De motivatiebrief is al jaren een rituele dans. Kandidaat schrijft wat de werkgever wil horen. Werkgever leest wat de kandidaat denkt dat hij wil horen. Niemand zegt wat hij echt bedoelt. Het resultaat is een selectieproces gebaseerd op wederzijdse fictie.

Dat was al zo voordat AI bestond. Maar sinds elke kandidaat met één prompt een vlekkeloze motivatiebrief genereert die precies aansluit op de vacaturetekst, is de dans compleet zinloos geworden. Het cv volgt. Wie denkt dat een LinkedIn-profiel met vijf endorsements voor "strategisch denken" nog iets zegt over hoe iemand functioneert in een complexe rol, heeft de afgelopen drie jaar niet opgelet.

De vraag is niet hoe we AI uit het sollicitatieproces weren. De vraag is wat we eigenlijk wilden weten en of we daar ooit het juiste instrument voor hadden.

Het echte probleem zat nooit bij de kandidaat

Recruiters klagen over AI-gegenereerde sollicitaties. Begrijpelijk. Maar wie eerlijk is, stelt de volgende vraag: wat zei een handgeschreven motivatiebrief eigenlijk? Dat iemand kon schrijven. Dat iemand wist wat hij moest zeggen. Dat iemand gemotiveerd was voor deze specifieke vacature, of voor het hebben van werk in het algemeen.

Het cv zei iets over wat iemand had gedaan. Niet over wat iemand kon. Niet over hoe iemand dacht. Niet over wat iemand nodig had om goed te functioneren in een specifieke rol bij een specifieke organisatie.

AI heeft de gebreken van het cv niet gecreëerd. Het heeft ze zichtbaar gemaakt.

De functie als blinde vlek

Terwijl iedereen naar de kandidaat keek, bleef de functie onderbelicht. De gemiddelde vacaturetekst beschrijft een ideale kandidaat maar niet wat die kandidaat eigenlijk moet bereiken. Resultaatgebieden ontbreken. Gedragsverwachtingen zijn generiek. "Communicatief vaardig" staat in elke vacature omdat niemand zich de moeite heeft genomen om te beschrijven wat communiceren in deze specifieke rol, met deze specifieke stakeholders, op dit specifieke niveau, daadwerkelijk betekent.

Het gevolg is voorspelbaar. Een organisatie selecteert op indruk in plaats van op fit. De nieuwe medewerker begint en ontdekt na drie maanden wat er werkelijk van hem wordt verwacht. Dat verschilt van wat er in de vacature stond. En van wat er in het gesprek is besproken. En van wat zijn leidinggevende voor ogen had.

Eén op de drie aanstellingen mislukt binnen twee jaar. Dat cijfer staat al jaren vast. Het ligt niet aan AI. Het ligt aan hoe we functies beschrijven en op basis waarvan we selecteren.

Wat AI ons dwingt te doen

Als cv en motivatiebrief hun onderscheidend vermogen verliezen, verschuift de selectie naar iets anders. Naar het gesprek. Naar de praktijkopdracht. Naar de vraag of iemand begrijpt wat de functie werkelijk vraagt.

Maar die verschuiving werkt alleen als de organisatie zelf weet wat de functie werkelijk vraagt. En daar wringt het. Een organisatie die haar functies niet scherp heeft beschreven, kan geen goede praktijkopdracht formuleren. Die weet niet welke gedragsverwachtingen ze in een gesprek wil toetsen. Die selecteert alsnog op indruk, nu alleen zonder het ritueel van de motivatiebrief.

AI dwingt organisaties tot iets waar ze al jaren aan toe waren: de functie serieus nemen. Niet als administratief document maar als instrument. Wat is het doel van deze rol? Wat zijn de resultaten waarvoor deze persoon verantwoordelijk is? Welk gedrag verwachten we en hoe ziet dat er concreet uit?

Wie die vragen niet kan beantwoorden, heeft een vacature maar geen functie.

De nieuwe selectievraag

De kandidaat van 2026 kan alles schrijven wat de werkgever wil horen. Dat maakt schrijven waardeloos als selectiecriterium. Wat niet te automatiseren valt is de vraag of iemand begrijpt wat er werkelijk speelt, of iemand in staat is om te handelen in een specifieke context, en of iemand past bij wat de organisatie nodig heeft op dit moment.

Die vraag beantwoord je niet met een cv. Je beantwoordt haar door de functie zo scherp te beschrijven dat je weet welke situaties iemand moet kunnen hanteren, welke beslissingen iemand zelfstandig moet kunnen nemen en welk gedrag succes in deze rol definieert.

Organisaties die dat nu doen, selecteren beter. Niet omdat ze AI weren maar omdat ze eindelijk beschrijven wat ze zoeken in plaats van hopen dat de juiste persoon het zelf herkent.

Het cv is dood. Niet door AI. Door zichzelf. De functie is het nieuwe selectie-instrument. Voor organisaties die hem serieus genoeg nemen om hem op te schrijven.