Organisaties houden van normen. En terecht. Normen geven richting. Ze maken duidelijk wat gewenst gedrag is en wat niet. Ze helpen om afspraken te maken, kwaliteit te bewaken en grenzen te stellen. Zonder normen ontstaat willekeur. Dan weet niemand meer waar hij aan toe is. Daarom ook al die papiertjes met 'de 10 regels' en rijtjes normen en waarden aan de muur in organisaties. 

Maar normen hebben ook een beperking. Ze lijken de werkelijkheid soms eenvoudiger te maken dan zij is. Alsof er maar twee mogelijkheden zijn: je houdt je eraan of je houdt je er niet aan. Wie zich aan de norm houdt, doet het goed. Wie ervan afwijkt, heeft iets uit te leggen. Het oude principe: wie zoet is krijgt lekkers, wie stout is de roe.

In veel situaties werkt dat prima. Er zijn zaken die gewoon duidelijk moeten zijn. Je declareert eerlijk. Je behandelt mensen fatsoenlijk. Je komt afspraken na. Je misbruikt je positie niet. Daar hoeft geen groot moreel debat over gevoerd te worden.

Maar het echte organisatieleven speelt zich niet alleen af in dat heldere zwart-witgebied. Juist in managementteams, projectgroepen en verandertrajecten ontstaan vaak situaties waarin de norm niet genoeg is. Daar kom je in 'het grijze gebied' terecht. Het gebied van dilemma’s, botsende belangen, ongemakkelijke keuzes en het kiezen tussen twee kwaden. Daar wordt het interessant.

Want wat doe je als twee waarden tegelijk waar zijn? Als transparantie belangrijk is, maar vertrouwelijkheid ook? Als snelheid nodig is, maar zorgvuldigheid evenzeer? Als je loyaal wilt zijn aan je team, maar ook aan de bredere organisatie? Als je iemand ruimte wilt geven, maar tegelijk moet begrenzen? Als een beslissing zakelijk verstandig is, maar menselijk pijn doet? In zulke situaties heb je weinig aan simpele gehoorzaamheid. Dan is de vraag niet alleen: wat is de norm? De vraag wordt dan: wat vraagt deze situatie van mij?

Daar begint wijsheid. En wijsheid is iets anders dan slimheid. Slimheid zoekt vaak naar de handigste oplossing. Wijsheid zoekt naar de meest zuivere, de meest integere oplossing. Niet per sé perfect, want perfect bestaat zelden in het grijze gebied. Maar zuiver genoeg. Verdedigbaar. Menselijk. In lijn met wat de organisatie nodig heeft én met wat jij zelf diep vanbinnen als juist ervaart.

Dat maakt dilemma’s zo lastig. Je kunt je er niet eenvoudig uit redden door naar een protocol te wijzen. Natuurlijk kunnen regels helpen. Natuurlijk kunnen waardenstatements, gedragscodes en organisatienormen richting geven. Maar uiteindelijk moet iemand in de concrete werkelijkheid afwegen, kiezen en verantwoordelijkheid nemen.

En daar heb je je authentieke zelf bij nodig. Niet het zelf dat wil scoren. Niet het zelf dat vooral bezig is met indruk maken, gelijk krijgen of de buitenwereld tevreden houden. Maar het zelf dat oprecht vanuit het hart, het hoofd en de onderbuik een bijdrage wil leveren aan een goed resultaat, een fijne samenwerking en als het een beetje kan een betere wereld.