Amsterdam plaatst eind 2026 of begin 2027 drie nieuwe afvalboten in het Wallengebied: twee aan de Oudezijds Voorburgwal en één aan de Kloveniersburgwal. Deze uitbreiding is onderdeel van een bredere aanpak om afvalinzameling via het water te organiseren. Uiteindelijk moeten ongeveer dertig afvalboten in de binnenstad komen te liggen, waarmee de gemeente het aantal vuilniswagens in het centrum wil verminderen en de openbare ruimte beter wil benutten.

De gemeente Amsterdam stimuleert transport over water als duurzaam alternatief voor wegvervoer, vooral in het drukke centrum. Dit versterkt het logistieke systeem van de stad en draagt bij aan minder overlast en minder uitstoot in verkeersluwe gebieden. De meest kansrijke en wenselijke toepassingen voor transport over water zijn bouwlogistiek, afvoer van afval en de bevoorrading van de horeca.

Verkenning van nieuwe locaties 

In 2024 is gewerkt aan het identificeren van nieuwe locaties voor transport over water. Bij het Havenstraatterrein is op basis van nautisch en logistiek advies een uitvraag gedaan voor het vervoer van sloopmateriaal en grond via het water, om overlast van wegvervoer te vermijden. Nadelen zijn dat vervoer over water duurder kan zijn en meer planning vereist. Ben je een paar pallets vergeten? Een vrachtwagen kan je daarvoor laten komen, maar een schip niet. Dat is te duur. En uiteraard heeft bouwlogistiek via water extra infrastructuur nodig, zoals een loswal.

In het Wallengebied is het bevoorradingsproces geanalyseerd, waarbij specifiek gekeken is naar geschikte wateroverslaglocaties en de mogelijkheden voor watergebonden logistiek voor bijvoorbeeld het Universiteitskwartier.

Doorvaarroutes

Intussen werkt de gemeente ook aan een categorisering van het Vaarwegennetwerk Binnenwater. Door het grootschalige onderhoud aan bruggen en kades en de invoering van maatregelen ter ontlasting van deze bruggen en kades (Zone Zwaar Verkeer 7,5 ton) is er een toenemende vraag naar transport over water. Dit resulteert in een groei van het aantal nautische adviezen dat jaarlijks wordt afgegeven.

De bereikbaarheid van de stad over water staat steeds vaker onder druk. Er is behoefte aan een onafhankelijk inzicht in het functioneren van het vaarwegennetwerk en in welke uitgangspunten daaraan ten grondslag liggen.

Door een beschrijving van het vaarwegennetwerk en het categoriseren van de vaarwegen op basis van de uitgangspositie (oorspronkelijke aanlegsituatie en -doelstellingen) en de daarbij behorende afspraken en afmetingen legt de gemeente een basis voor de besluiten die nautische beheerders nemen over de bereikbaarheid. Zo wordt inzichtelijk wat de consequenties zijn van werkzaamheden en werkmethoden voor een vaarweg of brug, welke alternatieve routes mogelijk zijn en wat dit wil zeggen voor de bereikbaarheid van de stad over water, ten einde tot een gefundeerde afweging van belangen te komen.

Integratie van transport over water bij kadeherstel 

Bij de herinrichting van kades, zoals de Kloveniersburgwal, is rekening gehouden met de aanleg van laad- en losvoorzieningen voor het watertransport. Dit anticipeert op een toekomstig logistiek systeem dat watertransport ondersteunt en bijdraagt aan de bevoorrading van het verkeersluwe Wallengebied.

In 2024 is de afvoer van afval via het water in de 9 Straatjes verder geïntensiveerd. Inmiddels worden er zes boten per week ingezet voor het inzamelen van afval. Er wordt ook onderzoek gedaan naar nieuwe overslaglocaties die geschikt zijn voor het transport van afval via water, bijvoorbeeld in het Wallengebied en nabij de Raadhuisstraat. Deze innovaties dragen bij aan de verduurzaming van het logistieke systeem in de stad.

Verzet van bewoners

Bewoners en ondernemers vormden een actiegroep ("Singel Tegen de Afvalboot"), met een beroep op de UNESCO-werelderfgoedstatus en de historische stadsgezichten die Breitner schilderde. Hun argument: dit is geen "afvalboot", maar een volwaardig afvalverwerkingsstation met vier tot vijf busjes en een personeelsvoorziening, op een van de meest gefotografeerde plekken van de grachtengordel. 

Bewoners vrezen opstoppingen op twee belangrijke aanrijroutes richting de Dam. De gemeente stelt daar dagelijkse bootwissels tegenover om geuroverlast te beperken, een vergunning voor vijf jaar, en de belofte dat de zakken eindelijk uit het straatbeeld verdwijnen.

Dit conflict verdient aandacht tot ver buiten Amsterdam, omdat het de fundamentele spanning in stadslogistiek over water blootlegt: de grachten zijn tegelijkertijd transportinfrastructuur, erfgoed, openbare ruimte en klimaatbuffer. Elke ligplaats die wordt gereserveerd voor vracht, is een ligplaats die niet beschikbaar is voor woonboten, recreatie of simpelweg een vrij uitzicht. Een consolidatiepunt op het water vraagt om dezelfde zorgvuldige ruimtelijke planning als een hub op land in een UNESCO-panorama misschien wel meer. Laden en lossen vragen bovendien ruimte op de kade, waardoor elke oplossing over water toch een landcomponent heeft die omwonenden zullen merken.

Update 29 juni 2025

Alternatieve bevoorrading over water krijgt nieuwe impuls in Amsterdam

Amsterdam zet een volgende stap in het stimuleren van transport over water als alternatief voor zwaar vrachtverkeer in de binnenstad. De grachten zijn hier uitstekend geschikt voor, en er zijn al verschillende initiatieven gestart, zoals bouwlogistiek, afvalinzameling en pilots met horecabevoorrading. De gemeente wil nu samen met marktpartijen versnellen en belemmeringen wegnemen.

Een actueel verzoek van een transportvaartrederij om op tien locaties in de binnenstad goederen te lossen, maakt duidelijk waar knelpunten liggen. Op deze locaties gelden venstertijden: tussen 10:00 en 20:00 uur mag er niet worden geladen of gelost. Omdat nachtelijke bevoorrading vanwege geluidshinder niet wenselijk is, blijven er nauwelijks rendabele tijdvakken over. Dit maakt het lastig om te investeren in elektrische vaartuigen en een rendabel systeem te ontwikkelen.

Tegelijkertijd toont het systeem Digitale Gracht aan dat veel loslocaties na 10:00 uur nauwelijks worden benut. Daarom wil het college op de tien aangevraagde locaties de venstertijden mogelijk loslaten, mits dit zorgvuldig wordt afgewogen tegen de belangen van omwonenden, ondernemers en passagiersvaart.

De aanpak wordt meegenomen in het nieuwe vaarbeleid. Zo wil het college transport over water een serieuze kans geven als duurzaam alternatief voor de stedelijke logistiek. Wel zijn er nog serieuze uitdagingen met hogere kosten.

Bron: gemeente Amsterdam

Lees ook: Hoge kosten maken vervoer over water in Amsterdam uitdagend

Lees ook: Wat heeft Amsterdam Vaart! geleerd over stadslogistiek over water?