Een maandag, enkele weken geleden, kwart voor drie, Albert Heijn op het Haarlemmerplein in Amsterdam. Een vrouw rent naar binnen, op de vlucht voor een man die haar op straat lastigviel. Even later staat die man ook binnen. De beveiliger bij de ingang werkt hem naar buiten en wordt daar neergestoken. Hij overleeft het, maar is zwaargewond.
Dit zijn geen incidenten meer, dit is een patroon. In de Haarlemmerbuurt worden op sommige dagen tien meldingen geteld: schreeuwende klanten met messen, winkeldiefstal, wisseltrucs. Het vaak jonge personeel staat daar middenin. Een paar straten verderop sluit inmiddels de enige Dirk van den Broek in het Amsterdamse centrum definitief de deuren: niet rendabel, en de agressie tegen het personeel werd te veel.
Als klant merk je het ook. De sfeer in de winkel is niet meer ontspannen. Overal beveiligers, wantrouwende blikken bij de zelfscankassa's, terwijl de gewone kassa bij mijn Jumbo allang niet meer bemand wordt. Je ziet het personeel z'n best doen, en je ziet ook de vermoeidheid als er weer iemand met een volle tas de winkel uit rent. Dat is geen fijne winkelervaring, en het hoort ook niet de nieuwe norm te worden. Zeker bij de stadswinkels die het al moeilijk hebben.
Wat opvalt: de aanpak verschilt van straat tot straat, soms zelfs binnen dezelfde stad. Dat blijkt uit de rapportage in het Parool. De ene wijk registreert winkelverboden nauwgezet, de andere niet. Sommige stadsdelen huren beveiligers op straat in, andere weigeren dat principieel. Camera's hangen ergens wel, ergens net niet. Dat is geen maatwerk, dat is toeval. Het laat winkeliers en personeel aan hun lot over, afhankelijk van de straat waar ze toevallig werken.
Lokale noodgrepen zoals een camera hier, een gebiedsverbod daar bestrijden hooguit symptomen, en verplaatsen het probleem naar de straat ernaast. Wat nodig is, is een landelijke aanpak: heldere, uniforme regels voor winkelverboden en aangiftes, structurele investering in veiligheid en in zorg voor verwarde en verslaafde mensen, en niet afhankelijk van de toevallige prioriteiten van een stadsdeel of een wijkteam.
Winkelpersoneel verdient een werkplek waar het zich veilig voelt. Klanten verdienen een winkel waar ze niet elke keer de spanning voelen hangen. Dat begint pas als Den Haag deze strijd niet langer aan losse, tijdelijke gemeentelijke pleisters overlaat.
Walther Ploos van Amstel.
Gerelateerde artikelen
De winkelstraat vitaliseert niet alleen zichzelf
Rudi Darson
De Essentie van Vitalisering van Winkelstraten
Rudi Darson
Aan de grenzen van de veranderkunde: de transformatie van winkelstraten en wijken
Rudi Darson
Deel uw ervaringen op ManagementSite
Wij zijn altijd op zoek naar ervaringen uit de praktijk, wat werkt wel, wat niet.
SCHRIJF MEE >>
Als u 3 of meer artikelen per jaar schrijft, ontvangt u een gratis pro-abonnement twv €200,--
Willem Mastenbroek wees mij op je artikel over winkelgeweld en veiligheid. Ik heb het met belangstelling gelezen. Het probleem is inderdaad hardnekkig en verdient volle aandacht. Ik ben ook zelf langdurig met winkels en winkelstraten bezig, dus we delen die zorg.
Je benadering is aanlokkelijk: centrale interventie en sturing vanuit Den Haag. Helder, uniform, doelgericht. Maar ik wil je iets voorleggen dat me bezighoudt.
De centrale aanpak waar je voor pleit, heeft tot nu toe niet geleid tot de gewenste uitkomsten. Dat is niet omdat het slecht bedoeld is, maar omdat we hier met een hardnekkig probleem (‘wicked problem’) te maken hebben dat decennia aanwezig is. Kijk naar de (centrale) maatregelen die al genomen zijn:
- Minister Opstelten introduceerde winkelboa's met ruimere bevoegdheden
- Het Ministerie Justitie en Veiligheid werkt via een Nationaal Platform aan centrale registratie
- Er is een Toolkit Winkeldiefstal, richtlijnen voor strafvordering
- En toch: jaarlijks ongeveer 1,1 miljoen winkeldiefstallen, en veel diefstal wordt niet eens gemeld
Tegelijk zie je lokale interventies (beveiligers, camerabewaking, huisregels). Die werken ook niet echt. Wat is er hier aan de hand?
Ik denk dat beide benaderingen — centraal en lokaal — dezelfde 'fout' maken: ze behandelen symptomen, niet oorzaken. En ze doen het alleen zonder alle betrokkenen erbij te halen.
Misschien is het tijd voor een ‘veranderkundige enadering’, waarbij je niet zegt "hoe maken we het onveilig voor dieven" maar "wat speelt hier werkelijk en wie kunnen we daarvoor aan tafel krijgen en wat moet de aanpak zijn?"
Je hebt voedselbanken die bepaalde gevolgen van armoede proberen op te vangen. Zijn het dezelfde mensen die voor winkeldiefstallen zorgen die naar voedselbanken gaan? Wanneer zijn de voedselbanken open. En waarom wordt niet alles gemeld, omdat winkeliers vertrouwen hebben verloren in het systeem? En werken de voedselbanken optimaal. Zou je de voedseldistributie niet dichter bij de groep moeten brengen in de winkels? Er wordt zoveel weggegooid. En als het om kleding gaat, hetzelfde.
Vroeger had de ME een bepaalde benadering: bij woningontruiming ging men in overleg met bezetters. Dat leidde niet tot repressie, maar tot echte oplossingen: verlten van de gebouwen waarbij de zorgen van de bezetters gehoord werden, meer betaalbare woningen, eigenaren van lege kantoren die deze beschikbaar stelden voor tijdelijk gebruik. Co-creatie, niet confrontatie.
Mijn vraag: Zou je bereid zijn om ditzelfde inzicht hier toe te passen? Een co-creatief proces waar winkeliers, politie, buurtbewoners, maatschappelijk werkers, maar ook de mensen die stelen (of hun vertegenwoordigers) aan tafel zitten om uit te zoeken: wat speelt er werkelijk? Hoe pakken we dit samen aan?
En nog een punt: elke interventie — of die nu centraal of lokaal is — creëert onvoorziene gevolgen. Winkelboa's triggeren vrees dat politie niet meer komt. Beveiligers zetten mensen te snel op straat. Centrale richtlijnen passen niet op alle soorten winkels en buurten. Die effecten kun je niet ontlopen, maar je kunt ze wel zien aankomen en actief meenemen in je aanpak voor de verbetering van het systeem.
Misschien is nu het moment om anders naar dit probleem te kijken. Niet "meer sturing" of "meer bewaking", maar "wat werkt werkelijk, waar en waarom?"
Wat denk je?
Groet,
Rudi Darson