De stadsreiniging die het afval inzamelt en de stad schoon moet houden, kampt met grote problemen. Een hoge werkdruk, stijgend ziekteverzuim, kapotte voertuigen en medewerkers die sinds enkele jaren door de hele stad moeten werken in plaats van in een eigen vaste wijk, wat ten koste gaat van het gevoel van veiligheid en trots. Dat blijkt uit gesprekken met medewerkers en onderzoek door AT5 en een nieuw belevingsonderzoek. En eigenlijk weet niemand wat het echt kost.

Honderden miljoenen euro's

Een nieuw rapport van KokxDeVoogd over afval en reiniging in Amsterdam maakt iets pijnlijk zichtbaar: de gemeente geeft honderden miljoenen euro's uit aan een schonere stad, maar kan de gemeenteraad niet aantonen dat het werkt. 

Het hoofddoel, dat Amsterdam een schone stad is, is in 2025 simpelweg niet gemeten. De WiA-enquête, het enige instrument om bewonerstevredenheid over schoonheid te meten, wordt maar eens in de twee jaar afgenomen. In een jaar waarin 13 miljoen euro aan incidentele middelen extra werd ingezet voor intensievere reiniging en zomeraanpakken, weet niemand precies wat dat heeft opgeleverd. Wel wat het heeft gekost. Dertien miljoen euro. Geen uitsplitsing per maatregel. Geen koppeling aan resultaten. De gemeente antwoordt op vragen hierover dat het "een bestuurlijke afweging en een besluit" betreft.

De raad weet het gewoon niet

De rapporteurs van KokxDeVoogd zijn vriendelijk in hun formulering; zoals dat hoort in ambtelijke rapporten. Maar lees door de beleefde bewoordingen heen: de raad heeft beperkt inzicht in welke middelen per activiteit zijn ingezet, welke resultaten aan de € 13 mln kunnen worden gekoppeld en welke interventies kosteneffectief zijn geweest. Drie keer "beperkt" in één zin. Dat staat voor: de raad weet het gewoon niet.

Intussen stijgen de lasten structureel. Van € 222 miljoen in 2023 naar € 278 miljoen in 2025, met een tekort van € 8,6 miljoen tegenover de begroting. Het recyclepercentage staat stabiel op 25%, een magere score, en de bewonerstevredenheid is gedaald op vrijwel alle indicatoren.

De begroting 2025 schetst weliswaar strategische lijnen, zoals gebiedsgerichte aanpak, verduurzaming van het wagenpark, uitbreiding van GFE-T, nascheiding en gedragsbeïnvloeding, maar koppelt die nergens aan concrete mijlpalen of budgetten. Het jaarverslag vult dat deels aan door externe ontwikkelingen te benoemen die het beleid raakten: de statiegeldproblematiek, lachgasoverlast, een hogere afvalverbrandingsbelasting en het verbod op bedrijfsafvalzakken.

De gemeente deed veel. Containeradoptanten, GFE-T-rolcontainers, emissievrije voertuigen, grof-op-afspraak. Activiteit is er genoeg. Maar activiteit is geen bewijs van effect. 

De plannen voor 2026-2030

Voor de komende collegeperiode belooft de coalitie veel. Amsterdam wil een schonere stad met een crisisaanpak onder directe bestuurlijke aansturing. De kern: één geïntegreerde organisatie voor schoon, gebiedsgericht werken met maatwerkplannen per wijk en voorrang voor de meest vervuilde buurten in plaats van te sturen op het stadsgemiddelde. Intussen verhogen ze de afvalstoffenheffing de komende twee jaar niet.

Concreet worden extra veegploegen ingezet, wijkverzorgers dichter bij de buurt geplaatst en het "treintje" van ophalen en vegen doorgevoerd in kwetsbare gebieden. Bedrijven zonder afvalcontract worden harder aangepakt, grote vervuilers worden aan tafel geroepen en de eigen gemeentelijke bedrijfsafvaltak wordt afgeschaft.

Op preventie wordt een apart programma gestart, gericht op bronaanpak van grote afvalstromen zoals herbruikbare bekers in de horeca. De GFE/T-uitrol gaat door, maar het tussendoel wordt bijgesteld naar 20% van de huishoudens.

De ambitie is helder; de maatwerkplannen met dashboards zijn veelbelovend, maar concrete mijlpalen en budgetten ontbreken ook hier. Amsterdam verdient een stadsbestuur dat die verbinding wel kan maken en een raad die erop staat dat het dat doet. Meten is weten. 

Walther Ploos van Amstel.

Lees ook: Afval inzamelen in steden: kan het beter?