Bijna elk managementteam heeft de piramide van Lencioni op een flipover getekend. We knikken instemmend bij termen als 'kwetsbaarheid' en 'constructief conflict'. Maar alle Lencioni-boeken, posters en trainingen ten spijt: het vertrouwen, de feedbackcultuur en alles wat daaruit voortkomt blijft vaak onder niveau.

De reden? De piramide geeft je de bestemming, maar niet de reisgids. Het model laat prachtig zien welke route je moet afleggen naar de top van de berg, maar het vertelt je niets over de blaren, de zuurstoftekorten, de slagvelden en de modderstromen die je onherroepelijk het ravijn in zullen sleuren.

In dit artikel ontdek je de rauwe realiteit die de piramide het MT niet vertelt. Dit zijn de harde waarheden die niet in het boek staan: hou je vast.

1. Hoe? Aan m'n hoela!
   Het model roept dat je 'vertrouwen' en psychologische veiligheid nodig hebt als fundament. Logisch. Maar hoe bouw je vertrouwen op tijdens het MT-overleg als niemand zich echt kwetsbaar toont? Lencioni geeft je het 'wat', maar laat je zonder gereedschap aan de voet van de piramide achter.

2. De lineaire illusie
   De piramide is een lineair model. Het presenteert een soort spoorboekje: eerste station 'Vertrouwen', dan door naar 'Conflict' en eindstation 'Resultaat'. De piramide vertelt je niet dat de werkelijkheid duizelt, complex is en grillig. MT's die de piramide gebruiken als stappenplan, loodsen hun organisatie door een lineaire illusie.

3. Gevarendriehoek in de boardroom
   Wat Lencioni je niet vertelt is dat de piramide in de boardroom een gevarendriehoek is. Het MT fungeert namelijk als spiegel en zendstation voor de hele organisatie. Conflicten en problemen die binnen het MT niet worden aangegaan, belanden onherroepelijk in de lagen eronder: het slagveld.
   
   Want één ding is duidelijk. De organisatie kan niet verder groeien als het MT zelf nog stagneert in de 'piramide-ontwikkeling'. De piramide is geen 'leuk model', het is een waarschuwingsbord voor de rest van de tent.

4. De ontbrekende disclaimer: we zijn geen 'model'-dieren
   De piramide is een mooi model. Maar Lencioni verzuimt te vermelden dat de mens een diersoort is. Onder ons strakke pak regeert de biologie. Ons brein is in eerste instantie geprogrammeerd op overleven, dan pas op logica. Zodra de druk oploopt, neemt het instinct het roer over van het logische model. Geen enkel Lencioni-model helpt je wanneer de reptielenbreinen in het team in de vecht- of vluchtstand staan.

5. De top is het begin van het einde
   Lencioni vertelt niet dat het beklimmen van de piramide overeenkomsten vertoont met de grote trek van de pacifische zalm. Duizenden kilometers tegen de stroom in zwemmen, over rotsen springen en roofdieren ontwijken. Slechts weinigen — de overwinnaars — bereiken levend de eindbestemming om te paren, waarna vrijwel direct het proces van ontbinding en sterven begint.

Voor organisaties en teams is dat niet heel veel anders. Kijk bijvoorbeeld naar topsportteams: zodra de ultieme trofee is gewonnen, vallen ze vaak uit elkaar, als pluisjes van een paardenbloem bij een eerste windvlaag. Er ontstaan conflicten en afsplitsingen. Een absoluut piekmoment is geen permanente status. De energie die nodig is om de top te bereiken, is dezelfde energie die het team opbrandt.

Je leert door te begrijpen, maar je groeit door te ervaren

De conclusie is simpel: je kunt de piramide van Lencioni niet 'implementeren'. Je krijgt geen conditie door naar een hardloopschema te kijken. Praten over verandering is niet hetzelfde als veranderen.

Vertrouwen is een ervaring, geen besluit. Het ontstaat pas wanneer je samen situaties doormaakt waarin de uitkomst niet vaststaat en de maskers mogen vallen. Neem als voorbeeld laag twee van de piramide: het constructief conflict. Deze moet je samen voelen schuren in het lijf om te ontdekken dat, dankzij de hitte, de verbinding en de besluitvorming sterker is geworden.

De oplossing: van ratio naar actie

Echte teamontwikkeling vraagt om een accentverschuiving van ratio naar actie. De oplossing is niet nog een model of nog een oeverloze praatsessie, maar ervaringsgericht leren. Dat vraagt om een leeromgeving waarin de teamdynamiek zich bijna als vanzelf ontvouwt en de dagelijkse ontsnappingsroutes niet meer nodig zijn.

Je moet de theorie niet gebruiken om de werkelijkheid te voorspellen, maar om de ervaring te begrijpen. Pas als je samen hebt ervaren waar het schuurt en waar de angst, de pijn of de frustratie zit, wordt de piramide van Lencioni waardevol. Dan is het geen braaf stappenplan meer op een flipover, maar de taal die je helpt samen te benoemen wat er zich zojuist heeft afgespeeld.

Dat is precies waar MT-trajecten hun waarde bewijzen: niet als theoretische oefening, maar als de plek waar het MT zelf kan ervaren hoe vertrouwen eruitziet — en voelt — als het werkelijk aanwezig is.

_{Over de auteur: Clemen Mensink is oprichter van TeamSpeling, dat jaarlijks 800+ teams begeleidt in teamontwikkeling — van werkvloer tot directiekamer}.