Stel je voor: een product dat niet alleen functioneel is, maar ook een verhaal vertelt door middel van zijn design. Dienstverlening die niet alleen efficiënt is, maar ook een emotionele verbinding creëert met de klant. Processen die niet alleen gestroomlijnd zijn, maar ook ruimte bieden voor creativiteit en innovatie. Een relatie met je omgeving die verder gaat dan een oppervlakkig contact en echt diepte kent. Nieuwe ideeën en inzichten voor innovatie. En een sterke menskracht in je organisatie. Dat is precies wat de kunstenaarsmindset voor jouw organisatie kan betekenen.

De manier waarop kunstenaars kijken, denken en werken is heel anders dan de manier waarop de meesten van ons dat doen. Kunstenaars bezitten de kunstenaarsmindset, die ik definieer als een set van vijf skills:

1. Waarnemingsvermogen: oprecht waarnemen
2. Verbeeldingskracht: verbeelden en dromen
3. Bezieling: voelen en geraakt worden
4. Exploratie: open-ended werken
5. Bewustzijn: bewust zijn van plek en rol

De intuïtieve, verbeeldende en exploratieve wijze van werken die hoort bij deze skills, wijkt af van de traditionele, veelal gestandaardiseerde en voorspelbare methoden die organisaties meestal gebruiken voor het klantgericht ontwerpen van producten en diensten of het innoveren van hun processen en dienstverlening. Methodieken zoals Agile Development, User-Centered Design en Continuous Improvement zijn voorbeelden van zulke methoden. Stuk voor stuk gestructureerde aanpakken met bewezen resultaat.

Tegelijk zien we dat steeds meer organisaties de waarde van een meer kunstzinnige benadering van hun innovatievragen erkennen. Design Thinking, de ontwerpende aanpak en co-design zijn voorbeelden van aanpakken die allemaal heel succesvol bijdragen aan een andere benadering van onze vraagstukken en die tot op zekere hoogte een kunstzinnige benadering in zich hebben. De kracht van deze creatieve aanpakken zit in het gestructureerd begeleiden van een proces, gebruikmakend van vaak gestandaardiseerde creatieve technieken.

Kortom: we hebben legio rationele, gestandaardiseerde methodieken en strategieën die ons ondersteunen in onze innovatietrajecten. De kunstenaarsmindset verrijkt al deze benaderingen met:

• Een meer organische benadering.
  Kunstenaars zien de wereld niet simpelweg zoals die is, maar zoals die zou kunnen zijn. Ze omarmen de complexiteit, omarmen het onverwachte en durven buiten de gebaande paden te treden. Deze mindset brengt een diepere, meer organische benadering met zich mee die de kern raakt van wat vernieuwing werkelijk inhoudt: het bekende en gestructureerde durven loslaten.
• Een dieper begrip van de uitdagingen.
  Onze traditionele strategieën (ook de creatieve aanpakken) zijn vaak gericht op het genereren van specifieke oplossingen. De kunstenaarsmindset gaat over het stellen van de juiste vragen. Kunstenaars zijn meesters in het waardevrij onderzoeken van onzekerheid en het omarmen van ambiguïteit: essentiële elementen in een wereld die steeds complexer wordt. Ze dagen bestaande paradigma’s uit, prikkelen de verbeeldingskracht en inspireren tot een dieper begrip van de uitdagingen waar organisaties voor staan.
• Emotie.
  Ten slotte voegt kunst een essentieel element toe aan gestructureerde aanpakken: emotie. Kunstenaars weten als geen ander dat emoties een krachtig instrument zijn in het beïnvloeden van percepties, het motiveren van teams en het raken van de ziel. Raak je de ziel van een verandering, dan vind je waar het echt over gaat.

Er zijn twee manieren om de kunstenaarsmindset te integreren met vertrouwde, succesvolle innovatiemethodieken:

1.  Je huurt kunstenaars in:
   a. om hun kunstwerken of ontwerpen in je producten of diensten te gebruiken;
   b. om hun andere manier van denken en werken te benutten om binnen jouw organisatie iets in beweging te zetten.
   
2. Je ontwikkelt zelf de kunstenaarsmindset.

Wil je zelf je kunstenaarsmindset ontwikkelen, dan draait het om de vijf skills die ik aan het begin van dit artikel noemde: waarnemingsvermogen, verbeeldingskracht, bezieling, exploratie en bewustzijn. 

Emotional skills

We begrijpen steeds beter dat het niet langer volstaat om onszelf en onze medewerkers alleen rationele kennis en vaardigheden bij te brengen. Dat opleidingen en cursussen gericht op technische vaardigheden en theoretische kennis nuttig zijn, maar niet voldoende om te kunnen omgaan met de complexe en chaotische wereld om ons heen. De kracht van een organisatie rust niet langer alleen op de rationele kennis en capaciteiten van haar medewerkers, maar vooral ook op hun kunstenaarsskills (vaak ook wel emotional skills genoemd). Eigenschappen als nieuwsgierigheid, waarnemingsvermogen en verbeeldingskracht zijn essentieel om de vraagstukken waar we voor staan te benaderen en aan te pakken. We kunnen kunstenaars vragen ons daarmee te helpen, door ze in te huren. Maar als we ze alleen ‘inhuren’ en de ‘innovatieklus voor ons laten klaren’, laten we een unieke kans om de kunstenaarseigenschappen in onszelf te verankeren, liggen. We kunnen (of moeten) ook van kunstenaars leren en ons eigen rationele denken en dat van onze medewerkers met de kunstenaarsmindset verbinden.

Als jij en je medewerkers of collega’s zélf meer gaan waarnemen, denken en werken als een kunstenaar levert je dat veel op. Het geeft je nieuwe inzichten en ideeën voor de innovatie van je producten en diensten, je processen en dienstverlening en de relaties met je omgeving. Je gaat jouw vraagstuk immers vanuit een heel ander perspectief bekijken en met een heel nieuwe, andere mindset aanpakken. Je slaat een andere richting in, bewandelt een ander pad en zult dus andere resultaten boeken.

Zo levert deze mindset onze organisaties sterkere menskracht op en groeien we ook zelf als persoon. Met al die extra competenties in je rugzak ben je beter toegerust om je staande te houden in onze complexe wereld en kun je elk vraagstuk dat op je pad komt (zakelijk maar ook persoonlijk) beter aan.

Dit artikel is gebaseerd op Kunstwerkt – succesvol innoveren met de kunstenaarsmindset (2025) van Janine van Iperen.
Innovatie gaat niet alleen over strategie en ratio, maar vraagt ook om creativiteit, verbeeldingskracht en moed. Kunstwerkt daagt organisaties uit om verder te kijken dan traditionele managementtools. Ontdek hoe de kracht van kunst innovatie in jouw organisatie een boost kan geven.