Channels

Hoe afrekenen met de regelzucht van de bureaucratie? Heel simpel: 20% van de regels is voldoende voor 80% van het werk. Weg met de bestuurlijke drukte!

Door het bekende reclamespotje van de Ohra uit 2005, is de term ‘paarse krokodil’ een begrip geworden. Deze metafoor uit het dierenrijk staat sindsdien voor bureaucratie en regelzucht. Je zou verwachten dat die beeldspraak nu wel achterhaald is. Maar het tegendeel is waar.

 In de jaren tachtig en negentig zijn in ons land verschillende sectoren geliberaliseerd en geprivatiseerd. Wie denkt dat door de tucht van de marktwerking de regeldruk is verminderd komt bedrogen uit. Uit onderzoek komt naar voren dat het aantal wetten en regels de afgelopen jaren in ons land is geëxplodeerd. Alleen al de zorg was goed voor een stijging van meer dan 200 procent van wetsartikelen en andere bepalingen.

Lees ook:

Over de burger die in de bureaucratie de weg is kwijtgeraakt

In een onderzoek van de Boston Consulting Group onder 100 beursgenoteerde bedrijven komt naar voren dat het aantal procedures, lagen, en managementbeslissingen in de afgelopen vijftien jaar met 50 tot 350 procent is toegenomen. Hierdoor besteden leidinggevenden 40 procent van hun tijd aan het schrijven van rapporten en 30 tot 60 procent aan vergaderingen. Ook veel Nederlandse leidinggevenden gaan gebukt onder de toenemende regeldruk.

Volgens ingewijden zijn privatisering en liberalisering de belangrijkste boosdoeners in ons land. Om te controleren of iedereen zich aan de nieuwe spelregels houdt, zijn verschillende bestuursorganen opgetuigd of uitgebreid. Daarbij kan men denken aan de Nederlandse Zorg Autoriteit en de Autoriteit Financiële Markten. Dergelijke partijen zijn verantwoordelijk voor een steeds grotere hoeveelheid wet- en regelgeving. Bovendien worden steeds meer regels strenger gehandhaafd.

Volgens Mathieu Weggeman, hoogleraar organisatiekunde aan de TU Eindhoven, is het hoog tijd voor doeltreffende maatregelen. Wat hem betreft zouden we de Wet van Pareto morgen mogen invoeren. Volgens de wetenschapper kan met 20 procent van de regels in veel gevallen 80 procent van onze werkzaamheden worden aangestuurd. Zeker bij organisaties met relatief veel kenniswerkers. Hierdoor krijgen managers weer de ruimte om zich met zaken bezig te houden waarvoor zij oorspronkelijk zijn aangenomen. De overheid zou op dit gebied een voorbeeldfunctie kunnen vervullen. Want het aantal ‘regelproducenten’ is onder ambtenaren flink toegenomen.

Wie voorgoed met de bureaucratie heeft afgerekend, is Jos de Blok van Buurtzorg Nederland. In vergelijking met andere thuiszorginstellingen heeft Buurtzorg nauwelijks overhead en weinig regelgeving. Geen dure managers, grote stafafdelingen en ellenlange vergaderingen. Alles draait om een zelfsturend team van wijkverpleegkundigen, die worden ondersteund door een slim computersysteem. Daardoor kan men vooral met het vak bezig zijn, waarbij een terugkeer naar zelfstandigheid van de cliënten voorop staat. Hierdoor is deze organisatie uitermate effectief. Het onderzoek dat Ernst & Young naar het bedrijfsmodel van Buurtzorg heeft gedaan bevestigt dit. Zo ligt het ziekteverzuim bijna vier procent onder het gemiddelde in de thuiszorg en is de overhead extreem laag. Vandaar dat landelijke invoering van dit concept een jaarlijkse besparing van maar liefst twee miljard euro oplevert!

Uitroeien van alle paarse krokodillen zal moeilijk gaan. Maar het beest af en toe een kopje kleiner maken is toch het minst wat bestuurders en politici kunnen doen. Voor echte ‘krokodillenjagers’ is voorlopig nog volop werk aan de winkel.

Dat illustreren de volgende drie voorbeelden:

Overheid in overtreding

Tegenwoordig krijg je een flinke boete als je niet handsfree belt achter het stuur. Wie door oom agent gepakt wordt is 230 euro lichter. Maar de overheid gaat zelf ook in overtreding. Door een overmaat aan borden is de verkeersveiligheid in sommige steden in het geding. Zo telt de bebouwde kom van Nijmegen maar liefst 19.000 verkeersborden. De verkeersdeelnemer in deze stad krijgt zoveel signalen te verwerken, dat hij niet meer adequaat kan reageren.

Beeldschermtijgers

Volgens onze minister van Justitie moet de politie meer zichtbaar zijn. Agenten moeten achter hun beeldscherm vandaan. Maar de praktijk is weerbarstiger. De administratieve lasten bij de politie zijn torenhoog, waardoor politiemensen veel tijd achter hun bureau zitten. Gemiddeld zit een agent veertig procent van zijn werktijd achter de pc. Met het invullen van een proces verbaal is een diender gemiddeld anderhalf uur zoet. Een winkeldiefstal afhandelen neemt al gauw vier uur in beslag. Voor het vangen van boeven blijft dus weinig tijd over.

 Ontregeling op het spoor

Door de splitsing van NS en ProRail is het niet mogelijk om adequaat op omstandigheden te reageren. Vooral in de winter. Er stranden dan onnodig veel treinen. Machinisten mogen bijvoorbeeld niet meer zelf een probleem met een vastgevroren wissel oplossen. Tegenwoordig moet een machinist die een probleem signaleert eerst contact opnemen met ProRail. Daar kijkt men of er toevallig een mannetje beschikbaar is om de klus te klaren. Dat kan soms uren duren. Vervolgens wordt deze naar de locatie toegestuurd. Een paarse krokodil van formaat, waar veel reizigers de dupe van worden.

Bronnen
Heijnen, Suzanne, Een multidisciplinair perspectief op marktwerking in de zorg, Universiteit Utrecht.
Kuiken, Ben, Fuck de regels, Haystack, Zaltbommel.
Maatschappelijke Business Case Buurtzorg Nederland, Ernst & Young.
Weggeman, Mathieu, Leidinggeven aan professionals? Niet doen!, Scriptum, Schiedam.

Kennisbank onderwerpen:

Kennisbank onderwerpen:

 

Reageer

Na het plaatsen kunt u uw reactie nog 30 minuten aanpassen.

Reacties

Uiteindelijk zijn marktwerking en privatiseren alleen maar uitgedraaid op het ene probleem door het andere vervangen. Staatsbedrijven functioneerden niet goed. Nu zijn ze geprivatiseerd en functioneren ze nog niet goed.

Veel van de oorspronkelijke nutsvoorzieningen kwamen voort uit particulier initiatief. Zoals de gemeentelijke gasfabrieken, die tegen het einde van de negentiende eeuw werden opgericht door ondernemers. Die gasfabrieken functioneerden niet naar behoren en dus namen de gemeenten de levering van gas aan huishoudens en bedrijven zelf maar in de hand. Gaandeweg werden die samengevoegd tot de bekende provinciale energiebedrijven. Ruim honderd jaar later werden die weer geprivatiseerd.

De gevolgen zijn inmiddels duidelijk: topsalarissen voor de bedrijfsleiding, de energievoorziening is helemaal niet goedkoper geworden, maar juist veel duurder, de meeste mensen zaten helemaal niet te wachten op meer keuzemogelijkheden, er moest een enorm toezichtapparaat worden opgetuigd en de baten zijn voor de markt, de lasten voor de maatschappij (lees belastingbetaler).

Ik ben geen socialist, maar geloof in evenwicht: een op geld verdienen en ontwikkeling gerichte economie, waar uitwassen worden tegen gegaan. Voorlopig hebben we nog met de uitwassen te maken.

‘If you put fences around people, you get sheep’

Beste Peter,

Dank voor je uitgebreide reactie. Met mijn artikel wil ik geenszins de voorkeur voor een bepaald politiek systeem suggereren. Waar het mij om gaat is dat de regelgeving in bepaalde opzichten niet langer functioneel meer is.

Neem nu het onderwijs. Daar komt het management om in de regelgeving. Alleen al in het papierwerk voor het Ministerie van Onderwijs gaat jaarlijks zo’n 130 miljoen euro aan manuren zitten! Door de regeldruk is er steeds minder tijd beschikbaar voor het eigenlijke schoolwerk.

Natuurlijk zijn er regels nodig en hebben werknemers behoefte aan een zekere mate van structuur. Maar de overheid moet net als een scheidsrechter wel de wedstrijd aanvoelen. Onderschat het zelfregelend vermogen van mensen niet!

Mvrgr,

Ton Verbeek

Dag Ton,
Ik ken nogal wat mensen uit het onderwijs en zelfs degenen die echt graag les gaven en uit volle overtuiging voor het onderwijs hebben gekozen willen eigenlijk niet meer verder. De regeldruk en het op het neurotische af alles willen meten (toetsen, excellente scholen) zit ze tot hier. Op elke misstand wordt gereageerd met nog meer regelgeving.

Hetzelfde geldt voor de zorgsector.

gr. Peter

Ha die Peter,

Lang geleden, toen ik zelf nog voor de klas stond in het voortgezet onderwijs, was er al sprake van enige regeldruk. Ter illustratie de volgende anekdote:

Jan, een collega wiskunde in de bovenbouw, stond bij ons op school bekend als een gedreven onderwijsman en creatieve geest. Hij gaf niet alleen goed les maar schreef ook wiskundeboeken. Op een gegeven moment werd de luxaflex vervangen door zonneschermen, die van binnenuit automatisch konden worden bediend. Alleen mochten ze niet tijdens veel wind worden neergelaten. Dan konden ze afscheuren.

Op een zekere dag kwam Jan ineens naar me toe. ‘Ik moest gisteren op het matje komen bij de rector’, fluisterde hij in mijn oor. ‘Ik kreeg een flinke berisping, omdat ik me niet aan de regels hield’.

‘Wat was de reden’, vroeg ik.

Jan: ‘De leerlingen hadden last van de zon, maar er stond ook veel wind. Ik heb toen 5 vwo erop uitgestuurd om een aantal kranten in de supermarkt te kopen. Vervolgens heb ik daar alle ramen mee vol laten plakken.

Hallo Ton,
Ik vrees dat we er in zekere mate mee moeten zien te leven dat overheden en andere regeltjesmakers er geen vertrouwen in hebben dat wij zelf kunnen nadenken.

Mijn zwager was tijdens zijn diensttijd chauffeur, op een of ander rupsvoertuig. Hij was opgeleid als tractormonteur. Op gegeven moment was er een mankement aan zijn voertuig en hij wist wel waar dat vandaan kwam. Gestopt en de boel even open gemaakt. Kwam net de marechaussee langs.
Mijn zwager kreeg een douw, want zelf dingen repareren mocht niet. Daar waren de monteurs in de werkplaats voor. Het lijkt me toch best praktisch, als chauffeurs in oorlogstijd zelf hun tank kunnen repareren, maar zo dacht de krijgsmacht er niet over.

Idioot voorbeeld natuurlijk, maar dit bleek dus tekenend voor het oprukkende denken in regels, protocollen, voorschriften en verantwoording. Daar komt ook het heersende idee vandaan dat beleid automatisch tot het beoogde resultaat leidt.

gr. Peter

Toon alle 5 reacties
x
x