Channels

Overheid en bedrijfsleven hebben nooit serieus geprobeerd om de enorme ICT-projecten financieel te beheersen. Hoe ‘ons kent ons’ al decennialang een meer zakelijke verhouding in de weg staat.

In de Groene Amsterdammer dd 11-02-15 een uitgebreide rapportage ”Waarom ICT projecten bij de overheid miljarden te duur uitvallen”. door Reinier Bijman, Belia Heilbron en Thomas Muntz .

Een zeer lezenswaardig verhaal met de vinger op de misstanden die deze sector teisteren. Hier volgt alleen het laatste gedeelte dat al ‘boekdelen’ spreekt.

ICT bedrijven en overheid teveel verweven

‘Een weeffout’, noemde ict-consultant Lauran Matthijssen bij de commissie-Elias de vergevorderde onderlinge afhankelijkheid van overheid en bedrijfsleven. Matthijssen werkt voor het geprivatiseerde Expertisecentrum en heeft in de afgelopen dertig jaar veel ict-projecten van dichtbij meegemaakt. Door het hele stelsel in te richten op het vergroten van vertrouwen ‘let niemand erop dat de prestaties op een zakelijk verantwoord niveau blijven’.

Lees ook:

ICT-projecten komen in de problemen omdat het ICT-projecten zijn

Het heeft volgens Matthijssen geen zin om leveranciers via een gedragscode op hun moraliteit aan te spreken, meldt hij aan de commissie-Elias. ‘Je kunt de vos vragen om op de kippen te passen, maar dat werkt niet zo.’ De vossen, de bedrijven, hebben volgens Matthijssen een fundamenteel ander belang dan de overheid, ook al ontkennen velen dat in de sector: ‘Je weet dat leveranciers omzet willen draaien en winst willen maken. Als je ze dan vraagt om op jouw budget te letten, gaat dat niet helemaal goed samen.’

ICT bedrijven afrekenen op prestaties

Matthijssen heeft er meermaals over gepubliceerd, maar kreeg geen bijval van zijn vakbroeders of van de ambtenarij. Zijn oplossing is eenvoudig: bedrijven moeten worden afgerekend op hun prestaties, die volgens hem wel degelijk te meten zijn en onderling te vergelijken. Jarenlang hield hij een database bij van ict-projecten die hij in zijn werk tegenkwam, vertelde hij de commissie. Daaruit bleek volgens hem dat de ene overheidsorganisatie dertig keer meer betaalde voor een vergelijkbaar systeem dan het andere departement. ‘Er zijn projecten die zo worden gekneed dat er voor die bedrijven vrij veel omzet te behalen is. Er worden systemen ontwikkeld voor 107 miljoen die ook voor 3,5 miljoen ontwikkeld hadden kunnen worden. Ik heb de neiging om te zeggen dat dit een kwestie is van een poot uitdraaien.’

Aanbevelingen Elias

De commissie Elias doet echter weinig met de aanbevelingen van Matthijssen en vindt de nauwe verwevenheid van overheid en ict-bedrijven geen enkel probleem. Van de 34 aanbevelingen is een groot deel al lang geregeld, ook al houdt lang niet iedereen zich eraan. Zo moeten ambtenaren hun top gaan voorzien van ‘realistische informatie’ over het verloop van ict-projecten. Contracten moeten voortaan niet in een la verdwijnen, maar ‘daadwerkelijk gebruikt’ worden.

ArrayHet kabinet neemt ‘de kern’ van de aanbevelingen over, schrijft minister Blok van Wonen & Rijksdienst. De belangrijkste nieuwe maatregel is de invoering van een nieuwe, onafhankelijke autoriteit, het Bureau ICT-Toetsing (bit), dat orde gaat scheppen in de ict-chaos. Die is volgens de commissie-Elias nodig omdat de rijksoverheid behoefte heeft aan eigen expertise. Een conclusie die de commissie-Van Veen een kwart eeuw geleden ook al trok.

Bureau ICT-Toetsing is overbodig

Het bit is vooral overbodig. Onafhankelijke contra-expertises bij risicovolle informatiseringsprojecten zijn al sinds 1990 verplicht. Ze worden alleen niet of nauwelijks uitgevoerd. Daarnaast is zo’n bit niet eenvoudig te realiseren. Waar moeten die onafhankelijke experts vandaan komen, als de ict-wereld vergeven is van belangenvermenging? Minister Blok ziet het probleem niet. Van binnen de overheid, aan te vullen met experts uit wetenschap en bedrijfsleven, schrijft hij.

ArrayDe meest realistische voorspelling is dat de overschrijdingen zullen doorgaan.

Aan ambitieuze ict-plannen om geld aan te verspillen is geen gebrek. Zo moet de communicatie met burgers en bedrijven volgens het regeerakkoord vanaf 2017 geheel digitaal verlopen. De bedrijven waren – niet verwonderlijk – meteen enthousiast over het plan.
Verantwoordelijk ministers Plasterk en Blok hebben intussen al laten weten dat de deadline van 2017 niet gehaald gaat worden.

Gezellig samen falen

Op het afgelopen iBestuurcongres in Den Bosch mocht dat de pret niet drukken, net zo min als de kritiek van Elias. De conclusies van de commissie kwamen slechts plichtmatig of schertsend aan bod. Geen wonder. Elias wil dat overheid en bedrijven meer overleggen? Wel, het congres bediende hem op zijn wenken. Het draaide immers helemaal om netwerken en het vergroten van vertrouwen. En om nog meer en verdergaande samenwerkingen, ‘waar overheid en markt steeds vaker samen op avontuur gaan en hun gezamenlijke reiservaringen delen’.

ArrayNoot Redactie: ‘Samen op avontuur, een nieuwe autoriteit erbij, realistische informatie van de ambtenaren naar hun bazen, contracten daadwerkelijk gebruiken…….’  Tja, machteloze prietpraat. En dat terwijl er wel degelijk greep op deze projecten is te krijgen. In de tekst hierboven staan er al twee: de verwevenheid doorbreken en de bedrijven afrekenen op hun prestaties. Zie voor deze en andere aanbevelingen ons dossier ICT projecten en IT projectmanagement bij de overheid  inclusief de voorbeelden van hoe het wél kan.

De rubriek ACTUEEL informeert u over recent verschenen bijdragen in andere media. Bij elke bijdrage vermelden wij de oorspronkelijke bron. Bron: de Groene Amsterdammer, 11-02-15.

Kennisbank onderwerpen:

U heeft een gratis lidmaatschap

Upgrade naar een PRO-abonnement voor € 4 per maand of € 30 per jaar en ontvang:

  • onbeperkt toegang tot alle artikelen.
  • geen commerciële emails en geen reclame op de site.
  • de keuze of u wel of geen nieuwsbrief wilt ontvangen
  • het E-book: Negotiating as emotion management t.w.v. €8.00
UPGRADE NAAR PRO-ABONNEMENT >>

Kennisbank onderwerpen:

 

Reageer

Na het plaatsen kunt u uw reactie nog 30 minuten aanpassen.

Reacties

Wederom een mooi artikel over een minder fraai onderwerp. Ik ben in gesprek gegaan met leden uit de commissie Elias en merkte daar een beperkte sense of urgency en een reactie van ‘we hebben ons werk gedaan’. Hoewel de commissie in ieder geval de symptomen goed heeft durven benoemen wordt het vinden en oplossen van de problemen gemeden. Ook electoraal komt het vaak niet goed uit om te diep in te gaan op de misstanden bij de overheid: Projecten zijn meestal politiek geladen en geïnitieerd vanuit het kabinet bijvoorbeeld.

Overigens pleit ik voor gerationaliseerde manier van vaststellen van projectsucces. De laatste 10 jaar zijn de factoren waarop een project faalt onveranderd, net als het percentage projecten wat faalt – door hierop te meten kunnen we een projectsucceskans geven. Er is veel interesse voor, al merk ik bijvoorbeeld bij de grote IT leveranciers opvallend veel weerstand – meer succesvolle projecten levert mogelijk minder omzet op. Het is dus ook een kwestie van willen verbeteren – hopelijk is de tijd er nu echt rijp voor.

Tja, de interventie leggen op het niveau van gevolgen en consequenties verandert weinig tot niets aan een andere mi fundamentele oorzaak van ICT falen. Da’s geen financieel issue, maar een perceptie issue. ICT wordt inhoudelijk slecht aangestuurd, omdat opdrachtgevers het onderwerp afdoen als iets met computers, dus iets voor systeemontwikkelaars. Silo’s in denken belemmeren multidisciplinaire it projecten, omdat die niet als multidisciplinair worden gezien, maar louter als automatisering. Et Viola men automatiseert er naar hartelust op los en het resultaat is vaak slecht of er is geen resultaat. De communicerende mens is zelden onderdeel van het geheel. Terwijl IT juist meer bij de mens zou moeten aansluiten ipv bij softwarehandleiding. Financiële debacles zijn een gevolg van oud silodenken. Ze zijn niet de oorzaak. En wat doet Den Haag? Die gaat voor financiële symptoombestrijding.

Onderstaande verzameling kenmerken laat zien wat nodig is om snelheid te krijgen in projecten en organisatieveranderingen:
– veiligheid (geen politiek gedoe);
– mandaat (management zorgt voor draagvlak);
– vakmanschap (een bekwame projectleider en deskundigheid van betrokkenen);
– verantwoordelijkheid (en dus ook onafhankelijk durven zijn);
– standaardcomponenten (her)gebruiken (en beperk het aantal wijzigingen).

Deze trefwoorden zijn vooral gericht op inhoud en context van een project en organisatieverandering. Deze samenvatting bevat een interessante contradictie met de samenvattende en vooral bestuurlijke aanbevelingen van de commissie Elias waar wordt gepleit voor een bureau ICT-toetsing, centraal kosten- en batenoverzicht en verbeteren van contractmanagement.

http://www.blogit.nl/snelheid-in-projecten-is-een-ideaal-voor-organisaties

Wat mij triggert aan dit dossier is dat het ook hier weer om gedragsverandering gaat. Zoals de commissie Elias op de 1e pagina haar eindrapport constateert ‘dat vooral de cultuur rondom ICT-projecten bij de overheid niet deugt’. En hoe pak je dat aan: juist door te focussen op moeten (straf, afkeuring, schade, mislukking). Anders gezegd: op het vermijden van onlust waarbij regels, procedures en controle de hoofdschotel zijn. Rule based dus. Terwijl iedereen weet dat een focus op willen (beloning, goedkeuring, glorie, erkenning) vele malen succesvoller is – zeker in een omgeving waar vakmanschap, vertrouwen en verbinding dominante waarden zijn. Want bij ‘willen’ is het verkrijgen van lust dominant– waarbij energie, inspiratie, ownership en belief sleutels zijn. Value based dus!

Er mist dus een cruciaal hoofdstuk in het rapport Elias. Namelijk een hoofdstuk over de toekomst. Hoe Nederland er in 2020 uitziet als we ons ICT-huiswerk nu netjes gaan doen. Met daarin een centrale rol voor de verschillende maatschappelijke vraagstukken. Waarbij ICT absoluut een conditio sine qua non is om zo waarde te creëren in die verschillende domeinen van ondernemen, zorg & welzijn, mobiliteit, onderwijs & cultuur, fysieke leefomgeving, veiligheid, sociale sector, etc. Om zo in de sfeer van Covey te beginnen met dat eindbeeld voor ogen. In de sfeer van ‘als we dit willen realiseren als land, dan …’. Waarbij je dat hogere doel dan ook centraal stelt om zo te voorkomen dat we vervallen in het oude gedrag waarbij de verschillende instituties en koninkrijkjes dominanter zijn dan dat gemeenschappelijke resultaat. Gericht op het behoud van welvaart en welzijn door nú ander gedrag te laten zien. Met heldere opgaves voor alle verschillende stakeholders om zo schouder aan schouder te staan voor de realisatie van die ICT-agenda 2020. Waarbij we niet alleen de mond vol hebben van vermeende verspilling van onze Belastingcenten, maar vooral oog hebben voor de te verzilveren kansen. En wat dat dan allemaal voor moois oplevert voor de BV Nederland als we daar nú fors op investeren …

Spijtig dat we die handschoen niet oppakken!

[…] Waarom ICT-projecten bij de overheid steevast te duur uitvallen Gezellig samen falen […]

Toon alle 5 reacties
x
x