Het Utrechtse bedrijventerrein Lage Weide staat voor een transformatieopgave van €200 miljoen. Met 900 bedrijven en 19.000 werknemers is Lage Weide het grootste bedrijventerrein van Utrecht en een van de grootste van Nederland. Niet voor niets geldt Lage Weide als de machinekamer van Utrecht, midden in Nederland. Het gebied vervult een sleutelrol in de stedelijke economie, maar kent structureel ruimtegebrek.

Stapeling van opgaven

Door heel Nederland verouderen bedrijventerreinen die ooit aan de rand van de stad lagen, maar nu midden in stedelijke systemen functioneren. Ze zijn economisch onmisbaar en ruimtelijk ingewikkeld. Ze dragen 40 procent bij aan het BBP, bieden werk aan 30 procent van de beroepsbevolking, vormen logistieke knooppunten voor de circulaire economie, maar zijn versteend, slecht bereikbaar, klimaatgevoelig en hoog emissief. Vele bedrijventerreinen delen dezelfde risico’s en dezelfde kansen.

De gezamenlijke verduurzamingsopgave is breed. Denk aan elektrificatie en energie-opslag voor zero-emissions, circulaire omgang met materiaal- en reststromen voor zero-waste en klimaatadaptatie voor zero-impact: water vasthouden, hitte verminderen, droogte tegengaan.

Bedrijventerreinen zijn ook governance-puzzels: er is niemand die “eigenaar” is van de totale opgave. Grondeigenaren, huurders, logistieke dienstverleners, netbeheerders, gemeenten, provincies, onderwijs en kennisinstellingen hebben ieder een deel van de puzzel, maar niet het volledige beeld. Het ontbreken van governance is daarmee niet alleen een bestuurlijk vraagstuk, maar een rem op investeringen.

Op weg zero waste, zero emissions, zero impact of climate change

Bij het HvA Centre of Expertise City Net Zero hebben we daarom met publieke en private partijen een kennisagenda opgesteld. Praktijkonderzoek helpt om verduurzaming en weerbaarheid concreet te organiseren. Niet met een masterplan, maar met werkbare interventies: hoe verhogen we energie-efficiëntie in productieprocessen? Hoe organiseren we inzicht en logistiek rond materiaalstromen? Hoe bergen we water op terreinen zonder de bedrijfsvoering te verstoren? En vooral: welke organisatievorm maakt collectieve investeringen mogelijk, inclusief data-deling en gedeelde exploitatie?

Gebiedsgericht organiseren

Cees-Jan Pen, lector Duurzame Stedelijke Transformatie aan de Fontys, noemt de ontwerpvisie inhoudelijk sterk, maar waarschuwt voor de kloof tussen ambitie en uitvoering. De richting klopt, maar zonder concrete spelregels en sturing dreigt dat circulaire functies worden verdrongen door functies met lagere maatschappelijke waarde. Volgens Cees-Jan Pen moeten gemeenten sterker inzetten op governance en duidelijke prioritering, bijvoorbeeld via milieucategorieën, gronduitgifte of gebiedsprofielen. Zonder scherpe keuzes blijven bijvoorbeeld circulaire ambities vooral papierwerk.

Bedrijventerreinen worden niet vanzelf toekomstbestendig. Dat vraagt om gebiedsgericht werken waarin ruimtelijke planning, logistiek, energie en circulariteit als een systeem worden behandeld. Daarom een uitnodiging aan gebiedsmanagers, planners, ondernemers en kennispartners: sluit aan en doe mee. De transitie wordt pas haalbaar als we de versnippering opheffen en terrein voor terrein gezamenlijk optrekken.

Walther Ploos van Amstel.

Lees ook: Samenwerking is nodig bij het verduurzamen van bedrijventerreinen