Het overleg is bijna afgelopen. Het team sprak over de wens om je kritischer te durven uitlaten. Nog te vaak wordt feedback ingeslikt, bang om de goede sfeer te verpesten. Ook nu gebeurde het weer. Tot iemand op het eind zei: “Als je hier alles altijd maar voor je moet houden, komt er een moment dat je je eigen normen en waarden verloochent.” De zin was nog niet uitgesproken of het gesprek liep alweer door. “Ja, oké, maar wat betekent dit overleg nou voor wat we morgen anders doen?” De doorbraak diende zich heel even aan. En weg was ze.

Het gebeurt vaker dan je denkt. Iemand laat heel even de werkelijkheid zien. In de filosofie heet dat een glimpse of reality: “... die plotselinge momenten van scherpzinnigheid die iedereen waarschijnlijk kent, waarin je een paar seconden lang een heel andere wereld ziet dan die waar je je een ogenblik geleden nog in bevond, waar het lijkt alsof de wereld naar voren treedt en zich even laat zien voor hij zich weer in zichzelf terugtrekt en alles achterlaat zoals daarvoor...”

Een flard van de realiteit, die even voorbijschiet. Een klein snufje van hoe het werkelijk zit. Een diepgaand inzicht dat je bijblijft, omdat het zich niet laat negeren.

Stel je voor dat we dat in tijden van organisatieverandering vaker zouden zien. Misschien zouden we merken dat iedereen afwachtend naar elkaar kijkt en de boel zo tot stilstand staart. Of dat het gesprek over een nieuwe structuur niet van de grond komt zolang we de cultuur niet aanraken waarin dat gesprek plaatsvindt.

Verhouden of vervormen

Zo’n flard laat je de kern van verandering zien. Maar voordat hij is uitgesproken, hebben we hem al omgebogen tot iets wat past in het verhaal dat we toch al vertelden. De kern was ongemakkelijk, dus poetsten we hem weg met wat mooie woorden.

Je hoort het vaker dan je denkt. “We zijn toch zelforganiserend” wordt het excuus om kaders te negeren. “Slagvaardigheid” wordt de reden om het overleg af te schaffen waarin iemand je had kunnen tegenspreken. Wanneer je de kern van een verandering zo zit te plooien dat het past bij wat je toch al deed, ben je de essentie aan het vervormen. In plaats van je ertoe te verhouden.

De kern behandelen als een klomp klei, die we kneden tot een vorm die ons zint, dat is wat we meestal doen. Zolang de essentie zo buigzaam blijft, blijft er van echte verandering weinig over. Voor we het weten veranderen we om te veranderen, omdat we de kern uit het oog zijn verloren. Dan wordt het dweilen met de kraan open. Daarentegen zijn de momenten waarop we de verandering en veranderintenties zien voor wat ze echt zijn, zonder dat ze zijn vertroebeld door aannames, overtuigingen en (voor)oordelen, de momenten waarop verandering écht in de haarvaten gaat zitten.

Eén afspraak

Maak voor je volgende overleg één afspraak. Zodra iemand iets zegt wat de kern raakt, mag de eerstvolgende reactie geen oplossing zijn en geen actiepunt. De enige toegestane reactie is dat je zijn of haar woorden herhaalt en vraagt: zeg eens meer. Daarna pas mag het gesprek verder. Heel even niets oplossen. Net genoeg om de kraan dicht te draaien voordat je weer gaat dweilen.

Als dat lukt, is de volgende stap om te kijken welke ‘glimpses of reality’ over jezelf je weleens vervormt. Daarover ga ik graag met je op onderzoek uit in de comments onder dit artikel óf tijdens mijn bijdrage tijdens het Jaarcongres Veranderen met Impact.

Daniël Wolfs is veranderfilosoof bij The Change Studio en auteur van De Veranderfilosoof – op zoek naar de kern van verandering. Op het Jaarcongres Veranderen met Impact verzorgt hij de bijdrage ‘Ik ga niet veranderen’

SCHRIJF JE NU IN >>