De gemeente Utrecht schaft 31 nieuwe afvalinzamelvoertuigen aan, maar slechts 4 tot 8 daarvan worden elektrisch. De rest rijdt op HVO100, een fossielvrije synthetische diesel gemaakt van afvaloliën en dierlijke vetten. Die voertuigen voldoen niet aan de toelatingseisen van de zero-emissiezone, maar stoten wel aanzienlijk minder uit dan de wagens die ze vervangen.

Utrecht en zero-emissiezones

Dat is opvallend, want Utrecht wil de zero-emissiezone vanaf 2030 uitbreiden naar de hele stad, met strengere eisen voor bestelauto's al vanaf 2028. Voor eigen voertuigen gelden dezelfde landelijke toegangsregels en ontheffingsmogelijkheden als voor bedrijven: wie door netcongestie niet kan elektrificeren, kan onder voorwaarden een ontheffing aanvragen. En Utrecht ligt daarvoor voor de hand.

De raad werd eerder al geïnformeerd over welke gemeentelijke voertuigen door een stroomtekort nog niet kunnen worden vervangen. In 2025 was 46 procent van de 448 gemotoriseerde gemeentelijke voertuigen elektrisch. Dat is een aardig percentage, maar de pijn zit precies waar je hem verwacht: bij de zware vrachtwagens. Vuilniswagens hebben veel vermogen nodig om op te laden, en het gecontracteerde elektrische vermogen op de gemeentewerf aan de Tractieweg is beperkt. Het net in de regio Utrecht zit tot minstens 2031 vol, aldus netbeheerder Stedin, en dat is met extra investeringen niet op te lossen.

Het probleem wordt versterkt door de tijdelijke huisvesting van de gemeentewerf vanwege nieuwbouwplannen: het energiesysteem en het laadplein moeten daardoor feitelijk drie keer worden opgebouwd; op de oude locatie, de tijdelijke locatie en de nieuwe werf. Utrecht kiest er daarom voor om de volledig resterende laadcapaciteit in te zetten op voertuigen die binnen de huidige nul-emissiezone rijden.

Amsterdam en elektrische vuilniswagens

Utrecht is geen uitzondering. Amsterdam liep vorig jaar tegen vergelijkbare problemen aan, al lijken die inmiddels grotendeels opgelost. De hoofdstad koopt 45 elektrische vuilniswagens die in 2026 worden geleverd en 45 biodieselwagens vervangen, en huurt tot die tijd 14 CO2-uitstotende vuilniswagens in als overbrugging. Ook daar moest netbeheerder Liander onderstations verzwaren en kabels en laadpalen aanleggen, met het eerste kwartaal van 2026 als streefdatum. Maar ook hier zijn knelpunten bij de gemeentewerven.

Netcongestie

Het patroon is duidelijk: gemeenten formuleren ambitieuze uitstootdoelen voor hun eigen wagenpark, maar lopen vast op dezelfde netcongestie waarmee ze ook bedrijven confronteren via zero-emissiezones. Dat maakt de eigen voorbeeldfunctie kwetsbaar. Dit onderstreept waarom voorspelbaarheid en realistische tijdpaden, ook richting het bedrijfsleven, zo belangrijk zijn.

Walther Ploos van Amstel.