Amsterdam wil de klok 150 jaar terugzetten. De grachten, ooit de levensaders van de stad, moeten opnieuw een rol krijgen in de bevoorrading van horeca en winkels. Na jaren van pilots is de commerciële fase gestart van een vaste vrachtbootdienst tussen het Westelijk Havengebied en de binnenstad, onder meer rond de Nieuwmarkt. De ambitie is helder: minder zwaar vrachtverkeer, minder druk op kwetsbare kades en bruggen, minder uitstoot in een autoluwe binnenstad. Het FD bericht erover.

Dat is geen romantiek, maar noodzaak, zegt de gemeente Amsterdam. Dit jaar alleen al trekt de gemeente € 60 miljoen extra uit voor kadeherstel. Bovendien wordt zwaar vrachtverkeer over twee jaar geweerd uit delen van het oude centrum, zoals de Wallen en de Nieuwmarktbuurt. De vraag is dus niet of er alternatieven nodig zijn, maar welke schaal en robuustheid ze krijgen.

City Box

Met de introductie van de zogeheten City Box door Zoev en CTPark is een volgende stap gezet. Rolcontainers kunnen zonder overladen in gekoelde of ongekoelde boxen van deur tot deur worden vervoerd. Zeven boxen per boot, zes rolcontainers per box. Overslag vindt plaats met een walkraan in de haven en met een kraan op de Nieuwmarkt. Ook retourstromen (lege flessen, horeca-afval) worden meegenomen. Het systeem is technisch doordacht en sluit aan bij de bredere ambitie om bouwlogistiek, afvalstromen en horecabevoorrading vaker via het water te laten verlopen.

Voorzitter Achmed Baâdoud van MKB Amsterdam is er trots op dat er op de Nieuwmarkt een volgende stap is gezet naar een slimmere en schonere stadslogistiek. "Met de lancering van de City Box zie je hoe innovatie en duurzaamheid samenkomen in de stad. Vervoer over water ontlast de wegen, verlaagt de uitstoot en geeft ondernemers in de binnenstad nieuwe kansen."

Techniek alleen maakt nog geen systeem

Heineken is positief. In pilots bleek de bevoorrading van de horeca per boot sneller en goedkoper dan verwacht, met minder pendelbewegingen van elektrische mini-trucks tussen hub en centrum. Voor een brouwer met voorspelbare volumes en een hub aan het water is dat logisch. Groothandel Sligro is sceptisch. Te veel overslag, te veel schakels, te weinig efficiëntie voor grote volumes. Wie geen kade voor de deur heeft, bouwt extra complexiteit in.

Watertransport werkt niet vanzelf. Het vraagt ruimtelijke keuzes, vaste overslaglocaties, investeringen in loswallen en heldere vaarroutes. Het vraagt ook consistent beleid. Venstertijden die laden en lossen tussen 10.00 en 20.00 uur verbieden, maken een rendabele operatie vrijwel onmogelijk. Nachtelijke bevoorrading is vanwege geluid geen optie. Als we vervoer over water serieus nemen, moeten we ook de randvoorwaarden serieus nemen.

De gemeente werkt inmiddels aan een categorisering van het vaarwegennet en aan integratie van laad- en losvoorzieningen bij kadeherstel, zoals aan de Kloveniersburgwal. In de 9 Straatjes worden al zes afvalboten per week ingezet. Dat zijn belangrijke stappen. Ook bouwlogistiek via het water (bijvoorbeeld bij het Havenstraatterrein) laat zien dat zwaar wegvervoer daadwerkelijk kan worden vermeden, mits er een loswal en planning zijn.

Bestuurlijke ruis

Toch leert de geschiedenis dat bestuurlijke ruis dit dossier snel kan ondermijnen. In 2013 zag de ene wethouder geen kansen voor vracht over de gracht, terwijl een ander juist het bereikbaarheidsvraagstuk centraal stelde. Ondoorzichtige en soms tegenstrijdige regelgeving hield initiatieven van marktpartijen tegen. PostNL investeerde in plannen, maar liep vast in vergunningen en venstertijden.

Als Amsterdam nu zegt: “we moeten het gewoon gaan dóen”, dan betekent dat ook: rug recht houden als het ingewikkeld wordt. Niet bij elke klacht terugschakelen naar de vrachtwagen. Niet bij elke brugrenovatie de vaarroute maandenlang dichtzetten zonder alternatief. En vooral: duidelijke keuzes maken in het nieuwe vaarbeleid, zodat ondernemers weten waar ze aan toe zijn.

Watertransport is geen wondermiddel. Het is nog duurder, minder flexibel en vraagt strakke planning. Een vergeten pallet haal je niet even met een schip op. Maar in een historische binnenstad waar ruimte schaars is en kades verzakken, is het een logisch onderdeel van de stadslogistieke mix.

De grachten hebben Amsterdam groot gemaakt. Als we ze opnieuw willen inzetten voor de logistiek, moeten we ze behandelen als volwaardige infrastructuur: met investeringen, duidelijke regels en bestuurlijke consistentie. Alleen dan wordt vervoer over water meer dan een sympathiek experiment. Alleen dan wordt het systeem. Het wordt een spannende periode voor de ondernemers die nu willen doorpakken.

Walther Ploos van Amstel.

Lees ook: Wat is de waarde van stadslogistiek over water?