Het lezen van deze titel zal mogelijk een aarzeling of vraagteken oproepen. Hoezo, leiderschap is altijd dienend?

De titel is enigszins provocerend, maar daarom niet minder waar. Leiderschap is altijd dienend omdat leiderschap eenvoudigweg altijd iets of iemand dient. Vraag die je moet stellen is: wat/wie wordt er gediend? En een eerste splitsing doet zich al voor. Zijn het de belangen van anderen die gediend worden, of is het vooral het eigen belang dat gediend wordt? Is het gericht op het empoweren van anderen, of is het gericht op je eigen “power”? Zelfs wanneer leiderschap vooral is ingegeven om het eigen belang te dienen, dient het dat eigen belang en is dus sec genomen dienend leiderschap.

Het wringt omdat in de term dienend leiderschap natuurlijk ook een paradox verscholen zit. Inge Nuijten(1) onderstreept in haar boek “Echte leiders dienen” het belang van een streepje tussen dienen en leiden. Het geeft aan dat de termen dienen en leiden gelijkwaardig zijn. Er bestaat een nogal nadrukkelijk misverstand dat dienend-leiderschap vooral over dienen gaat, waardoor het leiden vergeten wordt. Het zou daardoor onvoldoende doelgericht zijn, te weinig daadkrachtig. Niets is echter minder waar. Het is goed je te realiseren dat beiden even zwaar wegen, het één kan niet zonder het ander.

Lees ook:

Niemand is belangrijker dan het team

Nuijten komt in haar boek tot de volgende definitie van dienend-leiderschap: “Een dienend leider stelt de belangen van anderen op de eerste plaats, heeft de wijsheid om te zien wat nodig is, de capaciteiten om daar iets mee te doen en de moed om daarnaar te handelen.”

Nu is een definitie niets anders dan het kort en duidelijk benoemen wat iets is, iets in te kaderen en idealiter een ultieme poging een begrip te omschrijven in ondubbelzinnige termen. Tegelijkertijd is de behoefte aan een definitie verklaarbaar omdat na de introductie van Servant Leadership door Robert Greenleaf(2) in 1977 de term dienend-leiderschap te pas en te onpas is misbruikt of eenvoudigweg verkeerd begrepen. Voor het begrijpen en ontwikkelen van dienend-leiderschap is het ontbreken van een definitie lastig.

Greenleaf, die we toch wel mogen beschouwen als de grondlegger van dienend leiderschap, komt in zijn boek in ieder geval niet tot een definitie, maar een beschrijving van hoe hij dienend leiderschap ziet: “de dienende leider is in eerste plaats dienaar. Het begint met een natuurlijk gevoel dat iemand wil dienen. Dan brengt bewuste keuze iemand tot de ambitie om te leiden.”

Om een “natuurlijk gevoel” te krijgen te willen dienen zul je in staat moeten zijn je ego opzij te zetten. Een dienend leider zoals Greenleaf bedoelt zal zich niet druk maken over eigen persoonlijke status en prestaties. De honger naar macht is een dienend-leider vreemd noch het verkrijgen van materiele bezittingen. Het is het type leider dat zich focust op de kansen en prioriteiten van de ander en de organisatie waarvoor hij werkt.

Om voor jezelf helder te krijgen of je in staat bent je eigen ego in voldoende mate opzij te zetten en de vraag te beantwoorden of je een dienend leider bent, kun je jezelf de volgende vragen stellen: groeien de mensen die ik dien als personen, worden zij, terwijl ik ze dien, gezonder, verstandiger, vrijer, meer autonoom, en naar toenemende waarschijnlijkheid ook zelf dienaren? Voor alle duidelijkheid, je zult al deze vragen met een volmondig ja moeten beantwoorden om als dienend-leider gekwalificeerd te worden.

Volgens Greenleaf is dienend-leiderschap geen manier van doen maar van zijn. Dienend-leiderschap is iets wat je doet, omdat je weet dat het goed is. Die manier van zijn kenmerkt zich door de keuze om te dienen. En kiezen om te dienen helpt je enorm ervoor te zorgen dat de hiërarchische macht die je als leider hebt je niet corrumpeert waardoor je daadwerkelijk het verschil kunt maken.

Ik denk dat dienend-leiderschap leiders met een enorme, bijna jaloersmakende, geestelijke rijkdom kan vervullen. Het gemis daaraan is met geld, grote huizen en andere materiele zaken niet te compenseren.

In dat licht gezien is de oproep van oud topman van Philips Cor Boonstra beter te duiden. Zelf haalde Boonstra diverse malen het nieuws met zijn hoge inkomen. Begin 2001 verdiende hij 6,5 miljoen euro dankzij de verzilvering van opties die hij van Philips had gekregen, en twee jaar daarvoor 4,5 miljoen euro. Dat waren destijds ongekende bedragen, die boven op zijn miljoenensalaris kwamen. In een artikel 16 april j.l. in de Volkskrant roept diezelfde oud topman managers op de graaicultuur te stoppen. Ik zou het Boonstra gegund hebben eerder van het werk en gedachtengoed van Greenleaf kennis te hebben genomen. Het mogelijk schuldgevoel van zijn eigen graaien zou dan wellicht wat minder gedrukt hebben, geestelijke armoede laat zich immers zelfs met miljoenen euro’s niet compenseren. Ik stel vast dat Boonstra, gezien zijn oproep, inmiddels de wijsheid heeft te zien wat nodig is. M.i. beschikt hij ook over de capaciteit om er iets mee te doen. Vraag die overblijft is of hij de moed heeft te handelen?

In het zeer lezenswaardige boek “Niemand is belangrijker dan het Team” schetst brigade-generaal Otto van Wiggen(3) een verhelderend beeld van waar het in de huidige leiderschapscultuur aan ontbreekt en waarom groepsbelang altijd dient te prevaleren boven persoonlijk belang. Goed leiderschap valt of staat volgens van Wiggen met integriteit en de bereidheid je eigen belang ondergeschikt te maken aan het teambelang. Ik zou nog een stap verder willen gaan vanuit dienend-leiderschap. Niemand is belangrijker dan de wereld waarin hij leeft.

(1) Nuijten, Inge (2012) Echte leiders dienen, Den Haag, Academic Service

(2) Greenleaf, Robert (1977) Servant Leadership: A Journy into the Nature of Legitimate Power and Greatness. New York: Paulist Press

(3) Van Wiggen, Otto, (2016) Niemand is belangrijker dan het team, White Elephant Publishing, Arnhem.

Kennisbank onderwerpen:

Kennisbank onderwerpen:

 

Reageer

Na het plaatsen kunt u uw reactie nog 30 minuten aanpassen.

Reacties

Ik heb deze column met meer dan gewone belangstelling gelezen en heb er van genoten. CHAPEAU (et) MERCI, beste Rijk Binnekamp. De column is een waarde(n)volle bijdrage aan het verspreiden van het gedachtegoed van Robert K. Greenleaf. Ik sta dan ook voor 100 % achter de inhoud. Servant-Leaders dienen te beseffen dat ze een rolmodel zijn. Misbruik moet worden gestraft zou ik bijna schrijven…

Uiteraard ken ik de boeken van Dr. Inge Nuijten en had zelfs de eer om samen met haar een column te mogen schrijven, ze staat ook in ons eigen boek “Authentieke leiders, ECHTE leiders” en ken het boek van Greenleaf uiteraard ook. Bedankt voor de tip over het boek van Otto van Wiggen. Dat boek ken ik niet. Ik moet overigens direct denken aan “Toeval, bestaat niet, het valt je toe” (Paul de Blot) en synchroniciteit.

Op 22 april sprak Peter van Uhm op het seminar “Spot on servant leadership” van Arlette Bout en Eric Stecher (NIVSL). Een ECHTE servant leader!

Over servant leadership en boeken gesproken:

http://www.beunited.nl/beunited-media/column/entry/recensie-servant-leadership-in-15-minuten-van-arlette-bout

Wat een prachtige laatste zin. Het is er een om naar te leven.

Kijkend naar de natuur (één van mijn inspiratiebronnen), is leiderschap altijd dienend. Namelijk dienend aan samenwerken (of samenspel zoals ik het liever wil noemen). Een van de basisvoorwaarden voor leiderschap in de natuur is namelijk de aanwezigheid van 2 of meer deelnemers (c.q. een groep). Dit betekent dat het formeren van een groep (c.q. samenspel) in de evolutie is voorafgegaan aan het ontstaan van leiderschap. Leiderschap is dus functioneel binnen een groep (en daarmee per definitie dienend aan de groep). Dit zou aansluiten bij het gedachtengoed van “Niemand is belangrijker dan het team”.

Het bovenstaande wil m.i. echter niet zeggen dat een leider zich altijd dienend dient te gedragen. Ook hier laat de natuur vele vormen van leiderschap zien . De vorm van leiderschap wordt o.a. bepaald door de context, het doel en de individuele capaciteiten van de teamleden.

Dat laat onverlet dat “Niemand succesvol kan zijn in een wereld die faalt (Feike Siebesma)”. Volgens mij de belangrijkste gedachte die iedere leider zou moeten voorleven. Als dat zo zou zijn, dan is het inderdaad altijd dienend.

Mooie bijdrage aan deze discussie. Bedankt Eric de Blok. Ik heb wel wat moeite met de zin over “zich niet ALTIJD dienend dient te gedragen”. Als een bedrijf bijna kopje onder gaat, moet je soms keihard ingrijpen / saneren. Dan is een directieve top down benadering wellicht HET model. In dat geval kan het bedrijf weer op de rails blijven als de saneerder na het ingrijpen vervangen word door een dienende leider. Ik vraag mij overigens ook af of een dienende leider, door alle stakeholders te betrekken niet sneller tot beter(e) resultaten komt. Ben benieuwd naar de reactie van ervaren Servant-Leaders.

Een mooi en inspirerend verhaal over dienend leiderschap, maar geef eens een huidig voorbeeld van zo’n “dienend leider” in ons ondernemend in Nederland? En dan bedoel ik natuurlijk niet “dienend” voor de eigen portemonnaie…..

Alexander de Vries reageerde op deze bijdrage met “Ik zou het weleens een verademing vinden als artikelen over leiderschap geschreven gaan worden die ook leidinggeven, in plaats door onderzoekers, coaches en consultants”.

In een eerste reactie beloofde ik om voor 12 uur uitgebreid te reageren. Bij dezen: Ik zie deze reactie als een klap in het gezicht van Dr. Inge Nuijten, de eerste persoon die in Nederland is gepromoveerd op Servant- Leadership en daardoor een substantiële bijdrage heeft geleverd aan het verspreiden van het gedachtegoed van Robert K. Greenleaf. In haar these leverde ze het bewijs dat servent-Leadership loont.

Verder heb ik even een kijkje genomen op de site van de coach Rijk Binnekamp. 35 jaar leidinggevende ervaring. Ondergetekende heeft ook recht van spreken als het gaat om leidinggevende ervaring ( 90.000 uren).

Waar het ECHT om zou moeten gaan is de vraag wat je meekrijgt van de schrijver of spreker.

Het is mij om het even of coaches, schrijvers en sprekers wel of niet leidinggevende ervaring hebben. Ik heb de laatste jaren veel (bij)geleerd van Inge Nuijten, Paul de Blot, Roos Vonk, Carin Wormsbecher, Thom Verheggen, Anja van der Horst, Sjoerd van der Velden, Rene Kesselaar, Jan Rotmans, Marga Hoek, Sylvia Main, Jan Jonker, Iteke Weeda, Arlette Bout, Pauline van der Meer Mohr, Claudia Geene, Tex Gunning, Daan Fousert, Bas Blekkingh , Leen Zevenbergen, Wessel Ganzevoort, Johan Bontje, Karel Noordzij, Daniel Ofman, Ricardo Semler, Lars Kolind, Marshall Goldsmith, John Kotter , Simon Sinek en Tony Hsieh, om er een paar te noemen.

Die hebben mijn blik verruimt en mijn denken over management / leiderschap aangescherpt. Daar ben ik ze erg dankbaar voor.

Ik heb ook de nodige ervaringen opgedaan met servant-leaders die nog wat moeten (bij)leren. Reden voor mijn pleidooi voor een A.M.B.T.T.C. Register. Trainers, coaches , sprekers en schrijver op het gebied van leiderschap moeten zich als rolmodellen gedragen. Leiderschap en Mensontwikkeling is geen “Handel”! Mijn visie :

http://www.beunited.nl/beunited-media/column/entry/food-for-thought-op-mijn-bucketlist-een-a-m-b-t-t-c-register

@Johan Gerritsen: Tex Gunning, Sjoerd van der Velden, Carin Wormsbecher, Anja van der Horst, Guido Heezen, Rene Kesselaar om er een paar te noemen.

Helder stuk dat meer licht schijnt op dienend leiderschap, namelijk dat leiderschap altijd dienend is. En leiderschap dat zich voorbij het dienen van het eigenbelang beweegt en (ook) de gemeenschappelijke belangen dient, kent als voorwaarde het kunnen beteugelen van het ego.

Dat geldt overigens niet alleen voor leiders en leidinggevenden, maar uiteraard ook voor mijzelf en eenieder van ons. Althans wanneer we voorbij het enkel dienen van ons eigenbelang willen gaan. Misschien dat er zich daarom nog weinig dienende leiders laten zien……!?

Beste Koos, Eric, Johan en Branko,

Dank voor jullie reacties. We zullen het anders moeten gaan doen en juist het gedachtegoed achter dienend-leiderschap bevat heel veel van wat er nodig is om echt te kunnen veranderen. Ik maak mij overigens geen illusie dat zoiets eenvoudig zal zijn. M.n. leiders zullen voortdurend stil moeten staan bij de vraag, wat beweegt mij, van binnen uit, als persoon. Het is een voortdurend proces van zelfreflectie en zelfrelativering dat nodig is om te werken aan je “interior condition”. Vooral dat stilstaan is van belang omdat zelfreflectie en -relativering niet zo gemakkelijk gaat wanneer dat gepaard gaat met hoge werkdruk, stress, overvolle agenda’s en meer van dat soort zaken waar veel leidinggevenden onder gebukt gaan. Dienend-leiderschap ga je (helaas) ook niet even leren op een cursus of seminar. Natuurlijk zullen ze bijdragen, je aan het denken zetten. Iedereen die leiderschap ambieert moet bereidt zijn de weg naar binnen te maken en zich ten diepste afvragen welke bijdrage hij of zij wil leveren aan deze wereld. Zoals ik al vaker geschreven heb “leiderschap is een levenslang leren”

Geen woorden maar daden, daar herken je leiders in. Dienend of niet.

Elke leider die vertrekt op het moment dat hij/zij niet meer dan 3 tot 4x het brutosalaris krijgt van degenen aan wie hij/zij leiding geeft valt door de mand. Die vindt zichzelf namelijk meer dan 3x belangrijker, en dan houdt het eigenlijk al snel op…

Toon alle 9 reacties
x