Het AWTI-rapport Duurzame doorbraken – Naar systeeminnovatie in de energietransitie benadrukt dat de energietransitie niet alleen een technologische opgave is, maar een fundamentele systeemverandering van economie, samenleving en energievoorziening richting 2050. Nederland heeft daarbij een extra zware uitgangspositie: een energie-intensieve economie, beperkte hernieuwbare bronnen en een grote transportsector met hoge energievraag en relatief lage toegevoegde waarde.

Energie-innovatiebeleid

Het huidige energie-innovatiebeleid is volgens de AWTI onvoldoende gericht op echte doorbraken. Het beleid is versnipperd, te technologisch ingestoken en slecht ingericht op opschaling. Vooral de stap van pilot naar grootschalige toepassing vormt een structurele bottleneck. Incrementele verbeteringen alleen zijn onvoldoende; er zijn radicale innovaties nodig in technologie, organisatie en gedrag.

De AWTI doet drie hoofdadviezen:

1. Breng focus aan en maak keuzes op basis van een duidelijke visie op de duurzame economie van 2050.

2. Maak beleid geschikt voor high-risk/high-reward innovaties en creëer instrumenten voor opschaling.

3. Evalueer beleid op systeemverandering in plaats van op individuele projecten.

Betekenis voor transport en logistiek

Voor de transportsector is de boodschap scherp. Transport verbruikt veel energie en levert relatief weinig economische waarde per energievraag. Elektrificatie alleen zal niet voldoende zijn, onder meer door netcongestie, hoge kosten en beperkte infrastructuur. De energietransitie in logistiek vraagt daarom om systeeminnovatie: andere netwerken, andere businessmodellen en andere ruimtelijke keuzes:

1. Denk in logistieke systemen in plaats van voertuigen
De sector richt zich nog sterk op voertuigelektrificatie. De grootste impact ligt echter in ketenherontwerp: bundeling, modal shift, stadslogistieke hubs, digitale platforms en energie-logistieke ecosystemen.

2. Maak opschaling de prioriteit
Pilots zijn er genoeg. De echte uitdaging is grootschalige uitrol van laadinfrastructuur, energiehubs en zero-emissie logistieke netwerken. Dit vraagt nieuwe financieringsinstrumenten en publiek-private samenwerking.

3. Combineer technologie met institutionele innovatie
Nieuwe contractvormen voor netcapaciteit, data-deling, aangepaste regelgeving en nieuwe marktdesigns zijn cruciaal. Technologie zonder institutionele verandering loopt vast.

4. Stop ook met fossiele routines
De energietransitie vereist niet alleen opbouw van nieuwe oplossingen, maar ook gerichte afbouw van bestaande fossiele praktijken, subsidies en logistieke structuren.

5. Kies nationale logistieke prioriteiten
Nederland moet selectief investeren in domeinen waar het sterk is: stedelijke distributie, multimodale corridors, havenlogistiek en slimme energie-logistieke hubs.

De energietransitie in transport is geen technische 'upgrade' maar een systeemverandering. Optimaliseren binnen het bestaande logistieke systeem is onvoldoende. Alleen door in te zetten op doorbraakinnovaties en grootschalige systeemoplossingen kan de logistieke sector bijdragen aan een klimaatneutrale economie in 2050.

Walther Ploos van Amstel.

Lees ook: Zero-emissie zones: willen we meer of minder?