Onlangs zag ik een filmpje op Instagram. Een jonge vrouw, begin dertig, zit tegenover een oudere leidinggevende en zegt dat ze het even niet meer weet. Dat ze vastloopt. De reactie is kort en hard: prima dat je het niet weet, maar niet in mijn tijd. Regel het zelf. Anders ben je je baan kwijt.

Onder zo’n filmpje ontstaat vrijwel direct een moreel oordeel. De meeste reacties kiezen de kant van de manager. Er moet gewoon gewerkt worden. Niet zeuren. Een beetje ruggengraat. Ik keek ernaar en merkte dat ik er anders naar keek, omdat ik denk dat we hier iets over het hoofd zien.

Toen ik zo’n dertig jaar geleden begon als trainer, viel mij iets op in organisaties. Vrouwen tussen de achtentwintig en vijfendertig werden vaak gezien als de groep die het meest loyaal deed wat je van ze vroeg. Die jaren hoorden erbij. Er was een theorie, die het leven opdeelde in fasen van 7 jaar. En die groep vrouwen tussen 28 en 35, dat was de groep die eigenlijk werd uitgebuit door organisaties. 

Ze waren slim, energiek, loyaal, en vooral bereid om veel op te pakken. Ze werden gezien als goud voor de organisatie. Dat was ook zo. Tegelijkertijd zat daar een schaduwkant aan. Niemand sprak het expliciet uit, maar het kwam er wel op neer dat juist deze groep een beetje werd uitgebuit. Soms tegen lagere beloning dan mannelijke collega’s, vaak met een vanzelfsprekendheid die nu, anno in de 2020's ongemakkelijk voelt.

Wij spraken daar toen al kritisch over. Er zat een dunne lijn tussen waardering en uitputting. En eerlijk is eerlijk: die lijn werd regelmatig overschreden. En dat vonden we niet kloppen. 

Fast forward naar nu. Diezelfde leeftijdsgroep, geëtiketteerd als 'Gen Z', reageert tegenwoordig anders. Ze zeggen vaker dat het te veel is. Dat ze het tempo niet volhouden. Dat ze even moeten stoppen. Dat botst. Zeker met een generatie die is opgegroeid met het idee dat je dankbaar moet zijn voor je baan en dat doorzetten de norm is. Vanuit dat perspectief voelt het al snel als zwakte of gebrek aan inzet. Zie het voorbeeld aan het begin van het artikel.

Maar wat als het ook iets anders is? Wat als hier niet alleen sprake is van een generatie die minder kan hebben, maar ook van een generatie die eerder voelt waar de grens ligt? Die minder vanzelfsprekend accepteert dat werk alles opslokt? Die eerder zegt tot hier en niet verder?

Dat betekent niet dat alles wat er nu gebeurt gezond is. Het aantal burn-outs is hoog. Mensen vallen uit. Dat is niet iets om te romantiseren. Maar je kunt het ook lezen als een signaal. Niet alleen van individuele kwetsbaarheid, maar van een systeem dat jarenlang op het randje heeft gefunctioneerd.

De reactie van die manager in het filmpje klinkt daadkrachtig. Misschien zelfs verfrissend voor wie genoeg heeft van wat als 'gezeur' wordt ervaren. Maar stel dat die jonge vrouw geen probleem is, maar een symptoom. Een symptoom van een manier van werken die niet meer vanzelfsprekend acceptabel is voor iedereen.

Dan verschuift de vraag. Dan gaat het niet alleen over haar veerkracht, maar ook over onze verwachtingen. Over wat we normaal zijn gaan vinden. Over de prijs die we bereid zijn te betalen voor productiviteit. Met alle stress- en ziekteverschijnselen van dien. 

Misschien zitten we hier dus niet alleen naar luiheid te kijken. Misschien kijken we naar een zinvolle correctie. Eentje die niet gemakkelijk is, omdat hij botst met wat we zelf hebben geleerd en geleefd. De vraag is dan niet zozeer wie er gelijk heeft, maar wat we hiervan willen maken. Houden we vast aan het oude beeld van doorwerken en niet zeuren? Of zijn we bereid te onderzoeken of er iets verschuift wat de moeite waard is om serieus te nemen?

Ik ben benieuwd hoe jij hiernaar kijkt. Is dit een generatie die het te snel opgeeft, of een generatie die iets zichtbaar maakt waar we lang overheen hebben geleefd? Kom maar door met je reacties.