luisterleraar en organisatie- en levensregisseur. Ik vertel er niet alleen graag over, maar laat jou en anderen tevens graag ervaren hoe wij onze verlangens en doelstellingen daardoor sneller en beter kunnen realiseren.
Gian Kerstges
Een hele goede diagnose maar ik mis helaas de visie van de auteur op hoe het wél moet.
Citaat: "De weg naar verandering is complex en ingrijpend. Maar gelukkig niet onmogelijk."
Even dacht ik dat tipje van de sluier zou worden opgetild, maar vervolgens schakelen de voorbeelden zich aaneen tot het einde. Valt in herhaling.
Overigens , als we het hebben over een oplossing: net zoals bij verslaving
zijn enkele ingrediënten onmisbaar in de aanpak, nl. de absolute wil om te veranderen en
een (soms) directieve sturing op kaders. Dit laatste wordt anno 2016 vaak vergeten en soms zelfs vermeden. Maar de balans is nogal doorgeslagen naar vrijblijvendheid, comfortzones (bij leiding en medewerkers ) en "schijnveiligheid". Liever elke dag klagen en weten wat je wel hebt , dan veranderen en niet weten wat je krijgt. Om weer balans te krijgen is sturing door daadwerkelijke leiders keihard nodig. Daarmee weer een goede basis leggen en in een latere fase de touwtjes laten vieren, zodat medewerkers de nieuwe manier van (samen)werken zelf weer kunnen uitbouwen. Het is net als bij een gezin: zonder heldere kaders , afspraak = afspraak, gaat het mis.

Meer over Organisatiecultuur