De organisatie als pinautomaat

Columns

Een verkoper overlegde iedere week met de planner en de voorman. Ze bespraken klantvragen, lopende projecten en wat er in de uitvoering mogelijk was. Tot het management besloot dat de verkoper daar niet meer aan mocht deelnemen. Dat overleg was volgens hen niet nodig.

Daarna verloren de verkoper, planner en voorman gestaag hun feeling met de werkelijkheid. De afstemming verslechterde. Klanten begonnen te morren. Uiteindelijk trokken klanten zelfs projecten terug en stapten vakmensen op.

Het management begrijpt nog steeds niet wat het verkeerd doet.

Dat is misschien het pijnlijkste: de gevolgen worden zichtbaar, maar het verband met de eigen beslissing blijft buiten beeld.

Vakmanschap verdwijnt terwijl de vakmensen blijven

Het wekelijkse overleg verbond drie werkelijkheden: wat de klant wilde, wat de planning aankon en wat de uitvoering nodig had. De verkoper bracht de klant naar binnen. De planner verbond de vraag met de beschikbare capaciteit. De voorman bracht de praktijk in: wat kon, wat knelde en waar een afspraak aanpassing vroeg.

Samen ontwikkelden ze gevoel voor het geheel.
Toen de verkoper niet meer mocht deelnemen, bleven de functies bestaan. Maar de verbinding verzwakte. Iedereen beschikte over een kleiner deel van de werkelijkheid, terwijl het werk nog steeds om gezamenlijke afstemming vroeg.

Een organisatie kan haar vakmanschap verliezen terwijl alle vakmensen gewoon blijven.

Pas later vertrekken ook de vakmensen naturlijk toch.

Van vakmanschap naar IKEA-stijl organiseren

De gedachte achter dit soort ingrepen is verleidelijk. De verkoper verkoopt. De planner plant. De voorman stuurt het werk aan. Iedereen heeft zijn eigen taak. Waarom zouden ze daar voortdurend samen over moeten praten? Een IKEA-stijl van organiseren: onderdelen genummerd, taken verdeeld, handleiding erbij. Als iedereen zijn onderdeel goed uitvoert, zou het geheel vanzelf moeten kloppen.

Maar klanten veranderen hun wensen. Projecten lopen anders dan voorzien. Capaciteit verschuift. Een kleine toezegging kan grote gevolgen hebben voor de uitvoering. Dan is gezamenlijk oordeel nodig. Standaardisatie kan dat ondersteunen. Ze wordt schadelijk wanneer managers denken dat een taakomschrijving de onderlinge afstemming overbodig maakt.

Michael Polanyi beschreef dat mensen meer weten dan ze volledig kunnen verwoorden. Een deel van vakmanschap zit in ervaring, waarneming en handelen. Mijn vertaling naar deze casus: door samen concrete projecten te bespreken, leren mensen ook de signalen herkennen die voor hun collega’s belangrijk zijn.

Die feeling ontstaat tijdens het werk. En verdwijnt wanneer je de verbindingen verbreekt.

De organisatie als pinautomaat

Bij money driven management krijgt alles een prijs, maar lang niet alles een waarde. Overleg kost uren. Ervaren medewerkers kosten salaris. Ruimte voor afstemming drukt op de beschikbare werktijd. Wat dat oplevert, is moeilijker zichtbaar: een belofte die op tijd wordt aangepast, een onhaalbare planning die wordt voorkomen, een klant die vertrouwen houdt.

In deze casus werd het overleg als onnodig beschouwd. Of geld daarbij de doorslag gaf, staat daarmee niet vast. Wel laat de situatie precies de denkfout zien die financieel gestuurd management kwetsbaar maakt: je schrapt een zichtbare activiteit zonder haar bijdrage aan het resultaat te begrijpen.

Holmström en Milgrom laten in hun onderzoek naar beloningsprikkels zien hoe sterke sturing op meetbare prestaties ten koste kan gaan van belangrijk werk dat moeilijker meetbaar is. Wie vooral op omzet, marge en kosten wordt beoordeeld, loopt het risico de voorwaarden voor die prestaties uit het oog te verliezen. De organisatie blijft aanvankelijk draaien op eerder opgebouwd vertrouwen, ervaring en betrokkenheid. Daardoor kan uitholling een tijdlang op efficiëntie lijken.

Tot klanten projecten terugtrekken. Tot vakmensen vertrekken. Dan blijkt dat je ook kunt opnemen van een rekening die je niet op de balans hebt staan.

Onwetendheid met beslissingsmacht

Waarom begrijpt het management het nog steeds niet? Ik kan niet in hun hoofd kijken. Wel zie ik hier een bestuurlijk probleem: wie een werkwijze overbodig verklaart zonder te begrijpen wat daar gebeurt, mist ook het inzicht om de gevolgen  te herkennen. Het besluit en de schade liggen bovendien uit elkaar in de tijd. Het overleg verdwijnt vandaag. De afstemming verslechtert geleidelijk. De klant trekt later een project terug.

Daardoor is het gemakkelijk om elk probleem afzonderlijk te behandelen en de samenhang te missen. Dat maakt onwetendheid gevaarlijk. Zeker wanneer degene met het minste zicht op het dagelijkse werk wel bepaalt hoe anderen moeten samenwerken Een manager hoeft niet alles te weten. Hij moet wel willen onderzoeken wat hij niet begrijpt en bereid zijn een eigen besluit te herzien.

Wat een manager morgen beter kan doen

In deze situatie zou mijn eerste stap zijn: breng verkoper, planner en voorman weer bij elkaar en onderzoek enkele projecten waarbij de afstemming misging. Wat was aan de klant toegezegd? Welke informatie bereikte de planning? Wat wist de voorman? Waar ontstond het verschil tussen verwachting en uitvoering?

Volg de informatie door het proces. Zo wordt zichtbaar welke verbinding ontbreekt. Herstel vervolgens het wekelijkse overleg met een duidelijke opdracht: bespreek afwijkingen, toets toezeggingen aan de uitvoerbaarheid en besluit wie de klant informeert wanneer een afspraak moet veranderen.

Dat vraagt ook iets van het management. Het moet ruimte maken in volle agenda’s en erkennen dat het eerdere besluit onvoldoende doordacht was. Juist die erkenning kan vertrouwen herstellen: de praktijkkennis van medewerkers doet ertoe. Beoordeel na enkele weken of afspraken beter aansluiten, wijzigingen eerder worden besproken en klanten minder hoeven te klagen. Pas de werkwijze aan op wat je leert.

Meer overleg is geen doel. Betere afstemming wel.

Wie bewaakt het geheel?

De verkoper, planner en voorman hadden samen iets opgebouwd wat het management onvoldoende zag. Toen hun verbinding werd verzwakt, namen de problemen toe. Klanten haakten af. Vakmensen stapten op. Het schrappen was eenvoudig. Het herstellen wordt moeilijker.

Daarom verdient iedere ingreep die tijd of geld moet vrijmaken één vraag voordat het besluit valt:

Begrijpen we wat we weghalen of ontdekken we de waarde pas als het verdwenen is?

Deel uw  ervaringen op ManagementSite

Wij zijn altijd op zoek naar ervaringen uit de praktijk, wat werkt wel, wat niet.

SCHRIJF MEE

Als u 3 of meer artikelen per jaar schrijft, ontvangt u een gratis pro-abonnement twv €200,--

Meer over Besturen en organiseren