Channels

De wereld wordt geregeerd door “boekhouders” en cijferfetisjisten. Zo, die zin is er uit en waarschijnlijk maak ik daar weinig vrienden mee. Alles moet tegenwoordig meetbaar gemaakt worden. Anders gaat het fout. Kijk maar naar het spektakel over de inkomensafhankelijke zorgpremie. Maar niet alles wat meetbaar is, is belangrijk. En niet alles wat belangrijk is, is meetbaar.

In de discussie over de inkomensafhankelijke zorgpremie waren de getallen op individueel niveau inderdaad belangrijk. Heel belangrijk, ook voor mij persoonlijk. Maar het was weer een typisch ‘Haags geval van jammer’. Want voor de zoveelste keer werd een idee afgebroken door cijfers. Hoe je ook tegenover zo’n idee staat.

Plato schreef eens ooit iets in de zin van: “Passie is een werkelijk en genadeloos menselijk fenomeen en het beste middel om die te onderdrukken is door middel van discipline”. Nou, als cijfers geen ‘discipline’ zijn, weet ik het niet meer. Zie de discussies en de politieke kramp van de afgelopen weken. Maar cijfers creëren ook schijn-concreetheid en kunnen soms ‘killing’ zijn voor hartstikke goede ideeën.

Lees ook:

Gebruik de kracht van hefbomen

Ik wil hier die politieke en maatschappelijke discussie over de zorgpremie niet nog eens dunnetjes overdoen. Maar ik heb wel de behoefte om dan maar eens een controversieel idee te presenteren.

Jaap Peters schreef het heel mooi in ‘De Intensieve Menshouderij’: “De gedachte dat je een organisatie kunt besturen met behulp van spreadsheets is net zoiets als denken dat je een wedstrijd kunt winnen door met z’n allen naar het scorebord gaan staan kijken”. Een illusie dus.

Toch wordt er door bestuurders keer op keer opnieuw gevraagd naar blauwdrukken, cijfers en kengetallen, al dan niet vervat in spreadsheets of tabellen. Sommige bestuurders eisen zoveel spreadsheets dat het operationele management de hele dag alleen nog maar druk is met het invullen van die ondingen en daardoor niet meer toekomt aan het aansturen van hun medewerkers. Maar… leiding geven doe je toch aan mensen, niet aan spreadsheets. Of heb ik iets gemist?

Ook ík heb me zelf ooit laten meeslepen door diezelfde gekte. Maar ik merkte na verloop van tijd in de praktijk dat dat allemaal niet werkte. Dat cijfers niet werken als motivator. Dat medewerkers vaak zelfs hun hakken in het zand gingen zetten als ze alleen met cijfers werden geconfronteerd.

“Waarom reageren mensen zo narrig op iets wat toch heel redelijk en overzichtelijk is”, zo vroeg ik mij destijds regelmatig af. En eigenlijk is het antwoord op die vraag ontluisterend eenvoudig. Kijk eens naar uzelf. Hoe zou u het vinden als u voortdurend statistieken zou moeten bijhouden over het aantal afgewassen borden en pannen na iedere maaltijd of met betrekking tot het aantal minuten per uur dat u gelukkig bent met uw gezin?

Cijfers, kengetallen en modellen zijn prima hulpmiddelen, maar, nogmaals, ze mogen nooit een doel op zich worden. Ze zijn abstracties van ‘n werkelijkheid, maar niet van dé werkelijkheid. En ze zijn al helemaal de werkelijkheid zélf niet. Daarom kunnen cijfers ook nooit exclusief richting geven aan welke werkelijkheid dan ook. Je laat de uiteindelijke vorm van je droomhuis toch ook niet bepalen door de kleur, de vorm of het formaat van de bakstenen? Je gebruikt die vorm, kleur en formaat om je huis er zo te laten uitzien als jij dat wilt en niet andersom.

Maar blijkbaar hebben we wel behoefte aan ‘richtingaanwijzers’. Vanuit een soort ‘oerbehoefte’ om regie uit te oefenen en zo een illusie van beheersbaarheid in stand te houden. Beheersbaarheid die cijfers ons niet echt geven, hoe concreet ze ook lijken. Uit alle boekhoudschandalen van de laatste jaren blijkt wel hoe manipuleerbaar cijfers zijn. Maar goed, we hebben blijkbaar die behoefte. Misschien omdat we ons anders zo weerloos voelen. Overgeleverd aan ‘de goede geesten’ zo u wilt.

Gelukkig hebben diezelfde ‘goede geesten’ ons begiftigd met Verbeelding. Of Dromen, zo u wilt, of het vermogen tot fantasie. En Verbeelding is iets geweldigs. Verbeelding kan namelijk wél vorm geven aan de werkelijkheid. Verbeelding creëert, inspireert en biedt oplossingsrichtingen.

En…. Verbeelding leidt tot inspiratie en inspiratie genereert energie voor daden. Kijk maar naar de uitzending van Pauw en Witteman waar Rutte en Samsom te gast waren na het bereiken van overeenstemming over het huidige regeerakkoord. Zolang het over de cijfers ging waren ze zakelijk in gesprek, maar op de momenten dat er gesproken werd over hun dromen, over hun ervaringen met mensen en de onderliggende idealen daarbij, begonnen hun ogen te stralen en waren ze écht in gesprek met elkaar.

Wat denkt u dan ook wat het meeste oplevert binnen uw bedrijf? Strakke cijfermatige ‘targets’ die u uw medewerkers als een wortel aan een stok voor de neus houdt? En die u in de vorm van keiharde doelstellingen en met spreadsheets moet afdwingen? Door op die manier uw medewerkers te foppen met een illusie van beheersbaarheid? Of zullen uw medewerkers beter presteren wanneer u ze meeneemt in uw Droom en ze uitnodigt om daar hun eigen Droom aan toe te voegen? En ze bovendien de kans geeft om ook iets van hun eigen droom te verwezenlijken.

U zult vervolgens merken dat medewerkers ‘mee gaan dromen’ als u uw Droom met hen durft te delen. Terwijl u dacht hén mee te nemen in úw Droom, blijkt u plotseling meegenomen te worden in een nieuwe en uitdagende gemeenschappelijke droom. Dat uw eigen Droom krachtiger wordt en wordt uitgebreid met aspecten waar u nooit eerder van ‘had durven dromen’. Net zoals Rutte en Samsom met elkaar mee gingen in hun wederzijdse dromen. Hoever ze in het dagelijkse politieke spectrum ook van elkaar verwijderd zijn. Ze vonden elkaar in hun Dromen.

Martin Luther King kreeg op 28 augustus 1963 de wereld achter zich met zijn speech ‘I have a dream’. Obama kreeg de wereld achter zich met zijn charismatische “Yes, we can”. Obama heeft het tot nog toe maar beperkt waar kunnen maken, helaas. Maar Martin Luther King heeft de wereld ‘aangeraakt’ met zijn Droom. De hele wereld is misschien wat groot om direct mee te beginnen, maar droom alsjeblief uw eigen Droom.

Natuurlijk begrijp ik uw aarzeling om de vertrouwde cijfers meteen los te laten. Dat vraag ik ook niet, want cijfers zijn nuttige hulpmiddelen. En soms bitter hard nodig om dromen niet te laten ontsporen. Maar ik daag u uit om lef te tonen en uw Droom weer als uitgangspunt te durven nemen en de cijfers weer de plaats te geven die ze toekomt: belangrijke hulp-middelen.

Zelf heb ik ook jaren met die cijfers geleefd. Sterker nog: ik heb ze als adviseur aan u proberen te slijten! Maar inmiddels weet ik wel beter. Ik ben de cijfers en de spreadsheets voorbij en weer terug bij de Verbeelding.

Kennisbank onderwerpen:

Dit artikel is toegankelijk voor Pro-abonnees

Voor € 4 per maand of € 30 per jaar ontvangt u:

  • onbeperkt toegang tot alle artikelen.
  • geen commerciële emails en geen reclame op de site.
  • de keuze of u wel of geen nieuwsbrief wilt ontvangen
  • het E-book: Negotiating as emotion management t.w.v. €8.00
Upgrade naar Pro-abonnement

Kennisbank onderwerpen:

 

Reageer

Na het plaatsen kunt u uw reactie nog 30 minuten aanpassen.

Reacties

Verstandige woorden.

Maar wat nu de dromen van Mark & Died zijn is mij een raadsel. Vooralsnog herken ik eerder een partijtje politiek kwartetten: mag ik van jou de hypotheekrente-aftrek? Ja hoor, als ik van jou de ontslagbescherming mag hebben. Ok, Mark, mag ik dan van jou het nivelleren? Prima, maar dan wil ik de marktwerking in de zorg van jou. En het bleef nog wekenlang gezellig in Den Haag.

Dag Huub,

Je bent niet de eerste die zich afzet tegen cijfers. Hoe je het ook wend of keert ons hele leven is gebaseerd op cijfers. Je inkomen wordt uitgedrukt in een cijfer. Je hypotheek of huur wordt bepaald door een cijfer. Op school worden prestaties gekoppeld aan cijfers. De klok bestaat uit cijfers. Temperatuur wordt uitgedrukt in een cijfer. De beurskoersen worden uitgedrukt in …. inderdaad, cijfers. Sommige beroepen (zoals accountants) leven van cijfers. En zo kunnen we nog wel even doorgaan.

Cijfers zijn deel van ons leven. Overal om ons heen zijn cijfers. Dus die (overdreven) aandacht voor cijfers is heel verklaarbaar….

Vriendelijke groet,
Leon Dohmen

Dag Leon,

Natuurlijk zijn cijfers een deel van ons leven en soms zelfs een heel belangrijk deel. Je noemt zelf een paar voorbeelden. Ik wil die cijfers ook niet kwijt, integendeel. Net zomin als ik iets tegen boekhouders en aanverwante beroepen heb, vandaar dat ik ook aanhalingstekens gebruik bij die aanduiding.

Waar ik wél iets tegen heb is dat het middel (cijfers) tot doel verheven wordt. Dat we alleen nog maar door die cijfermatige bril lijken te kunnen kijken en dat daarmee de inspiratie, De Verbeelding, de droom of hoe je het ook noemen wilt, steeds meer op de achtergrond lijkt te raken.

Zaterdagochtend, 17 november rond half negen in de ochtend, hoorde ik op radio 1 een interview met Hans Schenk, hoogleraar economie en kroonlid van de SER, die eigenlijk hetzelfde beweert als ik. Hij heeft het niet over De Verbeelding, maar over ondernemerschap en ‘entrepreneurship’. Gevraagd naar de oorzaken van onze slechte economie noemt hij twee tendensen:
1 de toenemende individualisering, met een graaicultuur als gevolg en
2 het feit dat “Nederland excelleert in boekhouden en slecht presteert in ondernemen”

Ondernemen definieert hij als “het creëren van zinvolle en nuttige ideeën, door de markt gevraagde ideeën en producten…”. Zijn daaropvolgende betoog volgt dezelfde lijn als mijn (bewust prikkelende) column: hij pleit ervoor om de inspiratie weer z’n plaats te geven in het ondernemerschap en daarmee in het beleid. Sterker nog: hij bepleit dat er minder energie in “boekhoudkunde” en meer in entrepreneurship gestoken zou moeten worden en dat met name de regering daar het voorbeeld in zou moeten geven.

Het interview met Schenk is te beluisteren op: http://www.radio1.nl/terugluisteren/tijd?terugluisteren_dag=2012-11-17&terugluisteren_hour=8 en begint op 36 minuut, 00 seconden. Zijn uitspraken starten ongeveer op 39 minuut en 40 seconden. De moeite waard om dat te beluisteren.

Jammer dat ik het interview met Schenk pas hoorde op de dag nadat ik mijn column ingestuurd had, anders had ik het verhaal van Schenk mee kunnen nemen.

Overigens is op mijn website de uitgebreide column te lezen, want daar ben ik niet gehouden aan het maximale aantal woorden die deze site (begrijpelijk) aan een column stelt :-).

Vriendelijke groet,
Huub Smeets

Er zijn ook heel positieve geluiden te horen, Huub.

Wat dacht je van “Onze innovatie is top”
http://www.mt.nl/300/69645/economie/onze-innovatie-is-top.html

Of van “Nederland weer in ICT-top”
http://www.automatiseringgids.nl/nieuws/2012/41/nederland-weer-in-ict-top

Met alleen boekhouden zou Nederland nooit op dergelijke posities kunnen komen …

Vriendelijke groet,
Leon

Hallo Huub,

Helemaal eens met je pleidooi.

Wat ik met name waardeer is de nuance ten opzichte van het cijfergebruik binnen organisaties. Cijfers zijn niet stom, onnodig of slecht. Je hebt ze wel degelijk nodig voor de bedrijfsvoering.

De kunst is het de goede cijfers te gebruiken: zijn ze een goede, gebalanceerde (niet alleen financiële cijfers!!) vertaling van de strategie? En deze cijfers goed te gebruiken: als hulpmiddel en katalysator voor de diverse gesprekken die je in je organisatie met je medewerkers voert over Resultaat (hoe doen we het?) en Relatie (hoe doen we het met elkaar?).

Deze gesprekken zijn voor mij de ‘momenten van de waarheid’ binnen organisaties. Daar vinden de echte veranderingen en bijbehorende verbeteringen plaats. Binnen deze gesprekken past ook uitstekend het dromen en verbeelden waar jij het over hebt. Dat levert veel positieve energie en intrinsieke motivatie op.

Mensen raken gemotiveerd wanneer ze zien dat hun bijdrage aan de organisatie er iets toe doet, dat het resulteert. En daar komen de cijfers weer om de hoek kijken. Cijfers, en met name trends, geven feedback over de stand van zaken. “We hebben gedroomd en zaken in gang gezet. In hoeverre heeft het geresulteerd?” Stof voor het volgende ‘moment van de waarheid’.

En zo is de (leer-)cirkel rond.

Nog één opmerking over cijfers:
Ik stoor me mateloos aan de spreadsheets met grote cijfertabellen en 3D taartdiagrammen. Je krijgt schele ogen en bonzende hoofdpijn als je probeert te ontcijferen (let op de woordspeling!) welk verhaal die gegevens vertellen.
Goede visualisatie van gegevens zodanig dat mensen direct zien wat er staat is een zwaar ondergewaardeerde discipline.Een goede visualisatie brengt cijfers tot leven, geeft ze betekenis en verlaagt de drempel om ze te gebruiken.
Daar droom ik wel eens over……

Groet,
Rob ter Hedde

Hallo Rob,

Dank je voor je positieve reactie!

Wat mij betreft voeg je iets essentieels toe: het is de kunst om de juiste cijfers te gebruiken. Cijfers die mensen wél motiveren omdat die hen inzicht geven in hun eigen bijdrage aan de organisatie waar ze werken. Dat leidt tot de positieve energie en intrinsieke motivatie waar jij het over hebt. En de juiste manier van visualiseren helpt daar zeker bij.

Mag ik overigens jouw woordspeling ‘ontcijferen’ in de toekomst eventueel gebruiken voor een vervolgcolumn/ -artikel?

Met vriendelijke groet,
Huub Smeets

Hallo Huub,

Uiteraard mag je de woordspeling gebruiken. Ik zie het als een compliment.

Ik ben benieuwd naar het vervolg.

Groet,
Rob

Kortom, cijfers en economie zijn een belangrijk onderdeel van het verhaal, maar dan in dienende zin, niet als allesbepalende factor.

Toon alle 8 reacties
x
x