De Amsterdamse regio staat voor een forse ruimtelijke opgave. Nieuwe woningen, energietransitie, vergroening en economische ontwikkeling concurreren om schaarse vierkante meters. Tegelijk wil de stad richting 2050 een volledig circulaire economie realiseren. De vraag is dan: wat betekent dat ruimtelijk? Welke functies horen erbij, hoeveel ruimte is nodig en waar in de stad moeten die functies landen? Deze vragen stonden centraal in de verkenning Amsterdam maakt ruimte voor de circulaire economie, uitgevoerd door Posad Maxwan en Structural Collective voor de gemeente Amsterdam

Opbouw ruimtelijke scenario's

Het onderzoek introduceert een driedelige methodiek:

1. analyse van materiaalstromen en milieu-impact,

2. vertaling naar ruimtelijke typologieën en eisen, en

3. ruimtelijke scenario’s voor stedelijke inpassing.

Hierbij zijn zeven kansen onderzocht in drie relevante ketens: gebouwde omgeving, consumptiegoederen en voedselstromen. Zo lopen materiaalstromen uiteen van bouw- en sloopafval tot textiel, elektronica, gereedschap, voedselreststromen en bio-organische verwerking.

Op basis daarvan worden ruimtelijke typologieën gedefinieerd op vijf schaalniveaus (van XS tot XL) variërend van buurtkastjes en herstelpunten tot regionale hubs met multimodale ontsluiting (snelweg, spoor, water). Deze hebben duidelijke logistieke implicaties: inzameling dichtbij bewoners, verwerking op bedrijventerreinen, buffering aan de stadsrand en bulkstromen via regionale knooppunten.

Logistieke ruimte

Interessant voor logistieke professionals is vooral de methode waarmee circulariteit wordt vertaald naar logistieke stromen en ruimte. Zo is er een duidelijke koppeling tussen circulaire scenario’s en het regionale distributielandschap. In de scenario’s worden twee scenario's uitgewerkt: strategisch uitbreiden versus beter benutten. In het eerste scenario worden extra inzamelpunten toegevoegd, in het tweede worden bestaande functies gecombineerd bij retailers, recyclers en maatschappelijke voorzieningen.

De circulaire economie speelt geen “bijrol” maar een eigen logistieke infrastructuur nodig. Daarbij horen inzamelpunten, sortering, reparatie, hubs, opslag, energievoorziening en ruimte met hogere milieucategorie. Veel van deze functies passen beter op stedelijke of regionale bedrijventerreinen met een hogere milieucategorie dan in woonwijken. Het rapport waarschuwt daarom dat gebieden beschermd moeten worden tegen herbestemming richting wonen of leisure, omdat vervangbare milieuruimte amper beschikbaar is.

Waardevolle inzichten

Het rapport is waardevol. Waar veel circulaire studies blijven steken in abstracte ambities, kiest dit onderzoek voor een ketenbenadering die processen, volumes en ruimtelijke implicaties concreet maakt. Dat is precies het type analyse waarover al langer wordt gesproken maar dat zelden wordt uitgevoerd. De segmentanalyses zijn overtuigend en goed onderbouwd; zowel kwalitatief als kwantitatief zijn de bevindingen herkenbaar. Daarmee levert het rapport waarde voor beleid en voor het gesprek met het bedrijfsleven. Het vernieuwt tegenover eerdere studies.

De vele aanbevelingen vragen om prioritering op basis van impact en haalbaarheid binnen vijf tot tien jaar. Een uitvoeringsagenda met fasering, KPI’s en duidelijke rolverdeling (publiek, privaat of publiek-privaat) zou als volgende stap bestuurlijke focus geven en instrumentatie mogelijk maken via grondbeleid, omgevingsplan, erfpacht, aanbestedingen en bedrijfsruimteprogrammering.

Ook is economische haalbaarheid cruciaal: hubs, repair, sortering en refurbishment vragen om exploitatiemodellen, volumes, CAPEX/OPEX-inzicht en koppeling met logistiek en energie. Bovendien speelt circulariteit bovenlokaal; sommige functies passen logischer in de MRA

Voor logistiek is dit een wake-up call: circulariteit is straks geen niche-activiteit maar een structurele ruimtelijk en logistiek vraagstuk. Steden die circulariteit willen, moeten ruimte reserveren, ketenpartijen verbinden en circulaire logistiek beschouwen als basisvoorziening in plaats van bijzaak.

Walther Ploos van Amstel.

Lees het rapport hier.

Lees ook: De circulaire economie vraagt om ruimte