De Monitor Praktijkgericht Onderzoek 2024 van het Rathenau Instituut laat zien dat praktijkgericht onderzoek aan hogescholen in 2024 een grotere bijdrage leverde aan de kennisontwikkeling in Nederland dan in eerdere jaren. Met een totale investering van 511 miljoen euro en een groei van 14 procent tegenover 2023 ontwikkelt het praktijkgericht onderzoek zich zichtbaar in omvang, professionaliteit en betekenis.

De groei zit niet alleen in het totale budget, maar ook in de samenstelling ervan. De tweede geldstroom nam met 23 procent toe, sterker dan de eerste geldstroom. Daarmee groeit het aandeel competitief verworven middelen sneller dan de structurele basisfinanciering. Tegelijkertijd leggen hogescholen zelf aanzienlijk bij vanuit hun onderwijsbudgetten om onderzoek mogelijk te maken.

Kwetsbaar voor bezuinigingen in hoger onderwijs

Deze ontwikkeling onderstreept de intrinsieke waarde die instellingen hechten aan praktijkgericht onderzoek, maar het maakt ook duidelijk dat de structurele basis kwetsbaar blijft. Wanneer het aandeel van de eerste geldstroom relatief afneemt, stijgen de aanvraag- en matchingdruk. Lectoren ervaren die druk nadrukkelijk. Continuïteit van onderzoeksgroepen vraagt daarom om een stevige en voorspelbare basisfinanciering.

Op personeelsniveau is de professionalisering evident. Het aantal lectoren steeg verder naar 789. De totale onderzoekscapaciteit nam toe en vooral het ondersteunend personeel groeide sterk. Die groei wijst op een volwassenwording van het onderzoeksbestel binnen hogescholen. Goed onderzoek vraagt niet alleen inhoudelijke expertise, maar ook projectmanagement, databeheer, subsidieadvies en kwaliteitszorg.

De toename van promovendi, postdocs en professional doctorate-kandidaten laat zien dat hogescholen investeren in een eigen kennisinfrastructuur met langere onderzoekslijnen. Tegelijkertijd daalde de gemiddelde onderzoekstijd van docent-onderzoekers licht. Dat signaal verdient aandacht: als onderzoek steeds meer wordt gedragen door een relatief kleine kern, kan de verbinding met het onderwijs onder druk komen te staan.

Verbinding tussen onderwijs, onderzoek en beroepspraktijk

Juist die verbinding tussen onderwijs, onderzoek en beroepspraktijk vormt de kern van het praktijkgericht onderzoek. Het aantal studenten per lector daalde opnieuw, wat wijst op intensivering. Voorbeelden uit de monitor tonen hoe studenten werken aan concrete maatschappelijke vraagstukken: van waterveiligheid en zorginnovatie tot inclusieve onderwijspraktijken. Deze wisselwerking is geen bijproduct, maar een strategische meerwaarde.

Praktijkgericht onderzoek vernieuwt curricula en versterkt de arbeidsmarktrelevantie van opleidingen. Dat 78 procent van de afgestudeerden een baan vindt op minimaal eigen opleidingsniveau bevestigt die doorwerking in de praktijk.

Ook in het bredere kennisecosysteem positioneren hogescholen zich steviger. In 2024 waren zij betrokken bij meer dan duizend gehonoreerde subsidieaanvragen. Centres of Expertise vormen stabiele publiek-private samenwerkingsverbanden waarin regionale innovatiekracht wordt gebundeld.

Opvallend is het grote aandeel mkb-partners in SIA-projecten. Dat onderstreept de rol van hogescholen als regionale kennispartner en aanjager van arbeidsproductiviteit en innovatie in het midden- en kleinbedrijf. De regionale verankering is daarmee geen bestuurlijke slogan, maar een empirisch zichtbaar patroon.

Kwaliteit en professionalisering

Naast kwantitatieve groei is er duidelijke aandacht voor kwalitatieve verduurzaming. Hogescholen investeren in professionaliseringstrajecten, leiderschapsontwikkeling en het verder ontwikkelen van hun functiehuis. Diversiteit en inclusie zijn breed geïntegreerd in onderzoeks- en personeelsbeleid. Er wordt gewerkt aan open science, datamanagement en onderzoeksintegriteit. Deze institutionele versterking is cruciaal om praktijkgericht onderzoek duurzaam te verankeren in het kennisstelsel.

Wilma Scholte op Reimer Voorzitter College van Bestuur Hogeschool Utrecht schrijft op Linkedin: "Wat mij aanspreekt in deze monitor: meer aandacht voor onderzoeksbeleid en de ontwikkeling van onderzoekers, versterking van ondersteunende functies, zodat onderzoek beter wordt georganiseerd en de duidelijke regionale rol van hogescholen in innovatie en arbeidsproductiviteit

Borg structurele financiering

De ontwikkeling van de afgelopen jaren laat zien dat praktijkgericht onderzoek volwassen is geworden en structureel bijdraagt aan maatschappelijke opgaven zoals energietransitie, zorginnovatie en kansengelijkheid. Tegelijkertijd groeit de afhankelijkheid van competitieve middelen en ervaren lectoren toenemende druk om financiering te verwerven. Zonder een stabiele basisfinanciering dreigt fragmentatie en korte-termijnsturing.

De beleidsopgave voor de komende jaren is helder. Bouw voort op de ingezette professionalisering, versterk de verbinding tussen onderwijs en onderzoek, en borg de structurele financiering die nodig is voor continuïteit en kwaliteit.

Praktijkgericht onderzoek is geen tijdelijke impuls, maar een essentieel onderdeel van het Nederlandse kennisecosysteem. De monitor laat zien dat het fundament steviger wordt. De uitdaging is nu om dat fundament duurzaam te consolideren.

Walther Ploos van Amstel.