Stel: je organisatie produceert meer adviezen, verwerkt aanvragen sneller en beantwoordt klantvragen met minder inzet. De eerste resultaten van AI zijn bemoedigend. Het management ziet ruimte voor verdere automatisering.

Dan vertrekt een ervaren medewerker. Een junior blijkt onvoldoende te begrijpen waarom een AI-advies niet klopt. En bij een afwijkende klantvraag weet niemand meer hoe het systeem tot zijn voorstel is gekomen.

Een denkbeeldige situatie, maar een concrete managementvraag: meet je alleen wat je organisatie sneller produceert, of ook welk vermogen zij ondertussen opbouwt en verliest?

Die vraag vormt een rode draad in mijn nieuwe boek Sunny Side Up: 200 signalen uit de toekomst van werk.

Van tweehonderd nieuwsbrieven naar een bestuurlijke keuze

Tweehonderd edities van Sunny Side Up boden gelegenheid om ontwikkelingen te volgen, verwachtingen bij te stellen en terugkerende patronen te herkennen. De beweging van chatbot naar copilot, van copilot naar agent en van digitale naar fysieke uitvoering veranderde daarbij ook de vragen.

Wie technologie als ondersteuning beschouwt, vraagt vooral wat een medewerker ermee kan. Zodra systemen hele werkpakketten uitvoeren, moet diezelfde organisatie bepalen wie opdrachten geeft, besluiten neemt, controleert, leert en aanspreekbaar blijft.

Daar raakt AI de kern van management: de verdeling van werk, bevoegdheden, middelen en verantwoordelijkheid.

In het boek verbind ik die ontwikkeling met loopbanen, vakmanschap, organisatieontwerp en menselijke waarde. Want achter iedere keuze om een taak te automatiseren, kan ook een keuze schuilgaan over wie nog ervaring mag opdoen.

De eerste trede verdwijnt eerder dan de hele ladder

Neem een beginnend adviseur. Bronnen verzamelen, een eerste analyse schrijven en die met een ervaren collega bespreken: het lijkt voorbereidende productie. Tegelijk leert de starter onderscheid maken tussen een overtuigend verhaal en een deugdelijke redenering.

Wanneer AI die voorbereiding overneemt, ontstaat tijdwinst. Maar waar vindt het leren vervolgens plaats?

Dat is wat ik met de ‘verdwenen eerste trede’ zichtbaar wil maken. Een organisatie kan de ontwikkelroute naar expertise aantasten terwijl zij tevreden vaststelt dat de productie omhooggaat.

Het bredere risico noem ik Human Hollowing: het uithollen van menselijk oordeel, vakmanschap en handelingsvermogen, ook wanneer medewerkers gewoon in dienst blijven.

Dit is een risico dat om onderzoek vraagt, geen onvermijdelijk gevolg van AI. Goed ontworpen ondersteuning kan beginners juist meer feedback en oefenkansen geven. Het verschil zit in de inrichting van het werk.

Wie oefenwerk automatiseert, moet ook besluiten waar de volgende generatie experts gaat leren.

Van productiviteit naar de verdeling van vermogen

De AI-Barbell biedt een tweede lens. Dit model helpt onderzoeken hoe routinematig kenniswerk onder druk komt te staan en waar menselijke nabijheid, zwaarwegend oordeel en digitale uitvoering meer gewicht krijgen.

Voor een professional wordt daarmee de vraag scherper: welk deel van mijn waarde bestaat uit informatie verwerken, en welk deel uit context begrijpen, relaties onderhouden en verantwoordelijkheid dragen?

Voor bestuurders volgt daar een investeringsvraag uit. Wie krijgt toegang tot krachtige modellen, betrouwbare data, voldoende tokens en tijd om te experimenteren? Een AI-licentie alleen vertelt weinig over iemands werkelijke mogelijkheden.

Het Human Capital Allocation Framework, HCAF, maakt die keuzes bespreekbaar. Wie voert uit? Wie beslist? Wie controleert? Wie leert? Wie blijft verantwoordelijk?

De gedachtegang achter het boek: signalen herkennen → veranderingen in werk begrijpen → menselijke vermogens beoordelen → werk en verantwoordelijkheid bewust verdelen → kiezen en handelen.

Deze modellen zijn hulpmiddelen om aannames te onderzoeken. Hun waarde blijkt wanneer ze een concreet besluit veranderen.

Welke toekomst organiseer je?

Het boek verkent vier scenario’s: de versterkte professional, de uitgeholde organisatie, de gespleten arbeidsmarkt en de Human Capability Organization.

Ze helpen verschillende richtingen herkennen. Krijgen medewerkers meer ruimte voor oordeel, of alleen hogere productiedoelen? Groeit de toegang tot AI mee met de leerbehoefte, of vooral met de bestaande hiërarchie? Wordt vrijgekomen tijd geïnvesteerd in ontwikkeling?

Een bruikbare eerste stap: laat een proceseigenaar, HR en enkele uitvoerende professionals deze maand één workflow onderzoeken. Leg vast welke leerervaringen daarin zitten voordat je onderdelen automatiseert. Spreek vervolgens af hoe je na drie maanden beoordeelt of zowel de prestaties als het menselijke vermogen zijn gegroeid.

Ook als individuele professional kun je beginnen: kies één terugkerende taak en benoem wat je eraan wilt versnellen, wat je zelf wilt blijven beheersen en welke ondersteuning je daarvoor nodig hebt.

Het boek als begin van een gesprek

Naast het boek volgt binnenkort de Sunny Side Up Navigator GPT: een interactieve aanvulling die is bedoeld om de inzichten en modellen te vertalen naar je eigen werksituatie.

Daarmee krijg je een plek om vragen verder te onderzoeken. Bijvoorbeeld: waar kan in mijn team Human Hollowing ontstaan? Welke aannames bepalen ons toekomstscenario? Hoe ziet mijn persoonlijke AI-agenda voor de komende twaalf maanden eruit?

De bedoeling is dat je je eigen afweging scherper maakt. Dat vraagt ook om tegenspraak: welke informatie ontbreekt, welke veronderstelling klopt mogelijk niet en waar is menselijk oordeel nodig?

Het boek biedt de inhoudelijke basis; de Navigator voegt daar een manier van oefenen en doorvragen aan toe.

Lees het met één besluit in gedachten

Mijn uitnodiging is concreet: koop het boek en neem tijdens het lezen één actuele keuze uit je eigen praktijk mee. Een reorganisatie, een AI-investering, een opleidingsplan of je volgende loopbaanstap.

Gebruik de praktijkvoorbeelden, scenario’s en agenda’s om die keuze te toetsen. Bespreek vervolgens met een collega welk inzicht aanleiding geeft om iets anders te doen.

Koop het e-book ‘Sunny Side Up: 200 signalen uit de toekomst van werk’ via Lulu.

Ben je al Sunny Side Up-abonnee? Je jubileumcadeau volgt bij de tweehonderdste editie; daarvoor hoef je het boek niet te kopen. Voor andere lezers en degenen die alvast willen beginnen, is het e-book nu verkrijgbaar.

Welk menselijk vermogen wil je over drie jaar nog in huis hebben en waar investeer je vandaag in om dat mogelijk te maken?

 

Willem E.A.J. Scheepers, AI Implementer