Plannen, controleren en beheersen: het is de heilige drie-eenheid van menig manager. Jarenlang bood die houvast. Maar in een wereld die sneller stroomt dan een gemiddeld jaarplan kan bijhouden, begint dit systeem te kraken. In Improviseren voor de Verandering pleit Michel Verheijden voor een radicaal ander fundament: improvisatie als kerncompetentie voor gezonde, wendbare organisaties.

Improviseren: niet als vrijblijvende speelsheid, maar als serieuze manier van organiseren.

De paradox van verandering

“Mensen willen niet veranderen.” Het is een hardnekkige overtuiging in veel boardrooms. Verheijden draait deze aanname resoluut om. Mensen kunnen juist niet tegen níet veranderen. Het leven zelf is immers een continue stroom van nieuwe ervaringen.

Wat we in organisaties vaak als weerstand bestempelen, blijkt bij nadere beschouwing iets anders: een natuurlijke reactie op verstikkende structuren, controlemechanismen en dichtgetimmerde plannen. Waar de natuur beweegt, zetten wij vast. En precies daar stokt de energie.

Een fundament van vijftien jaar zoeken

Verheijden is geen gelegenheidsdenker. Als tweevoudig Nederlands kampioen improvisatiecabaret kent hij de kracht van het ‘niet-weten’ uit de praktijk. Maar dit boek is meer dan een verzameling podiumervaringen. Het is de neerslag van een vijftienjarige zoektocht naar het fundament van verandering.

Hij verbindt inzichten uit de psychologie, oosterse wijsheid (waaronder het boeddhisme), natuurprincipes en managementklassiekers zoals De 7 eigenschappen van effectief leiderschap van Stephen Covey. Die combinatie maakt het boek rijk en gelaagd, zonder zwaar te worden. De onderliggende boodschap is helder: organisaties zijn het vermogen tot spelen kwijtgeraakt.

Oer en Neo: begrijpen wat ons stuurt

Een krachtig en toegankelijk concept in het boek is het onderscheid tussen Oer en Neo.

• Oer staat voor het reptielenbrein: gericht op veiligheid, controle en het vermijden van risico’s. Het is de reflex die managers doet grijpen naar hiërarchie, macht en top-down sturing.
• Neo verwijst naar de neocortex: de plek van creativiteit, reflectie, verbinding en innovatie.

Verheijden laat zien hoe organisaties vaak onbewust vanuit Oer worden aangestuurd, terwijl echte vernieuwing alleen vanuit Neo kan ontstaan. Niemand floreert in een machtsstructuur. De angst van managers voor ‘moeilijke vragen’ blijkt in de praktijk zelden terecht, maar houdt de controle wel hardnekkig in stand.

De kracht van het half plan

Een van de meest treffende oneliners uit het boek luidt:

“Beter een half plan dan een dichtgetimmerd plan.”

Het staat haaks op klassieke managementlogica, maar raakt precies de kern. Een half plan laat ruimte. Het nodigt professionals uit om aan te vullen, mee te denken en verantwoordelijkheid te nemen. Daarmee ontstaat autonomie en eigenaarschap – voorwaarden waaronder mensen niet alleen presteren, maar ook floreren.

Verandering wordt zo geen opgelegd traject, maar een gezamenlijk proces.

Rijk aan praktische tools 

Wat Improviseren voor de verandering extra waardevol maakt, is dat het boek rijkelijk is voorzien van praktische tools. Verheijden vertaalt zijn inzichten consequent naar concrete werkvormen, reflectievragen en oefeningen die direct toepasbaar zijn in teams en organisaties.

De tools zijn speels van vorm, maar serieus in impact. Ze nodigen uit tot ervaren, experimenteren en samen leren. Daarmee overstijgt het boek inspiratie alleen en wordt het een praktisch kompas voor leiders en begeleiders van verandering.

Waarom dit boek lezen?

Improviseren voor de verandering is een warm pleidooi voor menselijkheid in organisaties. Het daagt leiders uit om hun behoefte aan controle los te laten en te vertrouwen op het improvisatievermogen van hun mensen.

Verheijden schrijft vanuit een persoonlijke passie, geworteld in een jeugd waarin creativiteit werd aangemoedigd. Diezelfde ruimte gunt hij nu organisaties. Niet om chaos te omarmen, maar om weer aansluiting te vinden bij de natuurlijke flow van werken en leven.

Conclusie

Dit is een essentieel boek voor managers en professionals die durven toe te geven dat ze het ook niet altijd weten. Voor wie voelt dat de huidige manier van organiseren zijn grens heeft bereikt en zoekt naar een meer natuurlijke, vloeiende en mensgerichte manier van werken.

Begin met een half plan. En ontdek wat er mogelijk wordt.