Opleiding: Veilig ontwerp en beheer van de openbare ruimte

• Integrale aanpak veilige openbare ruimte
• Sociale veiligheid
• Vrouwvriendelijke perspectief
• Veilig ontwerpen: kernprincipes CPTED en Veilig Ontwerp en Beheer (VOB)
• Gemeentelijke praktijk: Omgevingswet, beheer, openbare orde en veiligheid (OOV), toezicht en handhaving, politie (criminaliteitspreventie)
  

Inhoud

Inleiding

De openbare ruimte is een cruciale factor voor de veiligheid en leefbaarheid in wijken en buurten. De manier waarop straten, pleinen, parken en verblijfsgebieden worden ontworpen, ingericht en beheerd, heeft directe invloed op zowel de feitelijke veiligheid als het veiligheidsgevoel van bewoners en bezoekers. Ook de trieste gebeurtenissen en andere incidenten met vrouwen hebben dit probleem weer volop op de agenda gezet. Vrouwen eisen terecht de nacht op.

Gemeenten spelen hierin een sleutelrol. Veiligheid is geen afzonderlijk thema, maar vraagt om een integrale aanpak waarin ruimtelijk ontwerp, beheer, openbare orde, toezicht, veiligheid en sociaal beleid samenkomen. In de praktijk blijkt echter dat veiligheid vaak een ondergeschoven kind is bij stedelijke ontwikkeling en beheer en/of laat in het proces wordt meegenomen. Terwijl juist in de plan- en ontwerpfase de grootste winst te behalen is. Dit geldt zowel voor ontwerp en ontwikkeling van nieuwe omgevingen als de dagelijkse wijkaanpak en vernieuwing in bestaande wijken.

Inhoud en resultaat

Deze 2-daagse cursus ondersteunt gemeentelijke professionals bij het structureel en praktisch toepassen van veiligheidsprincipes in hun dagelijkse werk. De cursus biedt inzicht in bewezen principes voor sociaal en ruimtelijk beleid en ontwerp, vanuit het vakgebied Veilig Ontwerp en Beheer (Crime Prevention Through Environmental Design CPTED) en vertaalt deze naar concrete gemeentelijke instrumenten, werkprocessen en samenwerkingsvormen.

Door een combinatie van theorie, praktijkvoorbeelden en een gebiedsschouw leren deelnemers veiligheidsrisico’s tijdig herkennen en omzetten in haalbare ontwerp-, beheer- en handhavingsmaatregelen. Daarbij staat de samenwerking tussen gemeentelijke afdelingen en externe partners centraal, zodat veiligheid duurzaam wordt geborgd in beleid én uitvoering.

De cursus is gericht op integraal samenwerken tussen afdelingen (veiligheid/OOV, ruimte, beheer, sociaal) en andere stakeholders in de openbare ruimte.

Daarbij bespreek je samen vragen als:

• Hoe gaan bezoekers van de openbare ruimte om met onveiligheidsgevoelens en feitelijke criminaliteit?
• Hoe kan de veiligheid en de veiligheidsperceptie voor verschillende doelgroepen worden verhoogd?
• Wat doe je in een verdachte situatie? Hoe ziet de gekozen publieke ruimte eruit?
• Van welke eigenschappen van de ruimte kan gebruik worden gemaakt in het geval van een risicovolle situatie zoals intimidatie, geweld, escalatie van maatschappelijke onrust en hybride dreigingen?
• Waar zitten de kwetsbaarheden van de ruimte, de organisatie en haar omgeving?
• Hoe kom je in een gemeente of wijk tot een degelijk inzicht van de feiten rond veiligheid en veiligheidsgevoel? (analyse, cijfers)
• Hoe kan Veilig Ontwerp en Beheer/CPTED effectief ingezet worden om met quick-wins en structurele maatregelen in de omgeving risico’s te verminderen?
• Welke stakeholders moeten nu betrokken worden? En begrijpen wat die wel en niet kunnen doen om te komen tot gezamenlijke analyse, doelen/plannen en aanpak (structureel in gemeentelijke beleidsproces ingebed)

Na afloop kun je:

• Veiligheid structureel meenemen in beleid, plannen en projecten
• Veiligheidsrisico’s vroeg signaleren (initiatief- en ontwerpfase), onderbouwen en bespreekbaar maken
• Een kwetsbaarheidsanalyse uitvoeren
• Beter vanuit het vrouwelijk perspectief kijken
• Beter afstemmen met politie/boa’s, bewoners en corporaties
• Ontwerpkeuzes vertalen naar concrete ontwerp- en beheermaatregelen
• Beheer- en handhavingsafspraken opstellen
• Beter samenwerken met alle partners in het proces

En heb je als resultaat:

• Direct toepasbare kennis en instrumenten
• Globaal inzicht in inhoud en toepassingsmogelijkheden van de internationale/Europese normen (ISO 22341, NEN EN 14383 serie),
• Handboeken, VeiligheidsEffectRapportage en Politie Keurmerk.
• Concrete acties voor eigen gemeente
• Verbeterde samenwerking tussen afdelingen en andere actoren
• Praktische handvatten voor veilig ontwerp én beheer

De cursus biedt de volgende werkvormen: theorie, praktijkopdrachten, gebiedsschouw, casuïstiek.

Doelgroep

De cursus is bestemd voor diverse partijen in het veld.

Bij gemeenten zijn dit:

• Stedenbouwkundigen & ruimtelijk ontwerpers
• Beleidsmedewerkers veiligheid, toezicht en handhaving, sociaal domein
• Beheerders openbare ruimte (BOR)
• Projectleiders gebiedsontwikkeling
• Wijkregisseurs en handhavers
• Medewerkers openbare orde en veiligheid
• Projectleiders wijkaanpak

Daarnaast is de cursus ook van belang voor andere stakeholders, zoals woningcorporaties, projectontwikkelaars, openbaar vervoer, politie, OM, stedenbouwkundige adviesbureaus, adviseurs openbare ruimte, landschapsarchitecten, groenbeheerders, etc.

Incompany

Deze cursus is bij uitstek geschikt om incompany uit te voeren voor de bovenstaande doelgroepen en stakeholders binnen een gemeente of regio. Juist het samen aan de slag gaan met dit vraagstuk is van toegevoegde waarde en zo kom je tot concrete resultaten en leer je elkaar ook goed kennen.

Als hier interesse in is, kan gebeld worden met onze programmamanager, hieronder vermeld. We kunnen in samenspraak ook een programma op maat neerzetten.

Programma

Dag 1: Algemeen kader

Veiligheid in ontwerp & beleid introductie

• Kennismaking deelnemers
• Verwachtingen en leerdoelen
• Veiligheid als gezamenlijke opgave

Sociale veiligheid in de openbare ruimte

• Objectieve vs. subjectieve veiligheid
• Onveiligheidsbeleving: oorzaken en effecten
• Gender en diversiteitsperspectief
• Demografische verschillen
• Rol van ontwerp, gebruik en beheer
• Voorbeelden uit Nederlandse gemeenten

Veilig ontwerpen (CPTED-principes)

• Kernprincipes CPTED:
• • Zicht & overzicht Sociale controle
  • Duidelijke functies
  • Territoriale afbakening Maar ook onderwerpen als betrokkenheid en sociale cohesie, sociale duurzaamheid en welzijn en zorg
• Toepassing op:
• • Woonstraten
  • Pleinen en parken
  • OV-omgevingen
  • Uitgaansgebieden
  • Winkels/voorzieningen
  • Stads- en wijkcentra
• Oefening: herkennen van risico’s op foto’s en plattegronden

Gemeentelijke praktijk & Omgevingswet

• Veiligheid in gebiedsontwikkeling Wanneer veiligheid toetsen in het proces?
• Instrumenten:
• • Internationale/Europese normen (ISO 22341, NEN EN 14383 serie), Handboeken, VeiligheidsEffectRapportage en Politie Keurmerk
  • Veiligheidsschouw
  • Kwetsbaarheidsanalyse
  • Checklist veilig ontwerp
  • Integrale projectoverleggen
• Rollen van OOV, RO en BOR
• Oefening: veiligheid meenemen in een fictief projectbesluit

Beheer, toezicht en handhaving

• Schoon, Heel en Veilig (SHV)
• Verlichting, groenbeheer en zichtlijnen
• Meldingen openbare ruimte (MOR)
• Samenwerking met handhaving en politie
• Sociaal beheer (sociale cohesie/nabuurschap, betrokkenheid, sociale duurzaamheid etc.)
• Groepsopdracht: beheermaatregelen koppelen aan ontwerpkeuzes

Afsluiting dag 1

• Reflectie
• Voorbereiding gebiedsschouw dag 2

Dag 2: Praktijk en toepassing

Gebiedsschouw (praktijk)

• Uitleg schouwgebied (inclusief criminaliteit en onveiligheidssituatie in het gebied en in gemeente)
• Schouw in nabijgelegen wijk/gebied
• Signaleren van:
• • Onoverzichtelijke plekken
  • Sociale onveiligheid
  • Beheer- en ontwerpfouten
• Inclusieve buurtschouw
• Gebruik van schouwformulier/checklist

Analyse en prioritering

• Analyse criminaliteitscijfers en onveiligheid, slachtofferenquêtes (veiligheidsmonitor), leefbaarometer, resultaten van surveys/shouwen
• Terugkoppeling schouwresultaten en analyse gegevens
• Prioriteren van risico’s
• Onderscheid korte en lange termijn maatregelen
• Stellen van doelen en maken van concept plan van aanpak
• Politieke en financiële afwegingen

Van analyse naar actie

• Vertalen naar:
• • Ontwerpaanpassingen
  • Beheermaatregelen
  • Handhavingsafspraken
• Betrekken van bewoners en partners
• Communicatie en participatie
• Oefening: opstellen van een mini-actieplan

Borging in de (gemeentelijke) organisatie

• Verankering in beleid en werkprocessen
• Samenwerking tussen afdelingen en andere stakeholders
• Gebruik van data en monitoring
• Lessen uit andere gemeenten

Afronding en evaluatie

• Presentatie eigen actieplannen
• Persoonlijke leerpunten

Materiaal

• Je ontvangt de digitale versie van de presentatieslides, voorafgaand of achteraf aan de cursus.
• Je krijgt gratis toegang tot de gehele digitale kennisbank van PONT | Omgeving tot een maand na de cursus. Hiermee krijg je volledige toegang tot het themadossier rondom de cursus, evenals andere dossiers, digitale boeken en het gehele jurisprudentie-archief van Berghauser Pont Publishing. Zo kun je voor, tijdens en na de cursus continu leren over dit onderwerp. Je ontvangt voor de kennisbank een aparte inlogcode.