Gemiddeld ontvangt een huishouden jaarlijks 59 bestellingen; samen goed voor zo’n 494 miljoen pakketten per jaar. Achter dit ogenschijnlijk efficiënte systeem schuilt echter een structureel probleem in de organisatie van de pakketketen. Onderzoek van Follow the Money, gebaseerd op rapportages van de Arbeidsinspectie, vakbonden en interviews met onderaannemers, schetst een sector waarin flexibiliteit en lage tarieven vaak hand in hand gaan met misstanden.

Recente invallen bij DHL vonden plaats omdat opsporingsinstanties signalen kregen van illegale tewerkstelling, zwartwerken, onderbetaling, mogelijk transport van verboden goederen en witwassen van crimineel verkregen vermogen.

De keten: grote merken, kleine marges

Hoewel consumenten hun pakketjes associëren met grote namen als PostNL, DHL, DPD en GLS, wordt circa 70% van de bezorging uitgevoerd door onderaannemers. Dit zijn vaak kleine bedrijven of zelfstandigen met beperkte marges en weinig onderhandelingsmacht. De grote vervoerders profiteren van deze constructie: onderaannemers zijn flexibel inzetbaar bij pieken en relatief eenvoudig te vervangen.

Voor vakbonden en toezichthouders is juist deze ketenstructuur de kern van het probleem. De risico’s van werkgeverschap (personeelskosten, ziekte, voertuigen, naleving van wetgeving) liggen bij kleine partijen met weinig financiële buffer.

Structurele overtredingen en boetes

In de afgelopen jaren werden talrijke overtredingen vastgesteld: illegale tewerkstelling, zwart werk, te lange werktijden, onderbetaling, vervalste documenten en zelfs signalen van witwassen en transport van verboden goederen. Tussen 2019 en 2021 legde de Arbeidsinspectie bijna 4 miljoen euro aan boetes op aan pakketbedrijven en hun onderaannemers.

Een opvallend voorbeeld is een grote controle bij een pakketdepot in Amsterdam, waarbij vijftig medewerkers moesten worden geïdentificeerd na signalen van illegale arbeid en andere misstanden. Vergelijkbare incidenten werden eerder gemeld bij depots in Alphen aan den Rijn en Arnhem.

Wetgeving met beperkte impact

Sinds 2015 geldt de Wet Aanpak Schijnconstructies, die hoofdopdrachtgevers aansprakelijk maakt voor correcte betaling in de keten. In de praktijk blijkt deze wet weinig effectief. Werknemers moeten zelf een claim indienen, maar veel koeriers (aak arbeidsmigranten) kennen hun rechten niet of durven geen klacht in te dienen.

Vakbondstoezicht laat zien dat overtredingen hardnekkig zijn: bij circa 90% van de controles bij onderaannemers worden cao-overtredingen gevonden. Ook recente onderzoeken suggereren dat nieuwe rapporten weinig anders zouden laten zien dan eerdere zwartboeken.

Certificering en controles: papieren werkelijkheid?

Na waarschuwingen van de Arbeidsinspectie voerden pakketbedrijven maatregelen in, zoals strengere screening van onderaannemers en verplichte certificering via PayChecked in Transport. Toch is er grote twijfel over de effectiviteit.

Zowel vakbonden als onderaannemers stellen dat misstanden eenvoudig buiten de administratie kunnen worden gehouden, bijvoorbeeld via mondelinge afspraken of deels zwart betalen.

Economische druk in de keten

Onderliggende oorzaak is de economische realiteit van de last mile. Onderaannemers werken met marges van rond de 5%. Tegelijk stijgt de werkdruk: bezorgers maken soms 200 tot 300 stops per dag, terwijl tarieven dalen. Investeringen in voertuigen drukken zwaar op kleine bedrijven. Veel onderaannemers stoppen na enkele jaren omdat het verdienmodel niet houdbaar blijkt.

De concurrentie creëert een “race to the bottom”: wie goedkoper werkt, wint routes. Dat stimuleert informele praktijken en onderbetaling.

Politiek en toekomst van de sector

Volgens arbeidsmarktexperts is de kans op handhaving momenteel te klein om echt af te schrikken. De pakketsector blijft daardoor afhankelijk van een groot en kwetsbaar flexibel arbeidspotentieel. De conclusie van meerdere experts is helder: de markt kan dit probleem niet zelf oplossen. Zonder sterkere handhaving en structurele hervorming blijft de kloof bestaan tussen de belofte van snelle bezorging en de realiteit achter de voordeur.

PostNL stelt dat iedereen die voor of via het bedrijf werkt recht heeft op duidelijke afspraken, marktconforme betaling en naleving van wetgeving. PostNL zegt tarieven te betalen die cao-lonen mogelijk maken, voert controles uit en wil meer bezorgers in vaste dienst nemen. Misstanden noemt het onacceptabel en het benadrukt te voldoen aan ketenaansprakelijkheid via certificering en audits.

DHL erkent risico’s in onderaanneming, maar stelt dat het merendeel van de circa 15.000 medewerkers in dienst is. Vanwege fluctuerende volumes blijft een flexibele schil nodig. DHL zegt uitgebreide controles, audits en systemen te gebruiken om naleving van arbeidswetgeving en arbeidsomstandigheden bij leveranciers te borgen.

Vanaf 2020 kwamen de grote pakketbezorgers met maatregelen: betere screening van nieuwe onderaannemers, intensivering van het toezicht, onder meer met ‘poortcontroles’ bij de pakketdepots, en de aanstelling van security officers, meldt FTM. 

Ontleend aan FTM.

Lees ook: De thuisbezorging zit in een 'race to the bottom'

Lees ook: Razendsnel bezorgd, maar tegen welke prijs