In juni 2025 rondde ik mijn masteronderzoek af naar psychologische veiligheid van medewerkers binnen de Banenafspraak. Tijdens dat onderzoek werd opnieuw duidelijk hoe belangrijk psychologische veiligheid is voor leren, samenwerking, het bespreekbaar maken van fouten en het durven uitspreken van zorgen of afwijkende meningen.

Sindsdien is mijn interesse in dit thema alleen maar gegroeid. Tegelijkertijd ontwikkelde AI zich in hoog tempo van een experimentele technologie naar een factor die steeds vaker werkprocessen, besluitvorming en professionele rollen beïnvloedt. Dat bracht mij bij een nieuwe vraag:

Wat betekent psychologische veiligheid in een werkomgeving waarin AI steeds vaker meekijkt, meedenkt en soms zelfs mee beslist?

Veel organisaties richten zich momenteel op AI-adoptie, productiviteitswinst, governance en compliance. Dat zijn belangrijke vraagstukken. Maar minstens zo belangrijk is de menselijke kant van AI.

Durven medewerkers straks nog een AI-advies ter discussie te stellen? Voelen zij zich veilig genoeg om een fout van een AI-systeem te melden? Kunnen zij open zijn over hun gebruik van AI zonder angst voor negatieve beoordelingen? En wat gebeurt er wanneer medewerkers het gevoel krijgen dat hun expertise, oordeel of professionele identiteit steeds minder bepalend wordt?

Juist deze vragen lijken nog nauwelijks onderzocht.

Daarom werk ik momenteel aan een literatuuronderzoek naar de relatie tussen AI en psychologische veiligheid. Op basis van de eerste bevindingen ontstaat een mogelijk nieuw theoretisch model rondom Algorithmic Psychological Safety Climate (APSC): de mate waarin medewerkers zich veilig voelen om AI-systemen te bevragen, te corrigeren, te gebruiken, te melden of juist te weerstaan zonder angst voor negatieve gevolgen.

Het onderzoek verkent onder meer de relatie tussen:

• Human Hollowing;

• Human Capital Governance;

• AI Voice;

• AI Disclosure Safety;

• Algorithmic Psychological Safety Climate.

De centrale gedachte is dat psychologische veiligheid in het AI-tijdperk niet langer uitsluitend gaat over de veiligheid om collega's of leidinggevenden tegen te spreken.

Steeds vaker gaat het ook over de veiligheid om systemen tegen te spreken.

Het onderzoek bevindt zich nog in ontwikkeling. De literatuurreview wordt momenteel afgerond en de eerste theoretische bouwstenen krijgen vorm. In komende bijdragen zal ik enkele van deze inzichten verder delen.

De vraag wordt dan: "Kunnen organisaties AI implementeren zonder dat medewerkers hun stem, vakmanschap en professionele moed verliezen?"

Danique D. Scheepers