De boodschap van PwC-hoofdeconoom Barbara Baarsma aan de top van de logistieke sector was niet mals. Bij de presentatie van de Top 100 LDV constateerde zij dat de arbeidsproductiviteitsgroei van de logistiek het afgelopen decennium onderaan bungelt in het lijstje van Nederlandse topsectoren.

De sector voegt per vierkante meter, per eenheid uitgestoten fijnstof en per medewerker weinig economische waarde toe en leunt sterk op laag- en soms onderbetaalde arbeidsmigranten. De vele zzp'ers en uitzendkrachten investeren zelf weinig in opleiding, en opdrachtgevers doen dat evenmin.

Productiviteitsagenda

Die waarschuwing krijgt extra lading door de tweede productiviteitsagenda die het kabinet op 10 juli naar de Tweede Kamer heeft gestuurd. De cijfers daarin zijn ontnuchterend: de gemiddelde productiviteitsgroei van de Nederlandse economie bedroeg het afgelopen decennium slechts 0,3 procent per jaar.

Het kabinet mikt op 1,5 procent structurele groei; goed voor een economie die na vijf jaar zo'n 92 miljard euro groter is. Maar de rek uit arbeidsparticipatie is eruit: bijna iedereen die kan werken, werkt al, en door vergrijzing groeit het arbeidsaanbod vrijwel niet meer. Groei moet dus komen van slimmer werken.

Voor de logistiek is de politieke ondertoon relevant. Het kabinet kondigt aan prikkels af te bouwen die arbeid en kapitaal vasthouden in laagproductieve sectoren, schijnconstructies aan te pakken en de afhankelijkheid van te laagbetaalde arbeid te verminderen.

Baarsma zei het scherper: bedrijven met lage productiviteitsgroei die een groot beslag leggen op schaarse ruimte, stroom en arbeid, zullen moeten wijken als Nederland ruimte wil vrijspelen voor hoogproductieve activiteiten. De vraag of een deel van de distributiecentra niet beter naar goedkopere en grotere landen kan vertrekken ligt daarmee op tafel.

Alles knelt

Alles knelt immers: de fysieke ruimte, het stroomnet, de wegen, stikstof en de arbeidsmarkt. En vanaf december 2027 komt daar de Europese Kaderrichtlijn Water onherroepelijk bij, met mogelijk ingrijpende lokale maatregelen tegen watervervuiling en verdroging.

Wat te doen? De agenda van het kabinet biedt aanknopingspunten die de sector zou moeten benutten: ondersteuning van technologie-adoptie in het mkb via de EDIH's, het beleidsexperiment Shaping the Future of Work voor arbeidsbesparende en mensgerichte innovaties, een Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie en investeringen in levenslang leren. Precies de instrumenten die passen bij een sector waarin de scholing van flexwerkers structureel achterblijft.

Maar de kern van Baarsma's betoog reikt verder dan subsidies en instrumenten: kijk echt naar nieuwe oplossingen, niet alleen naar het iets efficiënter maken van bestaande processen. Leer van hightech-ecosystemen die samenwerken met universiteiten, leveranciers en klanten in de keten. Dat vraagt om het herontwerpen van logistieke processen zelf; niet om harder te werken met dezelfde recepten.

De logistiek blijft altijd nodig, want producten moeten van A naar B. Maar het recht op schaarse Nederlandse ruimte, stroom en arbeid moet de sector voortaan verdienen.

Walther Ploos van Amstel.

Lees ook: Nederland heeft een productiviteitsprobleem en dat raakt de logistieke sector ook

Lees ook: Logistieke efficiëntie: tijd om te versnellen