Artificial Intelligence heeft in korte tijd een vaste plek gekregen in organisaties. Managers, adviseurs en teamleden gebruiken ChatGPT om sneller te denken, scherper te formuleren en hun ideeën te toetsen. Dat is op zichzelf verstandig. Maar juist in collegiale wrijvings- en conflictsituaties sluipt er een nieuw risico binnen, dat nog nauwelijks wordt onderkend.

Steeds vaker hoor je zinnen als: ‘Ik heb het even aan ChatGPT voorgelegd’ of ‘Volgens ChatGPT zit dit eigenlijk anders’. Wat daarbij vaak onuitgesproken blijft, is dat ChatGPT geen neutrale derde is. Het is een taalmodel dat reageert op één verhaal, vanuit één perspectief, ingevoerd door één persoon. Toch krijgt die output al snel het gewicht van een objectief oordeel.

Dat heeft alles te maken met hoe AI is ontworpen. ChatGPT valideert eerst. Het erkent het gevoel, ordent de ervaring en geeft woorden aan wat iemand beleeft. Dat maakt het prettig om mee te werken en veilig om je verhaal te vertellen. Voor individuele reflectie is dat waardevol. Voor spanningen tussen mensen is het verraderlijk.

In conflicten, of die nu spelen in teams, tussen collega’s of in managementlagen, gaat het zelden alleen over feiten. Het gaat over belangen, posities, verwachtingen, macht en erkenning. Die lagen zijn niet zichtbaar in tekst alleen. ChatGPT ziet geen geschiedenis, geen context, geen machtsverhoudingen en geen lichaamstaal. Het hoort geen stiltes en voelt geen spanning in de ruimte. Het kan geen hoor en wederhoor toepassen, omdat het simpelweg maar één kant kent.

Toch gebeurt het steeds vaker dat AI-uitvoer wordt ingezet als steunbewijs. Een medewerker, manager of adviseur legt zijn perspectief voor aan ChatGPT en deelt vervolgens de reactie met anderen. De tekst klinkt logisch, zorgvuldig en psychologisch onderbouwd. Juist daardoor krijgt zij autoriteit. Het voelt niet meer als een mening, maar als een vaststelling. Dat is wat schijnobjectiviteit doet.

Het gevolg is zelden ontspanning. Standpunten verharden, de ander voelt zich buitenspel gezet en het conflict verschuift van inhoud naar relatie. Wat bedoeld was als verduidelijking, werkt escalerend. Niet omdat ChatGPT ongelijk heeft, maar omdat het nooit meer kan weten dan wat erin is gestopt.

Er zit een belangrijk verschil tussen AI gebruiken om jezelf beter te begrijpen en AI gebruiken om gelijk te halen. In het eerste geval helpt technologie je om met meer bewustzijn het gesprek in te gaan. In het tweede geval wordt AI een wapen in een relationele strijd. Dat geldt niet alleen in persoonlijke situaties, maar net zo goed in zakelijke omgevingen, waar verhoudingen en belangen vaak complexer zijn dan ze op papier lijken.

Volwassen professioneel handelen vraagt iets anders. Het vraagt dat je bereid bent je eigen aannames te onderzoeken, dat je meerdere perspectieven toelaat en dat je het gesprek voert met de mensen die erbij betrokken zijn. AI kan daarin ondersteunen, bijvoorbeeld door je te helpen je gedachten te ordenen of je communicatie zorgvuldiger te formuleren. Maar het kan en mag geen scheidsrechter worden.

Wie ChatGPT inzet om conflicten te beslechten, ondermijnt uiteindelijk vertrouwen en dialoog. Organisaties floreren niet door wie gelijk krijgt, maar door hoe verschillen worden besproken. De echte uitdaging van leiderschap zit niet in het winnen van het argument, maar in het verdragen van spanning zonder je te verschuilen achter de schijn van objectiviteit.

www.bertoverbeek.com

pitcher.support@hetnet.nl