Regelmatig zit ik in zalen waar AI wordt gepresenteerd. De lichten dimmen, een demo draait soepel en halverwege zie ik de schouders in de zaal omhooggaan. Vorig jaar zat ik naast een CFO die fluisterde: „Dit is precies wat we nodig hebben.” De demo liep nog. Zijn organisatie had de datakwaliteitsproblemen die elk vergelijkbaar bedrijf heeft. Maar op dat moment telde dat niet. Op dat moment was er alleen de belofte.

Ik vroeg na afloop aan de consultant: „Wat gebeurt er als hun data niet klopt?” Hij knikte. „Goede vraag. Dat nemen we mee in de implementatiefase.” Ik wist op dat moment: er komt geen implementatiefase die dat antwoord bevat. Het budget werd toch vrijgemaakt. Want niemand wil de scepticus zijn, zeker niet als een concurrent al heeft aangekondigd dat ze „AI-first” gaan. De twijfel wordt ingeslikt. Het contract getekend. De klok begint te tikken.

42% van AI projecten stopten

Achttien maanden later is het project in veel gevallen stilgevallen. De data bleek niet op orde, de integratie kostte drie keer zoveel, de projectleider is vertrokken en niemand wil er meer over praten. Dit is geen anekdote, het is het patroon van 2025. Van alle organisaties die dat jaar zwaar inzetten op generatieve AI trok 42% de meeste initiatieven terug. Bijna het dubbele van het jaar daarvoor.

„Niemand wil de scepticus zijn. De twijfel wordt ingeslikt, het contract getekend, de klok begint te tikken.”

Vijftien jaar bandbreedte

Wat die CFO niet wist en wat de consultant hem niet vertelde, is dat de mensen die deze technologie bouwen het onderling niet eens zijn over wat er de komende tien jaar gáát gebeuren. Sam Altman schreef begin 2025 dat OpenAI „nu weet hoe AGI te bouwen”, nadat hij eerder 2025 zelf als doeljaar had genoemd. Elon Musk schoof zijn deadline op van eind 2025 naar 2026. Yann LeCun, grondlegger van het vakgebied, zegt: decennia. Een analyse van meer dan 8.000 expertschattingen plaatst de mediane verwachting rond 2040. Vijftien jaar bandbreedte, onder de mensen die de systemen bouwen. Dat staat haaks op de zekerheid waarmee de roadmaps worden verkocht.

De economische logica is niet ingewikkeld. Wie ambitieus voorspelt trekt investeerders. Als de deadline niet wordt gehaald, verschuift hij geruisloos, geen excuses, geen geld terug. Zo raken bestuurders gevangen: ze móeten geloven dat de doorbraak dichtbij is, want anders kunnen ze hun eigen investeringskeuzes niet verdedigen. Het verkoopverhaal van de leverancier wordt het interne verhaal van de organisatie.

Soms wordt die logica ronduit crimineel. De SEC en het Ministerie van Justitie dienden in april 2025 een aanklacht in tegen de CEO van AI-startup Nate wegens vermeende effectenfraude: meer dan veertig miljoen dollar opgehaald met de claim dat het platform aankopen autonoom via AI verwerkte, terwijl handmatige medewerkers het werk deden. De beschuldigde betwistte dit; de zaak liep ten tijde van publicatie nog. Maar wat mij bijblijft is hoe vertrouwd de beschreven mechaniek klinkt. Belofte die vooruitloopt op werkelijkheid. Demo die meer toont dan het product aankan. Het verschil met wat wekelijks in gewone bestuurskamers wordt gepresenteerd is gradueel. De schaal is groter. De aard is dezelfde.

„Het verkoopverhaal van de leverancier wordt het interne verhaal van de organisatie. Zo raken bestuurders gevangen.”

Hoe het wel kan door JPMorgan

Ondertussen laat de praktijk zien hoe het wél kan. JPMorgan bouwde over meerdere jaren een systeem, intern COIN gedoopt, dat contracten analyseert waarvoor advocaten eerder 360.000 uur per jaar besteedden. In de beginfase weigerden veel juristen het te gebruiken. Ze vertrouwden hun eigen oordeel, en dat was terecht. Pas nadat het systeem consequent fouten zichtbaar maakte die mensen óók maakten, groeide het vertrouwen. Geen belofte vooraf maar bewijs achteraf. Wie AI behandelt als een experiment dat resultaat moet tonen vóór het groeit, bouwt iets dat stand houdt. Wie het behandelt als een belofte die zichzelf waarmaakt, betaalt de rekening twee keer.

Leg voor akkoord vast wie er aanspreekbaar is 

Wat helpt is simpel, al klinkt het niet zo in een vergaderzaal. Vraag om het slechte scenario, als alleen het optimistische wordt getoond, is de presentatie geen analyse maar verkoop. Vraag wat het verschil is tussen de pilot en uitrol op schaal, want een demo bewijst hooguit dat de technologie ergens werkt, niet dat ze werkt bij u. Leg voor akkoord vast wie er aanspreekbaar is als het tegenzit: zonder dat antwoord is er geen bestuur, alleen een handtekening.

Eerst de oplossing, dan het probleem, zo worden AI-presentaties gebouwd. Goed bestuur draait die volgorde om. Dat zijn ongemakkelijke vragen. Ze maken u tot de scepticus aan tafel, tot degene die de vergadering vertraagt.

Maar de alternatieve kosten, in geld, in vertrouwen, in het collectieve zwijgen over een project dat niemand meer wil noemen, die kent u inmiddels ook.