De Aldi in het centrum van Amsterdam gaat half juni sluiten. Tot verdriet van de vaste klanten, want het is een van de laatste betaalbare winkels in de buurt. De Aldi in Amsterdam sluit omdat de winkel met 528 m² te klein is voor hun standaardformaat van 1.000 m², en uitbreiding is door het gemeentebeleid van Amsterdam niet mogelijk.

Ekoplaza nam vorig jaar nog drie Jumbo City-winkels over in Utrecht en Den Haag. Jumbo richt zich meer op grotere supermarkten buiten stadscentra. Ekoplaza kiest voor de uitbreiding van het biologische winkelnetwerk in stedelijke gebieden. Aan het eind van 2022 heeft Jumbo het aantal specifieke Jumbo City-winkels drastisch teruggebracht van achttien naar vijf in Nederland. Klaarblijkelijk gaat het niet zo soepel met de stadsformule. AH2Go zet wel stevig door met een echte convenienceformule op 185 locaties. 

Strijdtoneel

De stad lijkt het nieuwe strijdtoneel in food. Snelgroeiend door de toename van inwoners, en met meer werkenden, studenten en toeristen in die steden. Een diverse groep consumenten met andere consumptiepatronen dan de traditionele gezinnen die wekelijks hun boodschappen doen.

Steden kennen een kloof tussen rijke en arme consumenten, een brede mix van culturele achtergronden en steeds meer eenpersoonshuishoudens en ouderen. In de stad domineert de gemaksconsument. De traditionele supermarkt verliest terrein. De concurrentie zit niet stil. Thuisbezorgers zoals HelloFresh, Crisp, Flink en Thuisbezorgd en lokale zelfstandige ondernemers willen ook hun positie versterken.

Retailers bouwen gemaksformules, gericht op consumenten die pas op het laatste moment beslissen wat ze willen eten en weinig tijd hebben om te winkelen en te koken. De stadswinkels zijn sociale ontmoetingsplekken op de beste locaties, waar klanten niet alleen hun boodschappen doen en consumeren, maar ook een date kunnen scoren; ervaring is alles.

Snel schakelen

Zelfbediening en snel afrekenen zijn de norm. Het versassortiment verandert voortdurend om in te spelen op de vraag van vanochtend, vanmiddag en vanavond. Wie zich niet snel aanpast, verliest marktaandeel aan de concurrentie.

Gemaksformules kennen margerijke winkelmandjes, maar ook grote logistieke uitdagingen. De bevoorrading is complex, extreem volatiel en vraagt om flexibiliteit. Meerdere just-in-time-leveringen per dag leiden tot pieken in het transport, zowel op week- als op dagbasis.

Stadswinkels ontvangen kleinere hoeveelheden, wat leidt tot meer werk in de magazijnen en de winkels. Samenwerking met steeds wisselende lokale versleveranciers moet zorgen voor het juiste aanbod in de winkels. Fouten in de uitvoering zijn direct zichtbaar voor de klant. Leveringen moeten foutloos zijn: on time, in full, no error.

De kosten voor klassieke winkelbelevering bedragen 1 tot 2% van de omzet. Bij stadswinkels loopt dit op tot 10 tot 15%. Dat is een serieuze uitdaging als de marge 25 tot 30% bedraagt. Wordt het strijdtoneel een bloedbad? Ter vergelijking: de kosten voor thuislevering bij online bestellingen liggen al snel op 25% of meer.

Data, data en data

De nieuwe verkoopkanalen zijn ‘uitdagend’. Data en AI-modellen vormen de basis voor tactische en operationele beslissingen in stadswinkels. Het is balanceren op het strakste koord.

Naast een op de lokale consument afgestemd aanbod is een uiterst efficiënte bevoorrading een voorwaarde. Dit is niet alleen een centenkwestie, maar ook nodig vanwege de strengere ‘autoluwe’ regelgeving voor stadslogistiek. Dat vraagt om de bundeling van goederenstromen via regionale hubs, in combinatie met zero-emissietransport. Waar supermarktketens hun transport zelf kunnen beheren, is dit bij stadswinkels vaak geen optie; wat ontbreekt, is rust, reinheid en regelmaat.

Samenwerking met gespecialiseerde transporteurs, flexibel kunnen op- en neerschalen, real-time dynamische planning van de ‘last mile’ en end-to-end supplychainplanning en besturing (samen met leveranciers) zijn voorwaarden voor efficiënte bevoorrading in de steden.

De gemaksgeneratie in steden biedt retailers kansen, maar ook logistieke hoofdbrekens. De hogere marges zijn aantrekkelijk, maar zonder een solide en duurzame logistiek is de bevoorrading een margekiller.

De logistieke experts en het commerciële retailtalent moeten steeds opnieuw de juiste totaaloplossing bedenken om het marktaandeel in de stad veilig te stellen. Elke dag weer. Waar in de klassieke supermarkten de planningshorizon maanden vooruit ligt, ligt die bij de stadswinkels enkele uren vooruit.

Walther Ploos van Amstel.

Dit artikel verscheen eerder in Levensmiddelenkrant.

Lees ook: Bevoorrading van winkelcentra: minder ruimte, maar eigenlijk meer nodig