De cijfers liegen er niet om. Stress en burn-out blijven jaar na jaar de belangrijkste oorzaak van langdurig verzuim. Niet alleen in sectoren die we direct associëren met overbelasting, zorg, onderwijs maar werkelijk overal. Bij teamleiders die hun verantwoordelijkheid serieus nemen. Bij professionals die goed zijn in wat ze doen. Bij ouders die het allemaal proberen te combineren. Bij jongeren die hun weg nog zoeken.

Ondanks deze heldere patronen blijven we burn-out behandelen als een individueel probleem. Als iets wat vooral tussen de oren zit.

De bekende reflex: het ligt aan jou

Mensen die vastlopen krijgen vaak dezelfde adviezen te horen:

• Plan je tijd beter in
• Word weerbaarder
• Pas je mindset aan
• Leer loslaten
• Zet grenzen

Het klinkt allemaal best redelijk. Logisch zelfs. Alleen verklaart het niet waarom zoveel mensen blijven uitvallen, ook nádat ze alles "goed" hebben gedaan. Nádat ze alle programma's hebben gevolgd en alle adviezen hebben toegepast. 

Wat als het probleem helemaal niet zit in wat mensen wel of niet doen? Wat als het zit in wat ze al veel te lang dragen, zonder dat iemand dat eigenlijk ziet? Wat als de bron van de narigheid niet in de werksituatie zit maar daarbuiten?

Het probleem is juist dat ze het goed doen

Veel mensen die uitvallen functioneren prima. Sterker nog: ze functioneren vaak beter dan gemiddeld. Ze zijn betrokken bij hun werk. Nemen verantwoordelijkheid. Denken mee. Lossen dingen op voordat het problemen worden.

Daar zit 'm nou net. Precies die mensen dragen dingen mee die eigenlijk nooit van hen hadden moeten zijn:

Verantwoordelijkheden die niet expliciet bij hun functie horen. 
Die vage verwachtingen die ergens tussen de regels door ontstaan. Het gevoel dat jij het maar moet doen, want anders gebeurt het niet.

Patronen uit het verleden die nooit zijn losgelaten. 
Die rol die je ooit op je nam toen het gezin het nodig had. Die alertheid die je ontwikkelde om veilig te blijven. Die waakzaamheid die je hielp overleven, maar nu alleen nog maar energie kost.

Zorgen uit loyaliteit. 
Je ziet dat een collega het zwaar heeft. Je weet dat je baas onder druk staat. Je merkt dat het team uit balans is. Omdat je het ziet, ga je mee dragen. Niet omdat iemand het vraagt, maar omdat je het gewoon ziet gebeuren.

Niemand vraagt dit bewust van hen. Het ontstaat gewoon en blijft bestaan. Omdat het systeem zich daaraan gewend raakt.

De valstrik van de zelfverbetering-industrie

Wat gebeurt er als mensen vastlopen? Dan komt vaak dezelfde reflex: er moet iets anders. Meer inzicht krijgen. Een andere methode proberen.

Nog een training volgen. Een nieuw programma starten.

De zelfhulpindustrie draait overuren. Mindsetwerk, doelentechnieken, optimalisatiestrategieën, routines opbouwen, jezelf tracken en meten. Het is allemaal bedoeld als bevrijding. Als de weg naar meer grip en minder stress.

Maar voor veel mensen wordt het precies het tegenovergestelde. Een extra laag druk. Want naast alles wat ze al dragen, werk, gezin, relaties, verwachtingen komt er nu ook nog bij dat ze zichzelf moeten verbeteren. Dat ze harder aan zichzelf moeten werken.

Zelfs rust wordt iets wat je eerst moet verdienen. Stilte wordt een prestatie die je moet behalen. Ontspanning moet ingepland en geoptimaliseerd.

Burn-out is geen zwakte – het is een signaal

Hier komt iets belangrijks: burn-out ontstaat vrijwel nooit door zwakte. Het ontstaat door te lang sterk zijn. Door te veel verantwoordelijkheid dragen zonder dat daar voldoende bedding onder zit.

Niet door gebrek aan inzicht, maar door gebrek aan ruimte. Niet door te weinig willen, maar door te lang moeten.

Je lichaam trekt uiteindelijk de noodrem. Het systeem kan niet anders. Want wat er op dat moment gedragen wordt, had nooit van één persoon alleen mogen zijn.

Dat is geen falen. Dat is een alarmsignaal. Een wijze reactie van een systeem dat grenzen aangeeft die allang overschreden zijn.

Een ander vertrekpunt: ontmoeten in plaats van oplossen

Wat als de oplossing niet ligt in nóg een verandering? Nóg een aanpak? Nóg een manier om beter te functioneren?

Wat als het begint met iets heel anders: werkelijk ontmoeten wat er al is. Niet om het weg te werken. Niet om het op te lossen. Niet om het te transformeren in iets anders.

Maar gewoon: aanwezig zijn bij wat zich voordoet. Die spanning in je schouders. Die vermoeidheid die maar niet weggaat. Dat patroon dat zich blijft herhalen. Die innerlijke stem die al zo lang zegt dat het anders moet. Zonder dat je er direct iets mee moet. Zonder agenda. Zonder dat het ergens naar toe moet.

Wanneer iets werkelijk wordt ontmoet, gezien, erkend, gevoeld ontstaat er iets opmerkelijks. Er komt veiligheid in het systeem.  Waar veiligheid ontstaat, hoeft niets meer zo krampachtig vastgehouden te worden.

Wat ontmoet wordt, hoeft niet langer gedragen.

Dit vraagt iets fundamenteel anders

Van leiderschap. Van beleid. Van hoe we naar mensen kijken die het zwaar hebben.

Minder controleren hoe ze het doen. Minder meten of ze wel genoeg presteren. Minder management van iedere stap.

Meer ruimte om adem te halen. Meer vertrouwen in wat ontstaat wanneer druk wegvalt. Meer bedding onder wat mensen al dragen.

Want niet alles hoeft gefikst. Niet alles moet meteen helder worden. Niet alles vraagt directe actie of een plan van aanpak.

Soms vraagt iets gewoon aanwezigheid. Erkenning. Ruimte om te zijn zoals het is.

Misschien is dit wel de uitnodiging

Niet nóg een manier bedenken om beter te worden. Niet nóg een programma volgen om sterker of veerkrachtiger te worden.

Maar stoppen met dragen wat nooit van jou was. Herkennen wat er gebeurt wanneer het moeten eindelijk mag wegvallen. Merken wat er ontstaat als je jezelf toestaat om gewoon te zijn, zonder dat daar direct iets mee moet.

Dat is geen luxe. Dat is geen zwakte. Het is misschien wel het verstandigste wat je kunt doen.