Het nieuwe jaar is nog maar net begonnen of de beelden zijn er weer. Hulpverleners die worden belaagd. Brandweermensen die niet veilig hun werk kunnen doen. Ambulances die moeten wachten. We spreken onze afkeuring uit en gaan door.

“Wat elk jaar terugkomt, is geen verrassing meer.”

Toch blijven we het incidenten noemen. Alsof het toeval is. Alsof dit losstaat van hoe we Oud en Nieuw al jaren beleven. Alsof het losstaat van eerdere incidenten.

Wat deze nacht anders maakt

Oud en Nieuw is geen gewone avond. Het is drukker, voller en onrustiger. Grote groepen op straat. Veel prikkels. Vuurwerk. Spanning en overvloedig alcohol.

“Die nacht staat alles op scherp.”

Dat doet iets met gedrag. Grenzen vervagen. Mensen laten zich meeslepen. Niet omdat ze slecht zijn, maar omdat de omgeving het zo organiseert. Dat zien we ook in organisaties. Als de context verandert, verandert gedrag mee.

De hype die we samen maken
Die omgeving ontstaat niet vanzelf. Weken van tevoren bouwen we Oud en Nieuw op als iets bijzonders. In reclames, aftelshows en social media gaat het over groots, spectaculair en losgaan. De media laten vooral de uitersten zien. Grote feesten. Hard vuurwerk. Veel drank. Dat schept verwachtingen. Alsof deze ene nacht alles moet goedmaken. Alsof normaal niet genoeg is.

In zo’n opgepompte sfeer voelt begrenzing sneller als verstoring. Rust als saai en correctie als bemoeienis.

Alcohol en media als aanjager
Daar komt alcohol bij. Niet alleen die nacht maar het hele jaar door wordt drinken neergezet als dé manier om het leuk te hebben. Gezelligheid lijkt pas echt te beginnen met een glas in de hand.

“Zonder alcohol voelt het alsof je iets mist.”

Die boodschap zit diep in onze cultuur. We verwachten het. We normaliseren het. Op Oud en Nieuw met alle prikkels erbij, gaan mensen daardoor sneller over hun grenzen. Alcohol verlaagt remmingen en vergroot emoties. Dat weten we en toch behandelen we het als bijzaak.

Waarom grenzen stellen

Hulpverleners staan midden in deze mix. Ze zijn zichtbaar en dichtbij. Ze doen iets wat juist die nacht schuurt: ze stellen grenzen.

“Grenzen stellen is geen machtsvertoon, maar zorg.”

Een straat afzetten, ruimte vragen, ingrijpen. Niet om het feest te verpesten maar om mensen te beschermen. Slachtoffers, omstanders en ook de mensen die zelf te ver gaan. Juist in chaos zijn grenzen nodig. Zonder grenzen wordt het onveilig voor iedereen. Maar op een nacht die voelt als grenzeloosheid, worden degenen die begrenzen snel gezien als spelbrekers.

Waarom harder optreden niet genoeg is

Na afloop vraagt de maatschappij naar dezelfde oplossingen. Harder straffen en meer handhaving. Dat voelt logisch. Maar zolang de omstandigheden hetzelfde blijven, verandert er weinig.

“Je kunt geen rust verwachten in een omgeving die onrust organiseert.”

Morele oproepen verdwijnen in lawaai en adrenaline. Handhaving komt pas als het al mis is. Wie echt iets wil veranderen moet eerder beginnen.

Het begin

Oud en Nieuw is geen natuurverschijnsel. We hebben deze nacht georganiseerd. Wat is ingericht, kan ook anders. Dat begint met kleinere, menselijkere vieringen. Dichter bij huis. Met mensen die elkaar kennen. Met meer samen organiseren en minder anonimiteit.

“Waar mensen elkaar kennen, corrigeren ze elkaar eerder.”

Niet alles verbieden, maar wel bewust omgaan met prikkels die spanning opjagen. Ruimte maken voor andere manieren van vieren, waarin plezier niet afhankelijk is van verdoving of extremen.

Wat dit vraagt van leiderschap

Dit is geen pleidooi voor zachtheid. Het is een oproep tot verantwoordelijkheid. In organisaties weten we dat cultuur en rituelen gedrag sturen. Waarom zouden we die kennis niet toepassen op onze samenleving. Zeker op momenten die kwetsbaar zijn.

Een hoopvolle blik vooruit
Stel je een jaarwisseling voor waarin hulpverleners hun werk kunnen doen zonder angst. Waar ze onderdeel zijn van het geheel, niet het doelwit. Waar vieren en veiligheid elkaar versterken. Dat vraagt aandacht, keuzes en moed om elkaar aan te spreken.

Anders organiseren

Laten we 2026 het jaar maken waarin we Oud en Nieuw opnieuw vormgeven. Niet als probleemnacht, maar als gezamenlijke verantwoordelijkheid.

Dat vraagt  enige zelfkritiek. 

Falend bestuurlijk leiderschap

De voorgeschiedenis verklaart veel

Waarom laten we politiemensen urenlang sjouwen met mensen die het regulier vervoer belemmeren op drukke wegen? Waarom laten de bestuurders van onze universiteiten zich niet zien als hun gebouwen worden bezet en vernielingen worden aangericht. Is er geen politie in die steden? De verantwoordelijke bestuurders zijn alleen achteraf te zien met sussende woorden. Relativeren, niet escaleren, daar zijn deze bestuurders met  onze burgemeesters in Nijmegen, Amsterdam en Utrecht kampioen in.

Kortom in plaats van handhaving: bangelijk en zelfs meegaand gedrag. Dat alleen maar stimulerend en zelfs provocerend werkt .

Opvallend in Nederland is het falende bestuurlijke leiderschap. Neem bijvoorbeeld de talloze dossiers en affaires in Nederland die maar blijven liggen. De narigheid hoopt zich op: de woningnood, het zorginfarct, de toeslagen affaire, de ellende rond de AZC's. Leiderschap faalt! Een onmacht die tot uiting komt in een DOOMLOOP van regelgeving en een verlammende bureaucratisering zowel in publieke organisaties als in het bedrijfsleven.

De lopende kabinetsformatie is een perfecte demonstratie. De maanden verstrijken. De problemen blijven liggen. De schaarse bewindslieden die ondertussen met concrete oplossingen komen, zoals Mona Keizer, vinden geen gehoor.

Over een maand of twee is er misschien een kabinet. Regelmatig verschijnen de hoofdrolspelers op de televisie. 'We maken voortgang.'  Ondertussen verdwijnt het laatste restje vertrouwen in de politiek. Het vertrouwen is nog nooit zo laag geweest.
Het politieke spectrum toont een rechtse meerderheid maar die mag niet meedoen. D66 is er niet voor te porren. D66 dient zelfs een wetsvoorstel in dat partijen zonder ledenstructuur effectief wil uitsluiten, met de PVV duidelijk in het vizier. Dit past naadloos bij de partij die onlangs het volksreferendum en de gekozen burgemeester uit haar programma heeft geschrapt.

Sociaal dynamiet

Beseffen onze politici wel dat onmacht een sterke drijfkracht is voor radicalisering?  Onmacht en radeloosheid worden woede. 

Hoe boos wil je de kiezer krijgen!

Concrete oplossingen voor de bekende dossiers heb ik gedurende deze formatie periode nog niet gezien. Handhaving en 'lik op stuk 'bij aanslagen op politiemensen en hulpverleners ben ik ook niet tegengekomen. 'Dat is al geregeld', heb ik justitie wel eens horen beweren. Waarom merken we daar dan zo weinig van?

Noot
In de top 5:  Leiderschap houdt te vaak een fout systeem draaiende
Zijn leidinggevenden zich voldoende bewust van waar ze mee bezig zijn?

Zou het kunnen dat bestuurders  gevangen zitten in een patroon, een systeem dat voortdurend op het verkeerde been zet? Ik zie daar veel tekenen van, de doomloop voorop. In wat voor bubbel is men bezig? Heeft men daar wel eens over nagedacht?  Meer informatie over 'systeemdwang', 'context', 'doomloop' en 'interactie patroon' in deze link.