De vrachtwagenheffing die over drie maanden wordt ingevoerd verhoogt de druk op transportbedrijven, maar biedt via de terugsluisregeling ook een concrete financiële prikkel voor efficiëntere organisatie en schonere technologie.

Vandaag kwamen vervoerders, verladers, beleidsmakers en kennisinstellingen samen op de Werkconferentie Logistieke Efficiëntie van RVO. De centrale vraag was even eenvoudig als urgent: doen we genoeg, of is het tijd om te versnellen? Het antwoord dat door de zaal galmde: we doen te weinig en te langzaam. Niet bij gebrek aan wil en niet bij gebrek aan technologie. Het logistieke systeem is fundamenteel toe aan slimmere organisatie.

Efficiëntie is een maatschappelijke randvoorwaarde

Het goederenvervoer blijft groeien richting 2030, gedreven door import, doorvoer en een snel groeiende consumptieve en circulaire logistiek. Tegelijkertijd zijn de klimaatdoelen onverbiddelijk: in 2050 moet het goederenvervoer volledig klimaatneutraal zijn. 

Bovendien wordt ruimte steeds schaarser. Nederland moet wonen, energie, natuur en economie in hetzelfde kleine land zien te passen. Verspreide inefficiënte logistieke ruimteclaims passen daar niet meer in.

Er is eigenlijk geen duurzaamheidsprobleem. Er is een productiviteitsprobleem. Zonder forse efficiëntieverbetering wordt duurzame logistiek onbetaalbaar, loopt het chauffeurstekort verder op, voelt de dieselschaarste nog pijnlijker en worden goederen duurder voor iedereen.

Elektrificatie is essentieel, maar elektrisch rijden maakt logistiek niet automatisch efficiënter. De echte opgave is een verschuiving van voertuigefficiëntie naar systeemefficiëntie: minder kilometers per levering, hogere beladingsgraden, minder mislukte leveringen en betere benutting van bestaande netwerken en infrastructuur.

Een recent onderzoek laat zien dat betere afstemming tussen verladers en vervoerders logistieke kosten per zending met 20 tot 40 procent kan verlagen. Nederland telt zo'n 300 distributiehubs voor stadslogistiek; de infrastructuur ligt er al. We rijden er alleen nog te vaak halfleeg naartoe en leeg terug. Veel vrachtwagens in Nederland rijden minder dan 70.000 km per jaar (inclusief buitenlandse kilometers). Dat is eigenlijk te weinig voor betaalbaar elektrificeren.

Koplopers laten zien dat het kan

Wie denkt dat systeemefficiëntie onhaalbaar is, kijkt te weinig naar de voorlopers in de sector. CB Logistics bundelt al 160 jaar boekenleveringen via één fijnmazig distributienetwerk, met hogere beladingsgraden en minder transportbewegingen als resultaat.

Albert Heijn werkt met een beperkt aantal strategische transportpartners en stuurt op langdurige samenwerking, volle ritten en efficiënte planning. Door volumes te bundelen, elektrische trucks in te zetten en data te delen, dalen kosten én CO₂-uitstoot tegelijkertijd.

Ook meten loont. Transportbedrijven Cornelissen Transport en Van der Wal pasten de Logistieke Prestatie-indicator (LPI) toe op meer dan 9 miljoen gereden kilometers. De uitkomsten waren verrassend: actiegedreven ritten bleken de bezettingsgraad juist te verslechteren, precies het tegenovergestelde van wat vooraf werd verwacht. Zonder die meting was die inefficiëntie onzichtbaar gebleven. Meten is de eerste stap naar verbeteren.

Transporteur Millenaar & Van Schaik gaat nog een stap verder en werkt als logistiek partner in bouwprojecten, waarbij grond- en materiaaltransport worden gebundeld tot circulaire, emissiearme bouwlogistiek. En zo zijn er veel bedrijven die hun logistieke efficiëntie hebben verbeterd. Nu de opschaling nog.

Waarom gaat het niet sneller?

Omdat samenwerking spannend is. Ondernemers hechten terecht aan autonomie, data delen voelt kwetsbaar en vertrouwen groeit niet vanzelf. Wie optimaliseert binnen zijn eigen silo, optimaliseert collectief suboptimaal. Dat is de harde werkelijkheid.

Een ondernemer die zijn eigen data niet op orde heeft, kan ook geen data delen met anderen. Digitalisering en AI bieden enorme kansen om inefficiënties zichtbaar te maken en slimmere beslissingen te nemen, maar dan moet de basis wel kloppen.

Vijf sleutels voor versnelling

De werkconferentie werkte vandaag langs vijf sporen die onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn: samenwerking, digitalisering, artificial intelligence, ondersteuning van kleine ondernemers en gedragsverandering. Geen van deze vijf werkt zonder de andere. Een sector die digitaliseert maar niet samenwerkt, blijft suboptimaal. Een sector die samenwerkt maar kleine ondernemers buitensluit, verliest de breedte die nodig is voor echte systeemverandering.

Succesvolle versnelling vraagt om strategische afstemming, transparantie, vertrouwen en consistente beleidsondersteuning. Niet nieuwe structuren, maar betere benutting van wat er al is.

Van analyse naar actie

De conferentie sloot af met een heldere boodschap: efficiëntie is geen bezuinigingsopgave, het is een welvaartsopgave. Lagere kosten, betrouwbaardere leveringen, bereikbare binnensteden en een sterkere economie; dat is de opbrengst van slimmere logistiek.

2050 begint niet in 2049. De sector staat op een kantelpunt. De vraag is niet meer óf we moeten versnellen. De vraag is wie vandaag het initiatief neemt.

Walther Ploos van Amstel.