Er bestaan woorden die door veelvuldig gebruik langzaam van betekenis veranderen. Soms worden ze ruimer, soms vager en soms raken ze bijna leeg. Dat gebeurt momenteel met een groot aantal woorden uit de spirituele, therapeutische en coachende wereld. 

Een wandeling is niet langer mooi, maar magisch. Een gesprek is niet openhartig, maar sacraal. Een moeilijke periode is een reis. Een voorkeur wordt een intuïtief weten. Een toevallige ontmoeting is door het universum gestuurd. En wie gewoon een avond thuis wil blijven, voelt kennelijk dat hij daar op dit moment niet mee in alignment is.

Het opvallende is dat deze woorden vaak worden gebruikt om ervaringen die op zichzelf al waardevol zijn, nog wat groter te maken. Alsof een zonsondergang pas werkelijk indruk mag maken wanneer hij magisch wordt genoemd. Het is allemaal geen drama, maar bij al onze zingevingsdriften is het misschien, heel misschien, niet zo erg om een klein beetje nuchter te blijven. Ik geef hieronder een flink aantal voorbeelden. Een cadeautje aan Japke Bouma (-;  Waarschijnlijk herken je ze wel, want ze zijn meer en meer ingeburgerd. 

Magisch

Het woord 'magisch is misschien wel het duidelijkste voorbeeld. Alles kan tegenwoordig magisch zijn: een gesprek, een plek, een weekend, een ontmoeting, een maaltijd, een stilte, een boswandeling of een zonsondergang. Soms hoor je iemand na een bijeenkomst zeggen: 'Het was echt een magische avond.'

Dat kan natuurlijk. Misschien gebeurde er inderdaad iets uitzonderlijks. Maar meestal betekent het dat de sfeer aangenaam was, de verlichting zacht, de muziek mooi en de aanwezigen vriendelijk. Daar is niets mis mee. Alleen zou je kunnen vragen waarom een fijne avond niet gewoon een fijne avond mag zijn. 

Het gevaar van het woord magisch is dat het door overmatig gebruik juist zijn magie verliest. Wanneer iedere prettige ervaring magisch is, blijft er geen woord meer over voor een ervaring die werkelijk onverklaarbaar, betoverend of buitengewoon aanvoelt.

Sacraal

Sacraal is een woord met een religieuze oorsprong. Het verwijst naar het heilige, naar dat wat is afgezonderd van het gewone leven en een bijzondere betekenis heeft. In bepaalde spirituele kringen kan tegenwoordig bijna iedere plek sacraal worden verklaard. Een yogaruimte, een slaapkamer, een kring van stoelen of een grasveld waarop twaalf mensen met gesloten ogen zitten te neuriën: het kan allemaal een sacrale plek zijn.

De begeleider zegt dan bijvoorbeeld: 'Laten we samen een sacrale plek creëren.' Meestal betekent dat: zet je telefoon uit, luister naar elkaar en maak geen flauwe grappen tijdens het delen. Op zichzelf een uitstekend verzoek. De vraag is alleen of daarvoor onmiddellijk het heilige hoeft te worden ingeroepen.

Trauma

Ook het woord trauma wordt steeds ruimer gebruikt. Een afwijzing, een strenge ouder, een mislukte relatie of een pijnlijke herinnering heet al snel traumatisch.

De grotere aandacht voor trauma heeft veel goeds gebracht. Mensen begrijpen beter hoe ingrijpende ervaringen kunnen doorwerken. Tegelijk ontstaat begripsinflatie wanneer iedere teleurstelling of nare ervaring een trauma wordt genoemd. Niet alles wat pijn doet, is een wond. Sommige ervaringen zijn ontwrichtend. Andere zijn vooral moeilijk, verdrietig of vervelend.

Heilig

Ook het woord heilig wordt steeds persoonlijker gebruikt. 'Mijn ochtendritueel is heilig.' 'Deze plek is heilig voor mij.' 'Mijn grenzen zijn heilig.' Vaak betekent heilig hier eenvoudig: dit is belangrijk voor mij en ik wil graag dat je er rekening mee houdt.

Dat is een begrijpelijke boodschap. Toch krijgt een persoonlijke voorkeur door het woord heilig meteen een bijna onaantastbare status. Over iets wat belangrijk is, kun je nog praten. Van iets wat heilig is, moet je kennelijk afblijven. Wanneer alles heilig wordt, dreigt bovendien hetzelfde probleem als bij het magische: niets is dan nog werkelijk heilig.

Plek

Een opvallend woord in deze wereld is plek. Het heet: “Dat verdriet mag een plek krijgen.” Je neemt je plek in. Je geeft iets een plek. Je komt uit een oude plek. Je spreekt vanuit een gekwetste plek. Je voelt waar iets in je lichaam een plek heeft. Je creëert een veilige plek. Je houdt een plek vrij voor wat zich wil aandienen. Plek klinkt warmer, zachter en minder zakelijk dan plaats. Het is een woord met een kussen erin.

Op zichzelf is daar niets tegen. Het wordt alleen merkwaardig wanneer ieder gevoel, iedere herinnering en iedere gedachte eerst ergens een plek moet krijgen voordat een mens verder kan. Soms heeft iets al een plek. Soms ligt het gewoon in de weg.

Je mag helemaal jezelf zijn

Een andere veelgebruikte zin is: 'Je mag hier helemaal jezelf zijn.' Dat klinkt ruimhartig. Toch roept de uitspraak ook vragen op. Wie zou je anders moeten zijn? En wat gebeurt er wanneer jouw ware zelf luidruchtig, dominant, sceptisch, ongeduldig of uitgesproken onaangenaam blijkt te zijn?

Meestal wordt met “jezelf zijn” bedoeld dat je je kwetsbaar, gevoelig en open mag tonen. Dat is waardevol. Maar het gewenste zelf is vaak wel een bepaald soort zelf: een zelf dat deelt, voelt, luistert en af en toe geëmotioneerd raakt. De deelnemer die helemaal zichzelf is door te zeggen dat hij de oefening nogal gekunsteld vindt, wordt soms minder enthousiast ontvangen.

Kennelijk mag iedereen zichzelf zijn, zolang dat zelf enigszins past binnen het programma.

Spiritueel

Spiritueel was ooit een woord dat verwees naar het geestelijke leven, religie, mystiek, zingeving en de verhouding tussen de mens en het hogere. Nu kan bijna alles spiritueel zijn. Koken kan spiritueel zijn. Wandelen kan spiritueel zijn. Ondernemen kan spiritueel zijn. Opruimen kan spiritueel zijn. Zelfs geld verdienen wordt door sommige coaches voorgesteld als een spirituele oefening.

Misschien is dat een verruiming. Het geestelijke leven hoeft tenslotte niet beperkt te blijven tot kerken, kloosters en meditatiekussens. Toch kan een begrip zo ruim worden dat het weinig meer onderscheidt. Wanneer alles spiritueel is, betekent spiritueel uiteindelijk alleen nog dat iemand iets met bijzondere aandacht doet en daar plechtig over spreekt.

Energie

Geen woord is zo bruikbaar als energie. Energie kan werkelijk alles verklaren.

'Ik voelde een vreemde energie.'

'De energie in de ruimte veranderde.'

'Hij heeft een zware energie.'

'Wij hebben samen een heel lichte energie.'

Het handige van het woord is dat niemand precies hoeft uit te leggen wat hij waarneemt. Een vreemde energie kan spanning zijn. Een zware energie kan somberheid, irritatie, vermoeidheid, wantrouwen of een slecht geventileerde kamer betekenen. Een lichte energie kan ontstaan doordat iemand vriendelijk kijkt en er koffie met appeltaart wordt geserveerd.

Het woord energie klinkt objectiever dan gevoel. Wie zegt 'ik vertrouw hem niet', doet een persoonlijke uitspraak. Wie zegt 'zijn energie klopt niet', suggereert dat er iets aantoonbaars mis is met de ander. Het eigen oordeel wordt zo vermomd als een waarneming van het universum.

Trilling, vibe en vibratie

Nog iets natuurkundiger wordt het bij trilling en vibratie. Mensen zouden een hoge of een lage trilling hebben. Ook relaties, huizen, muziek en voedingsmiddelen kunnen volgens sommigen op een bepaalde frequentie vibreren. In de praktijk betekent een hoge trilling meestal dat iemand opgewekt, rustig, liefdevol of inspirerend overkomt. Een lage trilling wijst op boosheid, angst, jaloezie, negativiteit of het stellen van kritische vragen.

Het aardige is dat het woord trilling een wetenschappelijke klank heeft. Alles in de natuur trilt immers op een bepaalde manier. Dat betekent alleen nog niet dat iemands morele of geestelijke ontwikkeling in hertz kan worden uitgedrukt. Toch krijgt een voorkeur door deze taal het karakter van een natuurwet. Iemand is niet gewoon vervelend. Hij vibreert laag.

Het universum

Het universum heeft het druk gekregen. Het stuurt signalen, opent deuren, sluit wegen af, brengt mensen bij elkaar en zorgt ervoor dat iemand precies op het juiste moment een veertje op het fietspad vindt.

'Het universum wilde mij iets zeggen.' Dat kan een mooie gedachte zijn. Mensen zoeken nu eenmaal betekenis in gebeurtenissen. Dat doen we al duizenden jaren. Er ontstaat alleen een probleem wanneer het universum verdacht vaak dezelfde mening blijkt te hebben als degene die ernaar luistert.

Het universum adviseert zelden om excuses aan te bieden, de administratie bij te werken of een onaangenaam maar noodzakelijk gesprek te voeren. Het adviseert opvallend vaak om voor jezelf te kiezen, een reis te maken of een dure opleiding te volgen.

Manifesteren

Manifesteren betekent dat je door intentie, overtuiging en gerichte aandacht iets in je leven tot stand brengt. Daar zit een begrijpelijke kern in. Wie zich duidelijk een doel stelt, ziet eerder mogelijkheden, houdt langer vol en handelt gerichter. Gedachten beïnvloeden gedrag en gedrag beïnvloedt resultaten.

Maar bij manifesteren wordt die gedachte soms veel groter. Het verlangen zelf zou de werkelijkheid aantrekken. Wie overvloed denkt, ontvangt overvloed. Wie tekorten ervaart, heeft kennelijk ergens nog een belemmerende overtuiging. Hier kan een onaangename omkering ontstaan. Succes wordt dan een bewijs van spirituele afstemming.

En tegenslag? Dat wordt een aanwijzing dat iemand nog niet goed genoeg heeft gemanifesteerd. Armoede, ziekte en verlies dreigen zo te worden herleid tot een tekortschietende innerlijke houding. Dat is geen spiritualiteit meer, maar een streng prestatiesysteem met wierook.

Synchroniciteit

Synchroniciteit is een begrip dat Carl Jung gebruikte voor betekenisvolle toevalligheden: gebeurtenissen die niet oorzakelijk met elkaar verbonden zijn, maar voor iemand toch een opvallende samenhang hebben. Het is een interessant begrip. Iedereen kent momenten waarop gebeurtenissen wonderlijk samenvallen.

Toch wordt tegenwoordig bijna ieder toeval synchroniciteit genoemd. Je denkt aan iemand en die persoon stuurt een bericht. Je praat over Italië en ziet een bestelbus van een Italiaans restaurant. Je overweegt ander werk en hoort op de radio het woord verandering.

Dat kan bijzonder aanvoelen. Het menselijk brein is alleen ook buitengewoon goed in het herkennen van patronen. We onthouden de toevalligheden die raak lijken en vergeten de duizenden gedachten waarop niets volgde. Niet ieder toeval is een boodschap. Soms is het toeval eenvoudig toeval. Ook dat mag een plek krijgen.

Transformatie

Een cursus duurt tegenwoordig zelden nog gewoon twee dagen. Het is een transformerende ervaring. =Een coach helpt je niet om een concreet probleem op te lossen, maar begeleidt je in een diepgaande transformatie. Een retraite belooft geen rust of bezinning, maar een fundamentele verschuiving van bewustzijn.

Transformatie is een groot woord. Een rups transformeert in een vlinder. Een samenleving kan transformeren. Een mens kan na een ingrijpende ervaring blijvend veranderen. Wie na een weekend ademwerk besluit voortaan eerder naar bed te gaan, heeft waarschijnlijk een nuttig inzicht opgedaan. Dat is al heel wat. Het hoeft geen transformatie te heten. De overdrijving maakt kleine verbeteringen onnodig spectaculair. Alsof iets pas waardevol is wanneer het je volledige bestaan herschept.

De reis

Alles is een reis geworden. Er is een innerlijke reis, een leiderschapsreis, een helingsreis, een bewustzijnsreis, een ondernemersreis en een reis naar authenticiteit. Het beeld is aantrekkelijk. Een reis kent beweging, obstakels, ontmoetingen en ontwikkeling.

Toch hoeft niet ieder proces een reis te zijn. Soms leer je iets. Soms verander je van mening. Soms los je een probleem op. Soms probeer je drie dingen die niet werken en kies je daarna een vierde. Dat is misschien minder meeslepend, maar vaak wel nauwkeuriger.

Een reis heeft bovendien meestal een bestemming. Bij veel innerlijke reizen blijft die bestemming aangenaam onduidelijk. Men is onderweg, blijft onderweg en kan daardoor jarenlang nieuwe trajecten, verdiepingen en vervolgmodules boeken.

Heling

Heling is een van de vriendelijkste woorden uit het spirituele vocabulaire. Het suggereert herstel, zachtheid en aandacht. Verdriet kan heling nodig hebben. Een beschadigde relatie kan herstellen. Een mens kan na verlies of mishandeling werkelijk een proces van genezing doormaken.

Tegenwoordig moet echter bijna alles geheeld worden. De innerlijke criticus, het innerlijke kind, de familielijn, de mannelijke energie, de vrouwelijke energie, de relatie met geld, de voorouderlijke wond en soms zelfs de band met het eigen bedrijf.

Het woord heling veronderstelt dat er een wond is. Daarmee kunnen gewone menselijke onzekerheid, teleurstelling en onhandigheid al snel worden voorgesteld als beschadiging. Niet alles wat pijn doet, is een trauma. Niet alles wat lastig is, is een wond. Sommige dingen zijn eenvoudig vervelend.

Trauma

Het woord trauma heeft een duidelijke betekenis. Het verwijst naar ervaringen die zo bedreigend of overweldigend zijn dat ze langdurige psychische en lichamelijke gevolgen kunnen hebben. De grotere aandacht voor trauma heeft veel goeds gebracht. Mensen begrijpen beter hoe ingrijpende ervaringen kunnen doorwerken.

Tegelijkertijd wordt het begrip steeds ruimer gebruikt. Een kritische leraar, een verbroken relatie, een afwijzing of een ongemakkelijk familiefeest kan al snel traumatisch worden genoemd. Daarmee ontstaat begripsinflatie. Ernstige ervaringen worden op één hoop gegooid met gewone pijn en teleurstelling.

Het leven laat sporen na. Sommige sporen zijn wonden. Andere zijn blauwe plekken. En weer andere zijn herinneringen aan een dag waarop het even tegenzat. 

Authentiek

Authenticiteit geldt als een groot ideaal. Mensen moeten trouw zijn aan zichzelf, hun waarheid spreken en authentieke keuzes maken. Maar wie is dat authentieke zelf precies?

Mensen bestaan uit verschillende kanten. We zijn thuis anders dan op het werk. We gedragen ons tegenover een kind anders dan tegenover een bestuurder. Dat hoeft geen onechtheid te zijn. Het kan ook sociale intelligentie heten.

Authentiek wordt bovendien soms gebruikt als compliment voor mensen die spontaan, open en informeel zijn. Een gereserveerd persoon kan echter net zo authentiek zijn. Stilte is niet minder echt dan uitbundigheid. En iemand die zonder terughoudendheid iedere gedachte uitspreekt, is misschien authentiek, maar daarmee nog niet automatisch prettig gezelschap.

Loslaten

“Je moet het loslaten.”

Het is een van de gemakkelijkste adviezen om te geven en een van de moeilijkste om uit te voeren. Loslaten wordt voorgesteld alsof verdriet, woede of gehechtheid een voorwerp is dat je in je hand houdt. Je opent je vingers en het valt op de grond.

Zo werkt het meestal niet. Gevoelens verdwijnen niet op commando. Herinneringen laten zich niet wegsturen omdat iemand tijdens een workshop zegt dat ze je niet langer dienen. Vaak bedoelt men met loslaten dat iemand geleidelijk leert leven met wat gebeurd is. Dat kost tijd. Soms keert het verdriet terug. Soms blijft iets gevoelig. Misschien hoeven we sommige dingen niet los te laten. Misschien moeten we leren ze anders vast te houden.

Alignment

Alignment is het Engelse woord voor afstemming. Het wordt gebruikt wanneer iets klopt met iemands waarden, gevoelens of levensrichting.

“Ik voel dat dit niet in alignment is.”

Dat kan betekenen dat iemand ernstige morele bezwaren heeft. Het kan ook betekenen dat hij moe is, twijfelt, weerstand voelt of geen zin heeft. Het voordeel van alignment is dat tegenspraak lastig wordt. Over een argument kun je discussiëren. Over een innerlijk gevoel van alignment nauwelijks.

Zo kan het woord een verheven verpakking worden voor een gewone voorkeur.

'Ik wil dit niet' klinkt misschien wat bot. 'Dit resoneert op dit moment niet met mijn diepere alignment' klinkt alsof de beslissing door een hogere instantie is genomen.

Resoneren

Ook resoneren is zeer geliefd. Vaak betekent het eenvoudig dat iemand iets herkent, ermee instemt of erdoor geraakt wordt. Het woord heeft opnieuw een natuurkundige achtergrond. Voorwerpen kunnen meetrillen wanneer ze dezelfde frequentie hebben. In het spirituele taalgebruik wordt dit een beeld voor innerlijke herkenning.

Dat is op zichzelf mooi. Het probleem ontstaat wanneer resonantie een criterium voor waarheid wordt. Iets kan diep met iemand resoneren en toch feitelijk onjuist zijn. Een aangenaam gevoel is geen bewijs. Sommige waarheden resoneren aanvankelijk helemaal niet. Ze irriteren.

Zielsmissie

Een beroep, talent of verlangen wordt tegenwoordig gemakkelijk een zielsmissie. Iemand maakt geen sieraden omdat zij dat mooi vindt. Haar ziel is hier gekomen om schoonheid in de wereld te brengen. Iemand begint geen coachingspraktijk omdat hij graag gesprekken voert. Hij is geroepen om anderen te begeleiden naar hun ware essentie.

Dat klinkt grootser dan: dit werk past goed bij mij. Het gevaar is dat een gewone ambitie kosmische betekenis krijgt. Wanneer je onderneming niet slaagt, is dat dan een zakelijke misrekening of heeft de wereld jouw zielsmissie onvoldoende herkend?

Een roeping kan werkelijk bestaan. Sommige mensen voelen zich diep verbonden met hun werk. Toch hoeft niet iedere activiteit onderdeel te zijn van een vooropgezet plan van de ziel. Soms ben je ergens gewoon goed in.

Holding space

Holding space is aandachtig bij iemand aanwezig blijven zonder onmiddellijk advies te geven, te oordelen of het gesprek naar jezelf toe te trekken. Dat is een waardevolle menselijke vaardigheid. In gewoon Nederlands heet het luisteren. Toch klinkt 'ik houd ruimte voor jou' professioneler en spiritueler dan 'vertel maar, ik luister'.

Het begrip wordt soms zo plechtig gebruikt dat degene die ruimte houdt bijna belangrijker wordt dan degene die iets vertelt. Het luisteren verandert dan in een bijzondere methodiek, uitgevoerd door iemand die zich zeer bewust is van zijn eigen luistervaardigheid. Werkelijk luisteren valt vaak juist nauwelijks op.

Bewustzijn

Bewustzijn is een fascinerend en ingewikkeld begrip. Filosofen, neurowetenschappers en religieuze denkers houden zich er al eeuwen mee bezig. In spirituele taal wordt bewustzijn soms een soort rangorde. De ene persoon heeft een hoog bewustzijn. De andere zit nog in angst, ego of weerstand. Sommige mensen zijn wakker, terwijl de rest kennelijk nog slaapt.

Dat kan gemakkelijk leiden tot een merkwaardig soort superioriteit. Wie zichzelf als bewust beschouwt, hoeft het meningsverschil niet meer inhoudelijk te onderzoeken. De ander bevindt zich eenvoudig op een lager niveau van bewustzijn.

Spirituele taal, die bedoeld is om verbinding te bevorderen, wordt zo een manier om mensen in te delen. De oude maatschappelijke ladder wordt vervangen door een spirituele ladder. Bovenaan staan de mensen die hebben ingezien dat er eigenlijk geen ladder bestaat.

Intentie

Aan het begin van een bijeenkomst wordt vaak gevraagd: 'Wat is jouw intentie voor vandaag?'  Dat kan een goede vraag zijn. Het helpt mensen om na te denken over wat zij hopen te leren of ervaren. Toch krijgt ook het woord intentie soms een bijna magische lading. Alsof het helder formuleren van een wens voldoende is om een proces de juiste kant op te sturen.

Een intentie is waardevol, maar geen garantie. Je kunt de intentie hebben om open, rustig en liefdevol te blijven en vijf minuten later geïrriteerd raken omdat iemand te lang aan het woord is. Dat maakt de intentie niet waardeloos. Het maakt haar menselijk.

Vertrouwen op het proces

Wanneer niemand precies weet wat er gebeurt, kan altijd nog worden gezegd: 'Vertrouw op het proces.' Dat is soms verstandig. Ontwikkeling is niet volledig te plannen en sommige inzichten hebben tijd nodig.

Het kan ook een ontsnappingszin zijn. Wanneer een oefening onduidelijk is, de begeleiding tekortschiet of de resultaten uitblijven, ligt het niet aan het programma. De deelnemer vertrouwt onvoldoende op het proces.

Het proces krijgt daarmee bijna persoonlijkheid. Het weet waar het heen gaat, zelfs wanneer niemand anders dat weet. Soms moet je vertrouwen op het proces. Soms moet je vragen wie het programma heeft bedacht.

Wat wil zich aandienen?

In spirituele en coachende bijeenkomsten wordt zelden eenvoudig gevraagd wat iemand wil zeggen. De vraag luidt: 'Wat wil zich bij jou aandienen?' Alsof een gevoel buiten de persoon staat, beleefd aanklopt en wacht tot het binnengelaten wordt.

Ook inzichten, emoties en thema’s dienen zich aan. Ze komen langs, mogen er zijn, vragen aandacht en willen gezien worden. Deze taal kan helpen om gevoelens minder dwingend te maken. Een emotie is iets wat je ervaart en niet je volledige identiteit. Toch heeft de formulering ook iets ontwijkends. Niet ik ben boos, maar boosheid dient zich aan. Niet ik wil iets, maar er is een verlangen dat gezien wil worden. De taal verzacht de verantwoordelijkheid. Alles gebeurt in de passieve vorm.

Het mag er zijn

'Het mag er zijn' is misschien wel de meest verdraagzame zin uit het spirituele vocabulaire. Verdriet mag er zijn. Angst mag er zijn. Boosheid mag er zijn. Weerstand mag er zijn. Dat is vaak een heilzaam tegenwicht tegen de neiging om gevoelens onmiddellijk weg te drukken. Toch kan de zin ook een stopwoord worden. Iemand vertelt iets pijnlijks en de begeleider antwoordt ernstig:

'Dat mag er helemaal zijn.' 

Waar precies? Hoe lang? En wat gaan we ermee doen nu het er is? Acceptatie is belangrijk, maar soms vraagt een gevoel ook om handelen, begrenzen, onderzoeken of het voeren van een moeilijk gesprek. Niet alles wat er mag zijn, hoeft eindeloos te blijven.

Je waarheid spreken

Mensen worden aangemoedigd om hun waarheid te spreken. Dat klinkt moediger dan zeggen wat je denkt. Het probleem is dat waarheid normaal gesproken iets is wat onderzocht, getoetst en besproken kan worden. Mijn waarheid is daarentegen onaantastbaar. Wie haar tegenspreekt, ontkent kennelijk mijn ervaring.

Ervaringen zijn werkelijk. Interpretaties kunnen echter verschillen. 'Ik voelde me door jou genegeerd' is een persoonlijke ervaring. 'Jij negeerde mij omdat je bang bent voor mijn kracht' is een interpretatie. Door beide mijn waarheid te noemen, verdwijnt het onderscheid.

De taal van de zachtheid

Wat al deze woorden met elkaar gemeen hebben, is dat ze de werkelijkheid verzachten en vergroten. Ze geven gewone ervaringen een plechtig kader. Een probleem wordt een thema. Een meningsverschil wordt een energetische verstoring. Een wens wordt een zielsmissie. Een ongemakkelijk gevoel wordt weerstand. Een toevalligheid wordt synchroniciteit.

Daar kan iets moois in zitten. Taal geeft vorm aan ervaringen. Een zorgvuldig gekozen woord kan iemand helpen om anders naar zijn leven te kijken. Maar taal kan de ervaring ook bedekken.

Wie zegt dat de energie in de ruimte niet klopt, hoeft niet te vertellen dat hij zich ongemakkelijk voelt. Wie zegt dat iets niet resoneert, hoeft geen argument te geven. Wie zich beroept op zijn intuïtie, hoeft zijn oordeel niet te onderzoeken. De zachte taal wordt dan een manier om scherpe vragen te vermijden.

Het spirituele rookgordijn

Spiritueel jargon kan bovendien macht verhullen. Een begeleider kan kritiek afdoen als weerstand. Twijfel wordt angst. Boosheid is een lage trilling. Een deelnemer die vragen stelt, zit te veel in zijn hoofd. Wie het programma niet waardevol vindt, heeft zich onvoldoende opengesteld.

Daarmee ontstaat een gesloten systeem. Alles wat de methode bevestigt, geldt als inzicht. Alles wat haar tegenspreekt, wordt onderdeel van het probleem van de deelnemer. Dat is riskant. Een goede spirituele of therapeutische omgeving moet ook ruimte bieden aan humor, kritiek, nuchterheid en twijfel. Misschien zelfs aan het woord plaats.

De angst voor het gewone

Onder het overdreven gebruik van grote woorden ligt mogelijk een ongemak met het gewone leven. Een ontmoeting moet betekenisvol zijn. Een vakantie moet transformerend zijn. Werk moet een missie zijn. Een relatie moet groei brengen. Verdriet moet heling opleveren. Toeval moet een boodschap bevatten.

Maar een groot deel van het leven is gewoon. We eten, lopen, werken, wachten, twijfelen, praten en maken fouten. Soms is een gesprek prettig zonder levensveranderend te zijn. Soms is een bos mooi zonder dat het universum er een boodschap heeft achtergelaten. Het gewone hoeft niet voortdurend te worden opgewaardeerd. Juist wanneer we het gewone verdragen, kan het bijzondere zich werkelijk onderscheiden.

Geen aanval op spiritualiteit

Dit alles betekent niet dat spiritualiteit onzin is. Mensen kunnen ervaringen hebben die moeilijk in alledaagse taal te vatten zijn. Stilte, verwondering, liefde, religie en mystiek behoren tot de diepste aspecten van het menselijk bestaan. We hebben woorden nodig voor ervaringen die verder reiken dan het direct meetbare.

De kritiek richt zich daarom niet op spiritualiteit zelf, maar op het automatische vocabulaire eromheen. Op taal die groter klinkt dan de ervaring. Op woorden die geen betekenis meer toevoegen, maar alleen sfeer, soms helaas ook gekoppeld aan een flink verdienmodel. Een werkelijk diepe ervaring hoeft niet altijd in diepe taal te worden beschreven.

Slot

Iemand kan eenvoudig zeggen:

'Het raakte me.'

'Ik werd er stil van.'

'Ik weet nog niet precies waarom.'

'Ik voelde me veilig.'

'Ik vond het mooi.'

Dat zijn kleine zinnen. Maar soms zeggen ze meer dan een volledig energetisch verslag. Wie alles magisch noemt, haalt de magie uit het woord. Wie iedere ruimte sacraal noemt, maakt het heilige alledaags. Wie iedere verbetering een transformatie noemt, heeft geen taal meer voor een werkelijk ingrijpende verandering. En wie iedere voorkeur beschrijft als een boodschap van de ziel, loopt het risico zijn eigen wensen te verwarren met een kosmisch plan.

Misschien moeten woorden als magisch, sacraal, heilig en transformerend weer een tijdje rust krijgen. Niet omdat ze waardeloos zijn, maar omdat ze hun kracht alleen behouden wanneer we ze zorgvuldig gebruiken. Dan kan een plek soms weer een plaats zijn. Een reis kan een cursus zijn. Een zielsmissie kan werk zijn waar iemand plezier in heeft. Een vreemde energie kan ongemak zijn. En een magische avond? Die mag dan af en toe werkelijk magisch blijven.