De stadslogistiek staat volop in de belangstelling. Zero-emissiezones, elektrische bestelauto's, vrachtwagens, stadshubs en pakketkluizen domineren het debat. Vrijwel alle aandacht gaat uit naar CO₂-reductie en luchtkwaliteit. Begrijpelijk, want de klimaatopgave is groot. Toch bekruipt mij steeds vaker het gevoel dat we de verkeerde discussie voeren.

Want hoe eerlijk is de transitie eigenlijk?

Een recent artikel van Marith Dieker en Bram Kin van HAN University of Applied Sciences zet precies de vinger op de zere plek. Hun conclusie is dat het debat over stadslogistiek vooral draait om techniek en emissies, terwijl rechtvaardigheid nauwelijks een rol speelt. Dat herken ik. Sterker nog: ik denk dat juist dit gebrek aan aandacht voor rechtvaardigheid veel van de huidige weerstand verklaart.

De onderzoekers onderscheiden drie vragen. Wie betaalt de rekening? Wie mag meepraten? En worden alle belangen daadwerkelijk serieus genomen? Dat lijken simpele vragen, maar ze raken de kern van de huidige transitie.

Neem de zero-emissiezones. Gemeenten hebben de afgelopen jaren veel energie gestoken in de invoering ervan. Op papier is dat een logisch beleid. In de praktijk blijken de verschillen tussen gemeenten echter groot. Regels, ontheffingen, subsidies en overgangsregelingen lopen uiteen. Voor landelijke vervoerders en ondernemers is dat nauwelijks te begrijpen. Harmonisatie blijft achter en juist het mkb betaalt daarvoor de prijs.

Dat brengt ons bij een tweede punt. In de discussies over verduurzaming lijkt duurzaamheid vrijwel synoniem te zijn geworden met emissiereductie. Natuurlijk moeten we de uitstoot terugdringen. Maar een leefbare stad is meer dan een stad zonder uitlaatgassen.

Een elektrische file blijft immers een file

Ook verkeersveiligheid, ruimtegebruik, betrouwbaarheid van de bevoorrading, geluid, arbeidsomstandigheden en betaalbaarheid verdienen een plek in het debat. Wie uitsluitend naar emissies kijkt, optimaliseert slechts één onderdeel van een veel complexer systeem.

De onderzoekers constateren bovendien dat economische argumenten de discussies domineren. Vooral kleine ondernemers maken zich zorgen over de betaalbaarheid van elektrische voertuigen. Dat is niet vreemd. Grote logistieke bedrijven beschikken over kapitaal, schaalgrootte en specialistische kennis. Voor een kleine installateur, marktkoopman of lokale vervoerder betekent een elektrische vrachtwagen of bestelbus vaak de grootste investering in de bedrijfsgeschiedenis.

Ondernemingsrealiteit.

Toch ontbreekt in de discussie een minstens zo belangrijke speler: de verlader. We verwachten dat vervoerders investeren in elektrische voertuigen, laadinfrastructuur en nieuwe planningssystemen, terwijl opdrachtgevers nog altijd vooral inkopen op de laagste prijs. Zolang duurzaamheid niet structureel wordt beloond in aanbestedingen, blijft de businesscase voor veel vervoerders wankel. Rechtvaardigheid gaat dus niet alleen over subsidies, maar ook over een eerlijk verdienmodel.

Minstens zo opvallend is wat vrijwel volledig buiten beeld blijft. Chauffeurs, planners en magazijnmedewerkers komen nauwelijks aan het woord. Terwijl zij dagelijks de gevolgen ervaren van hogere werkdruk, steeds kleinere aflevervensters, gratis bezorging en een consument die alles morgen in huis wil hebben. Ook de rol van die consument blijft opmerkelijk onderbelicht. De logistieke sector krijgt regelmatig de schuld van drukte en overlast, maar zelden stellen we de vraag welke maatschappelijke keuzes die logistieke vraag eigenlijk veroorzaken.

Misschien moeten we daarom stoppen met praten over schone stadslogistiek en beginnen over goede stadslogistiek, stellen de onderzoekers. Een goed logistiek systeem is niet alleen emissieloos, maar ook efficiënt, betaalbaar, veilig en eerlijk. Het houdt rekening met bewoners én ondernemers. Met chauffeurs én consumenten. Met leefbaarheid én economische vitaliteit.

Wie rechtvaardigheid serieus neemt, kijkt niet alleen naar de uitstoot van voertuigen, maar ook naar de verdeling van kosten, kansen en verantwoordelijkheden. Pas dan ontstaat een transitie die niet alleen technisch mogelijk is, maar ook maatschappelijk gedragen wordt. Dat lijkt mij de volgende stap voor de stadslogistiek. Niet alleen slimmer en schoner, maar vooral eerlijker.

Walther Ploos van Amstel.

Lees het artikel: Van efficiënt naar eerlijk: rechtvaardigheid in de stadslogistiek

Lees ook: Zero-emissie zones: willen we meer of minder?