Channels

Managers, ondernemers, leidinggevenden zoeken vaak naar inspirerende voorbeelden. Bijvoorbeeld hun vader, of een bekende Nederlander, of iemand die succes in ondernemen heeft gehad en er een boek over schreef. Naar mijn overtuiging kan men de kunst van het leidinggeven nog op een heel verrassende wijze leren uit een voor velen wellicht onverwachte hoek: de Bijbel. Als predikant en als coach geloof ik in de grote kracht en betekenis van de oeroude heilige verhalen over bijbelse figuren zoals Mozes voor mensen van vandaag. Tot in details wordt beschreven hoe Mozes leiding gaf aan een schijnbaar onmogelijke onderneming, nl. het vormen van een groep slaven tot een machtig volk. Iedereen kan zich in deze verhalen herkennen en er zijn en haar voordeel mee doen.

Bijbelverhalen zijn vaak managementverhalen, omdat ze gaan over wat mensen ondernemen, organiseren en experimenteren. Ze vertellen wat er lukt, hoe zaken fout gaan, waar men leert, op welke wijze mensen kunnen veranderen. Ondernemen is als een reis maken, op weg gaan. Het is een beweging van een klein begin naar een voorlopig groots eindpunt. Op weg gebeuren allerlei mee- en tegenvallende zaken. Je moet het bijvoorbeeld opnemen tegen een machtige tegenstander. Je wilt een groep gedemotiveerde mensen in beweging krijgen. Je weet hoe belangrijk het is werk en privé te onderscheiden. Je zult eenzaamheid moeten trotseren, medestanders zien te vinden, taken kunnen delegeren. Dit zijn zomaar wat zaken waar je als ondernemer voor staat. En steeds is daarbij de vraag: wat is wijs, wat is nu verstandig? Hoe kun je je ambitie realiseren, zodanig dat jezelf en je medewerkers niet bezwijken onder de druk van cijfers, verwachtingen, regels? Hoe blijf je integer, moreel verantwoord?

Culturele bagage

Lees ook:

Grensverleggend leiderschap

Al die vragen worden in de Bijbel ook gesteld en vinden daar hun verdieping. Dat boek wordt nu vooral in kerken gelezen en uitgelegd, maar vindt met de jaren steeds minder gehoor. Kerken lopen langzaam maar zeker leeg doordat roestige regels en taaie dogma’s de fascinerende kracht van Bijbelverhalen vaak onherkenbaar maken. Toch is er onlangs ook weer een nieuwe Bijbelvertaling verschenen. Het is, denk ik, een kans om weer eens te lezen hoe actueel het is wat er staat. Al eeuwen heeft dit boek mensen bezield, bevrijdingsbewegingen op gang gebracht en ethisch besef gevormd. Filmmakers, schrijvers, schilders en cabaretiers hebben altijd geput uit de vele motieven en namen die dit boek te bieden heeft. En nog steeds.

En niet alleen voor kunst en cultuur, ook voor hen die leiding geven aan organisaties, commercieel of publiek, kunnen Bijbelverhalen verrassende inzichten brengen. Neem, nogmaals, een figuur als Mozes, die als de bezielde en bezielende veranderdeskundige leiding geeft aan een enorm groot en boeiend transformatieproces. Er wordt beschreven hoe hij regels stelt, rechtvaardigheid met mildheid combineert. Zijn grootsheid, maar ook zijn zwakte in conflicten worden realistisch neergezet. Ervaringen van een onderneming van zo’n drieduizend jaar oud blijken nog steeds van toepassing.

Oorsprong van management

Een voorbeeld: Mozes was een stotteraar. Hij kon moeilijk uit zijn woorden komen en wilde niet alleen en zonder een medestander naar zijn opponent gaan, de Egyptische farao. Mozes gaat onder zeer ongunstige voorwaarden een zwaar onderhandelingsproces in om zijn kleingehouden volksgenoten los te krijgen. De strijd om een order binnen te krijgen of de krachtmeting tussen vakbonden en werkgevers om procenten loonsverbetering zijn er niets bij. Wat hem ondanks zijn handicap zo krachtig en overtuigend maakte, en daarmee een authentieke leidersfiguur, heeft alles te maken met de bijzondere manier waarop hij zichzelf heeft leren kennen en vertrouwen. Dit proces wordt in de Bijbel op symbolische wijze beschreven als een ontmoeting met God. Eén van de opmerkelijke verhalen in deze confrontatie is dat hij zich van zijn handen bewust wordt en er in gaat geloven: hij ziet hoe zijn zieke en vreemde hand wordt genezen en hij vindt de moed om een giftige slang in zijn hand te nemen. Dit verwijst naar de bron van het ware management, afkomstig van het woord ‘manage’. Hier zit het Latijnse ‘manus’, dat hand betekent, en ‘agere’, dat leiden of drijven betekent. Management dus als de kunst van het leiden, aansturen. De grootsheid van Mozes’ leiderschap blijkt dan bijvoorbeeld in zijn regelgeving. De bezielende kern van de wetten blijkt het koesteren van vrijheid te zijn, waardoor het volk van de Israëlieten in staat bleek met kracht zijn vijanden te weerstaan. Ze konden het generaties lang in de woestijn volhouden. En daarna konden ze er een land, een samenleving mee inrichten. De uitstraling van die wetgeving is dat het millennia lang in de vorm van de Tien Geboden het geweten van onze cultuur gevormd heeft.

Metaforen

In plaats van een persoon kan men ook een verhaalmotief als uitgangspunt nemen. Zo wordt er in de Bijbel vaak over de woestijn gesproken als een zeer krachtige metafoor. De woestijn is de plaats waar groepen en individuen op de proef gesteld worden. Je kunt er verdwalen, je reserves kunnen opraken, waandenkbeelden kunnen opkomen, ruzies ontstaan. Als iets een omgeving is waar je op jezelf wordt teruggeworpen, dan is het wel de barre omgeving van de woestijn. Maar tegelijk verhaalt de Bijbel hoe mensen juist hier ook sterker uit tevoorschijn kunnen komen. Door een crisis heen vernieuwen mensen zich, worden ze voorbereid op een nieuwe taak. Een groot deel van de vertellingen over Mozes, de manager, speelt zich af in de woestijn. Maar ook die van profeten, een soort klokkenluiders van het eerste uur, de kritische geesten in Bijbelse tijden, leefden vaak in de woestijn. En de bekende figuur van Jezus vond eveneens zijn bestemming in de woestijn.

Ondernemen is met mensen onderweg zijn om doelen te realiseren. De Bijbel kan daarbij een reisgids zijn. Haar verhalen laten zich lezen als een soort modellen voor veranderingsprocessen. Haar personages kunnen als identificatiefiguren optreden. Uitspraken kunnen diepe inzichten en wijsheden vertolken. Religieuze poëzie biedt mogelijkheden tot creativiteit, tot het scheppen van orde in chaos.

Omgaan met weerstand

In een veranderingsproces heb je bijvoorbeeld te maken met weerstand. In de Bijbelse verhalencyclus, waarin een verzameling slaven een transformatie ondergaat tot een sterk volk, speelt die weerstand ook een grote rol. In vroegere uitgaven van de Bijbel werd gesproken over het ‘murmureren’ van de mensen. Uitdrukking als zich beklagen, mopperen en protesteren vind men in nieuwere edities. Heel herkenbaar voor iedereen die veranderingen in een groep moet doorvoeren. Dan valt er van Mozes, de manager, nog wel veel te leren. Hij heeft heel wat middelen in huis om deze weerstand tegemoet te treden. Heel sterk is bijvoorbeeld het verhaal over het ‘manna’, dat wil zeggen dat voor de Israëlieten in de woestijn er iedere dag een soort brood uit de hemel viel. Het was genoeg om elke dag van te leven, maar aan bederf onderhevig wanneer men een voorraad voor de volgende dag ging aanleggen. Een symbolisch verhaal om de aandacht en de zorg op her hier en nu te richten en niet zozeer te denken aan het goede verleden of te verlangen naar de veelbelovende toekomst.

Deze voorbeelden concentreren zich rond de figuur van Mozes. Maar iets soortgelijks zou van de Bijbelse koning David gezegd kunnen worden. Op zeer indrukwekkende wijze wordt beschreven hoe hij als leider van Israël met de vijanden van zijn volk omgaat en hoe hij daarbij ook de tegenstander in zichzelf ontdekt. Men kan ook zo tegen Jezus aankijken als iemand die voortdurend op een verrassende manier vastgelopen situaties en tegenstellingen tussen mensen tegemoet trad.

Nu Nederland steeds minder een christelijk, kerkelijk land is en voortdurend minder mensen zich aan religieuze instituten gebonden achten, dreigt de Bijbel voor velen uit het zicht te verdwijnen. En dat is enorm jammer, want daarmee blijven wijze inzichten en kansen onbenut. Iedereen draagt namelijk wel direct of indirect de geestelijke en culturele bagage van het christendom met zich mee, gelovig of niet. Soms leiden inzichten en overtuigingen uit heilige boeken tot maatschappelijk ongewenst gedrag, zoals de laatste tijd ook in Nederland duidelijk wordt. Maar meestal kan de hiervoor genoemde bagage een verrijkende en verdiepende bijdrage zijn aan wat mensen ondernemen. En daar liggen vele aanknopingspunten. Bezieling hoeft niet alleen van ver weg, uit verre werelddelen en vreemde culturen te komen. De bronnen van inspiratie liggen heel dichtbij.

Klaas IJkema

IJkema is parttime predikant in de protestantse kerk in Wijk bij Duurstede en heeft een eigen coachings-praktijk Dia~loog (www.dia-loog.nl)

Kennisbank onderwerpen:

Kennisbank onderwerpen:

 

Reageer

Na het plaatsen kunt u uw reactie nog 30 minuten aanpassen.

Reacties

Klaas IJkema levert tussen de besprekingen van nieuwe managementconcepten een bijzondere bijdrage aan het debat over management. Dat de Bijbel een bijdrage kan leveren aan ons denken over thema’s als management, verandermanagement, onderhandelen en conflicthantering vind ik op z’n zachtst gezegd heel vernieuwend. Ik vermoed dat ik niet de enige ben die nog nooit die combinatie had gemaakt. En nieuwe combinaties zetten vaak aan tot innovatie en inspiratie. Juist in een tijd waarin we elkaar steeds maar weer zand in de ogen gooien met onpersoonlijke management- en meetinstrumenten die elkaar in rap tempo afwisselen, vind ik het erg spannend dat nu een bron wordt ingebracht die de leeftijd van alle managementhypes vele malen overtreft. Een nieuwe impuls aan thema’s als leiderschap, integriteit en moreel handelen kan geen kwaad in het huidig economisch en maatschappelijk klimaat. De wijsheid van Salomo zou wel eens hard nodig kunnen zijn. Ik hoop op meer bijdragen van Klaas IJkema!

Ik denk dat er nog meer heilige schriften zijn die een bijdrage kunnen leveren.

Zeker de Koran kan nog veel meer bieden aan inzichten.

Jammer dat het zo eenzijdig Bijbel is

Prima artikel van Klaas Ijkema. Inderdaad de bijbel, maar ook andere boeken zoals de Thora en de Koran laten inspirerende voorbeelden zien over leiderschap in moeilijke tijden. In deze – voor sommigen – benarde tijd is de behoefte aan daadkrachtig en visionair leiderschap erg groot.. In een boekje van Joseph Campbell met als titel `Wat mythes ons vertellen’ staan inspirerende verhalen. Ondernemend leiderschap vereist een brede kijk op het leven en een goede communicatie. Er zijn dus communicatievoorbeelden genoeg waar Klaas Ijkema uit kan putten, ook in zijn toekomstige preken.

Inderdaad zijn bijbelse voorbeelden heel goed te gebruiken bij management. Ook talrijke spreuken in het bijbelboek Spreuken geven goede suggesties. Spreuken 11: 14 bijvoorbeeld: “Door gebrek aan visie gaat het volk ten onder, een keur van raadgevers brengt het tot bloei.” (volk lezen als bedrijf en de consultants onder ons zijn weer blij!) of Spreuken 18: 9 “Wie lui is in zijn werk, werkt aan zijn eigen ondergang” of Spreuken 18: 13 nog zo’n parel voor managers: “Wie antwoordt zonder eerst te luisteren, handelt dwaas en maakt zichzelf belachelijk.”

Maar ook Mozes had een coach. Natuurlijk God, die hem de nodige instructies gaf, maar het verhaal van Mozes en zijn schoonvader Jetro onderweg is ook een prachtig voorbeeld van een lesje delegeren in Exodus 18 staat dit prachtige verhaal:

De volgende dag sprak Mozes recht over het volk. Van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat stonden de mensen om hem heen. Toen zijn schoonvader zag hoezeer hij door hen in beslag werd genomen, vroeg hij: ‘Waarom moet jij steeds voor iedereen klaarstaan? Waarom houd jij als enige zitting, terwijl de mensen zich van ’s ochtends tot ’s avonds om je verdringen?’ Mozes antwoordde zijn schoonvader: ‘Omdat het volk bij mij komt om God te raadplegen. Als ze een geschil hebben, wordt dat aan mij voorgelegd, en dan beslis ik wie er in zijn recht staat en vertel ik hun hoe Gods wetten en voorschriften luiden.’ ‘Het is niet verstandig wat je doet,’ zei zijn schoonvader, ‘je zult er nog onder bezwijken, en de mensen die bij je komen ook. Dit is een veel te zware taak voor je, je kunt die niet alleen aan. Luister, ik zal je een goede raad geven, en moge God je dan ter zijde staan. Jij moet het volk bij God vertegenwoordigen en hun geschillen aan hem voorleggen. Prent hun zijn wetten en voorschriften in en leer hun welke weg ze moeten bewandelen en welke plichten ze moeten vervullen. Maar zoek daarnaast onder het volk een aantal doortastende, vrome mannen, die betrouwbaar zijn en zich niet laten omkopen, en geef hun de leiding over groepen van duizend, van honderd, van vijftig en van tien. Zij moeten altijd over het volk rechtspreken. Belangrijke geschillen leggen ze aan jou voor, in minder belangrijke geschillen doen ze zelf uitspraak. Zij zullen je last verlichten door die samen met jou te dragen. Als je het op deze manier aanpakt, en als God het wil, kun je het volhouden en kunnen al die mensen tevreden naar hun tenten gaan.’
Mozes luisterde naar zijn schoonvader en deed wat deze hem had aangeraden. Hij koos uit heel Israël doortastende mannen en stelde hen over het volk aan: hij gaf hun de leiding over groepen van duizend, van honderd, van vijftig en van tien. Zij stonden altijd klaar om over het volk recht te spreken. Moeilijke zaken legden ze aan Mozes voor, in eenvoudiger zaken deden ze zelf uitspraak.

De bijbel geeft zo nog veel meer lessen, niet alleen voor management trouwens, maar dat valt buiten de scope van deze site en het artikel.

Het is jammer dat de kern van een artikel door sommigen te niet wordt gedaan door goedkope referenties naar de Koran. De Koran, 600 jaar later geschreven, is gebaseerd op de principes van de Bijbel. Vele auteurs, o.a. Stephen Covey en John Maxwell, geven bijbelse principes een plaats in de huidige management en dit artikel hoort daar zeer zeker bij. Erg goed artikel.

Een prima stuk en geweldig goede reacties. Het geeft maar weereens aan hoe weinig er in onze wereld in essentie wijzigt door de loop der tijden. Religie is nog steeds wereldwijd een enorme drijfveer voor vele mensen. Het toepassen van de kennis uit de onderliggende geschriften van deze religies in de internationale communicatie en het samenwerken van bedrijven en partnerships aan 1 eind-produkt zal er toe bijdragen dat er meer onderling begrip komt voor de vele overeenkomsten tussen volken, die zowel positief als negatief kunnen worden uitgelegt.

Ik ben het helemaal met Klaas IJkema eens als hij zegt dat de bijbel een zeer relevant boek is waarin inzichten ten behoeve van van management en leiderschap te vinden zijn. Een aanmoediging voor iedereen om de bijbel eens te gaan lezen!

Bij de beschrijving:
‘…. Wat hem ondanks zijn handicap zo krachtig en overtuigend maakte, en daarmee een authentieke leidersfiguur, heeft alles te maken met de bijzondere manier waarop hij zichzelf heeft leren kennen en vertrouwen. Dit proces wordt in de Bijbel op symbolische wijze beschreven als een ontmoeting met God…..’
wil ik de volgende kanttekening plaatsen:

Het is m.i. juist vanwege die werkelijke ontmoeting met God dat hij zich tot zulk krachtig leiderschap kon ontwikkelen. Een zichzelf ingebeelde symboliek zou namelijk nooit zo’n grootse uitwerking kunnen hebben.

Op de management site een verhaal uit de Bijbel, wat een verrassing. Voor mij althans.
Zelf ben ik ongeveer 10 jaar geleden de Bijbel weer gaan lezen na ontmoetingen met ds. Nico ter Linden. Zijn ´Het Verhaal Gaat´ boekenserie kan ik iedereen met interesse in de Bijbel als boek maar met onvoldoende kennis over het leven en de cultuur 2000 jaar geleden aanraden.

Het verhaal van Mozes is voor mij inzichtgevend geweest om redenen die IJkema aanhaalt in zijn tekst. Maar voor mij nog meer omdat Egypte kan worden gezien als het hier en nu, waar je nu bent, het huidige waar je aan vasthoudt, waar je wel van los wilt wellicht maar omdat je liever vasthoudt aan wat je hebt, hoe weinig dat ook klopt met je gevoel van levensdoel. Liever vasthouden dan loslaten en gaan voor waar je hart naar uitgaat, de stap nemen in het onbekende. Dat is typisch menselijk, blijkbaar 2000 jaar geleden en ook nu. In mijn werk als bedrijfsarts maak ik genoeg mee dat mensen doorwerken tot ze er ´ziek´ van worden, liever dan dat ze hun baan, hun bestaanszekerheid, opgeven en op zoek gaan naar wat hen meer geluk kan geven. We willen niet of, of maar en, en. Op individueel niveau speelt dit dus duidelijk, maar ook op organisatieniveau. De Bijbel is niet voor niets niet het enige boek waarin deze problematiek op diverse manieren wordt verteld, geanalyseerd en waarin oplossingen worden aangereikt.
Zijn er nog lezers?

Sonja Dielemans

Ik wil aan het verhaal alleen toevoegen dat mijn managementstijl heel erg beinvloed is door de bijbel sinds ik deze enige tijd geleden hervond. Natuurlijk is dit eigenlijk maar ten dele correct, want het is nog veel meer het in mij opgebloeide geloof en vertrouwen in God (en ik distantieer me hier nadrukkelijk van het geloof in een kerk) dat deze invloed heeft gecreeerd.

Ik kom hier in mijn projecten ook voor uit en ga nergens heen zonder zakformaat bijbel bij me. Hou me te goede, ik loop er niet te pas en te onpas mee te koop, maar het is verbazingwekkend (voor iemand die de bijbel niet kent) hoe vaak relevante referenties met de bijbel gemaakt kunnen worden in een management praktijk.
Spiritueel management.

De behaalde bedrijfs en projectresultaten zijn tegelijkertijd enorm verbeterd. En dat bedoel ik helemaal niet spiritueel maar pure keiharde bottom line.

Een stuk naar mijn hart. Er wordt echter mijns inziens ten onrechte gesteld dat Mozes zou stotteren. Ik lees er niets van terug in de bijbel: ” zwaar van mond en tong’ (Exodus 4:10). Er was volgens mij iets heel anders aan de hand: Mozes werd als zuigeling geadopteerd door de dochter van de Farao. Zijn moedertaal is dus niet Hebreeuws maar de taal van het oude Egypte! Dat is zijn ‘handicap’. Met het feit dat Mozes zich wel verwant voelde met de hebreeers maar een andere culturele opvoeding had. Aaron, zijn broer, is het hebreeuws meer machtig. Desondanks het antwoord: IK zal zeggen wat je zeggen moet.
God stelt dus een leider aan die het oud Hebreeuws maar matig machtig is en niet volledig op de hoogte is van de cultuur. Logisch want wie van de Hebreeers (slaven) zou er een potje kunnen breken bij een Farao? Bovendien gaan ze een geweldig verandertraject in: van de vleespotten naar de woestijn om OOIT (na 40 jaar) op het beloofde eindpunt uit te komen dat alleen de in de woestijn gegenereerde generatie mag zien! Daar moet je een INTERIMMER, een halve buitenstaander bijhalen: Zelfs Mozes mag het einddoel van dit proces niet meemaken.

Mozes is een intercultureel interim verandermanager, met vooral…… een groot geloof!

Bij deze word je alleen een goede manager wanneer Christus door je heen de zaak managed. Eerst het persoonlijk leven dan de plek waar je manager bent. Dat is de basis van alle voorbeelden, maar het begint eerst met een geestelijke relatie met Christus zelf; anders is het onmogelijk. Dan nog een les is, dat je al;les op God Zijn tijd laat afwachten. Nu komt bijn vaak niet voor. Dit moet in zijn geheel doordrenkt zijn in het persoonlijk leven zelf en dat ook zien in het geestelijke en dan wordt het in alle wegen te zien bij alles wat je in het leven det en onderneemt en dan rust daar ook een zegen op. Dus met zelfrealisatie komen we niet ver. Wij kunnen niet iets volbrengen, dat wat Christus aan het kruis al volbracht heeft. Daar zit de opstanding met Christus in en dan kunnen we eerst zelf in de opstanding met Christus en wandelen en dan kan God zelf waken over andere zaken die we dien en daar hoort het managen van het bedrijf ook bij.

Jan Prins.

Toon alle 11 reacties
x
x