Nederlandse havens presenteren zich graag als koplopers in de energietransitie. Zonnepanelen op loodsen, walstroom voor zeeschepen, waterstofprojecten met veel poeha gelanceerd. Maar kijk je naar het achterland en naar de duizenden dieseltrucks die dagelijks containers van de kade naar het hinterland rijden, dan valt de vlag stil.

Onderzoek van Schmid, Tanzer en Tavasszy (TU Delft) bevestigt wat de praktijk al liet zien: havens wereldwijd investeren wél in het vergroenen van de zeevaart en terminaloperaties, maar laten het wegvervoer grotendeels aan zijn lot over.

Dat is opmerkelijk, want juist de haven is de plek waar dit probleem het beste opgelost kan worden. Nergens anders komen energieproducenten, netbeheerders, truckvervoerders en beleidsmakers zo dicht bij elkaar. Nergens anders liggen de routes zo vast, is de vrachtstroom zo voorspelbaar en is er zoveel schaal om laadinfrastructuur rendabel te maken. De haven is, kortom, geen zijlijn maar een hefboom.

Toch gedragen de havenautoriteiten zich vooral passief: als verhuurder van grond, als innende instantie van havengelden, als toeschouwer. De onderzoekers laten zien dat het precies andersom moet. Havens kunnen en moeten regisseurs worden: laadinfrastructuur centraal aansturen in plaats van los te laten aan losse initiatieven, energiecontracten bundelen zodat kleinere vervoerders niet buiten de boot vallen, en havengelden en concessies inzetten om de total cost of ownership van elektrische trucks omlaag te brengen.

Dat vraagt lef. Een haven die de fossiele industrie strenger aanpakt, loopt het risico om bedrijven te verliezen aan minder kritische concurrenten. Maar wie decennialang op marktwerking wacht, wacht op een grid dat te laat wordt uitgebreid en op vervoerders die het onderling niet oplossen. Juist de kleinere transporteurs, vaak onderaannemers zonder kapitaal voor eigen laadpalen, hebben een haven nodig die voorsorteert.

De haven die zijn rol als energiehub serieus neemt, kan niet stoppen bij de kade. Wie het achterland links laat liggen, delegeert de energietransitie aan een sector die daar niet alleen toe in staat is.

Walther Ploos van Amstel.