Als teams niet lekker functioneren, grijpen organisaties naar bekende middelen: een teamsessie, een heidag, een feedbacktraining of een middag teambuilding. Dat kan nuttig zijn. Soms is het vooral een leuke dag waarop mensen samen iets ondernemen, waarna drie weken later het gewone patroon weer terug is.

Aan humor wordt veel minder snel gedacht als serieus instrument voor teamontwikkeling. Dat is opmerkelijk. Want zodra je met een team serieus over humor gaat praten, kom je bijna vanzelf terecht bij de belangrijkste teamthema’s. Wanneer voelen mensen zich veilig? Waar liggen hun grenzen? Kunnen we elkaar aanspreken? Hoe gaan we om met verschillen? Wat doen we met spanning? En durven we ook om onszelf te lachen?

Een goede humortraining gaat daarom uiteindelijk over veel meer dan grappen maken. Een team kan leren hoe je humor gebruikt om spanning te verminderen, lastige zaken bespreekbaar te maken en vastgeroeste patronen te doorbreken. Met een eenvoudig zes-stappenmodel kun je mensen bovendien leren hoe ze humor bewust en zorgvuldig inzetten. Daar hoort natuurlijk het gesprek over grenzen bij: wat vindt de één grappig en waar voelt een ander zich geraakt? Daar hebben we al te maken met teambuilding.

1. Stress en ziekteverzuim

In een team waarin de druk hoog is, kan humor een uitlaatklep zijn. Samen lachen geeft even afstand tot de ernst van het werk. Nog interessanter wordt het wanneer humor een cultuur helpt creëren, waarin mensen gemakkelijker kunnen aangeven dat het te veel wordt. Een grap kan soms het eerste signaal zijn dat er iets speelt. Een team dat daarop leert letten, kan eerder met elkaar in gesprek komen.

2. Irritaties die niet worden uitgesproken

Bijna ieder team kent ze: gewoontes van collega’s waar iedereen iets van vindt en waar niemand iets over zegt. Humor kan zo’n patroon zichtbaar maken zonder onmiddellijk de confrontatie op te zoeken. Zeker, zelfspot is krachtig. Iemand die weet dat hij lang van stof is en daar zelf een grap over kan maken, geeft anderen ruimte om hem er later vriendelijk op te wijzen. Humor kan zo een opstap naar feedback worden.

3. Vastlopende vergaderingen

Vergaderingen zijn soms merkwaardig serieus en langdradig. Mensen herhalen hun standpunten, twee collega’s domineren het gesprek en de rest haakt langzaam af. Eén goede, passende grap kan zo’n patroon onderbreken. Mensen lachen, kijken als het ware even van buitenaf naar wat ze aan het doen zijn en kunnen daarna opnieuw beginnen. Humor creëert afstand, en afstand kan beweging opleveren.

4. Verschillen en onderlinge grenzen

De één houdt van droge humor, de ander van absurdisme. De één kan uitstekend tegen een plaagstoot, terwijl een ander daar veel gevoeliger voor is. Daarover praten is waardevol. Want wie onderzoekt waar de humorgrenzen van collega’s liggen, leert die collega’s tegelijkertijd beter kennen. Je praat ineens over kwetsbaarheid, vertrouwen, respect en persoonlijke voorkeuren. Dat is behoorlijk serieuze teambuilding, ook al omdat je het via iets plezierigs doet.

5. Gebrek aan verbinding

Humor schept een gezamenlijke taal. Teams ontwikkelen grapjes, herinneringen en kleine rituelen die alleen zij begrijpen. Dat lijkt misschien onbelangrijk, maar het draagt bij aan het gevoel dat je ergens bij hoort. En een team waarin mensen zich met elkaar verbonden voelen, heeft doorgaans meer ruimte om elkaar aan te spreken, iets toe te geven en samen spanning op te vangen.

6. Presentaties die niemand onthoudt

Ook bij presentaties wordt humor onderschat. Veel presentaties zijn inhoudelijk degelijk en verdwijnen daarna geruisloos uit het geheugen. Humor kan aandacht terugbrengen, ingewikkelde informatie toegankelijker maken en contact met het publiek creëren. Een goed gekozen grap, een onverwachte vergelijking of wat zelfspot kan ervoor zorgen dat mensen weer luisteren. En vaak onthouden ze juist het verhaal of het beeld waarmee ze hebben gelachen — en daarmee ook de boodschap die eraan vastzat.

Humor is daarmee geen wondermiddel voor teams. Slecht leiderschap wordt niet goed door een grap en een serieus conflict vraagt soms gewoon om een serieus gesprek. Maar humor is wel een opvallend weinig gebruikt instrument voor teamontwikkeling en communicatie. Goed toegepast raakt het aan stress, feedback, veiligheid, verschillen, grenzen, verbinding én de manier waarop we onze boodschap overbrengen.

Wat teams in mijn ogen nog wel eens vergeten is de vraag te stellen: kunnen wij eigenlijk nog met elkaar lachen? En weten we hoe we dat goed doen? Niet zelden bestaat er een soort minachting voor humor. En wie zich enigszins verdiept in de enorme kracht die humor heeft, laat dat wel uit zijn hoofd. En ik zeg dat na 30 jaar management-trainer en coach geweest. 

Op 1 oktober, in de middag, geef ik een training 'Humor op het werk'; zie  https://www.managementsite.nl/jonge-bazen/humor-als-teamontwikkelingsmiddel. Aanmelden en informatie opvragen kan via bert_overbeek@hotmail.com