De nieuwste sectorstudie van TVM, ING en Panteia laat zien dat artificial intelligence de transportsector ingrijpend gaat veranderen. De sector staat onder druk door personeelstekorten, lage marges, stijgende kosten en steeds hogere klantverwachtingen. AI wordt gezien als een sleuteltechnologie om efficiënter te werken en concurrerend te blijven. Het gebruik is nog beperkt, maar bij de grootste logistieke spelers al gemeengoed. Daardoor dreigt een groeiende kloof tussen koplopers en achterblijvers.

Van automatiseren naar voorspellen

AI bouwt voort op eerdere digitalisering, maar gaat een stap verder. Systemen kunnen niet alleen automatiseren, maar ook voorspellen en optimaliseren. Zo kan AI helpen om routes slimmer te plannen en lege kilometers te verminderen. Door grote hoeveelheden data te analyseren, kunnen transportbedrijven nauwkeuriger voorspellen waar vraag ontstaat en hoe capaciteit moet worden ingezet. In praktijkvoorbeelden blijkt dat last-minute pick-ups met hoge nauwkeurigheid voorspelbaar worden, waardoor trucks efficiënter rijden en kosten dalen.

Picnic is feitelijk geen traditionele supermarkt, maar een datagedreven logistiek bedrijf. Met AI optimaliseert het bedrijf het volledige proces: van assortiment en bestellen tot bezorging. Klanten geven in de app aan welke producten ontbreken; met AI worden patronen in deze feedback herkend en het aanbod aangepast. Bestellen wordt eenvoudiger door slimme aanbevelingen. Tijdens bezorgroutes analyseert een zelflerend systeem continu factoren zoals klanttype, locatie, verkeer en bezorger, waardoor leveringen betrouwbaar binnen een tijdsvenster van 20 minuten plaatsvinden. Dit maakt bezorging efficiënter, duurzamer en helpt verspilling te verminderen, terwijl medewerkers tegelijkertijd nieuwe digitale vaardigheden ontwikkelen.

Antwoord op personeelstekort

AI kan helpen het structurele tekort aan chauffeurs en planners op te vangen. Administratie, klantvragen en delen van de planning kunnen deels worden geautomatiseerd. AI-agenten kunnen vragen van chauffeurs beantwoorden, ziekmeldingen verwerken en automatisch vervanging regelen. Hierdoor verandert de rol van planners en administratief personeel: minder handmatig werk en meer focus op analyse en regie.

Efficiëntie en winstgevendheid

In een sector met lage marges telt elke efficiëntieverbetering. AI kan brandstofverbruik verlagen, onderhoud voorspellen, vraag beter inschatten en administratieve processen versnellen. Kleine verbeteringen hebben daardoor direct impact op de winstgevendheid. Tegelijk verschuift de machtspositie in logistieke ketens richting partijen met data en digitale slagkracht. Transporteurs die hun data slim benutten, versterken hun positie.

AI ondersteunt ook de energietransitie. Slimme laadstrategieën voor elektrische voertuigen, betere routeplanning en optimalisatie van energiegebruik worden steeds belangrijker door strengere regelgeving en CO₂-rapportage.

Een nationaal transportbedrijf met 500 trucks kampte regelmatig met onverwachte pech, vertragingen en hoge onderhoudskosten. Door een AI-gestuurd systeem voor predictief onderhoud te implementeren, veranderde dit ingrijpend. Trucks werden uitgerust met IoT-sensoren die data verzamelen over onder meer motorprestaties, bandenspanning en slijtage. AI analyseert deze realtime data en voorspelt wanneer onderhoud nodig is, waarna dit automatisch wordt ingepland. Resultaat: 50% minder pech, 15–20% lagere onderhoudskosten en 8% meer inzetbaarheid van voertuigen. Chauffeurs ervaren minder stress en meer veiligheid, monteurs werken gerichter en planners kunnen betrouwbaarder plannen.

Wat ondernemers nu moeten doen

De eerste stap is het op orde brengen van data. Zonder betrouwbare en gestructureerde data levert AI geen waarde. Begin met betere registratie van ritten, volumes en levertijden en leg kennis van planners en chauffeurs vast in systemen. Start vervolgens klein, bijvoorbeeld met routeoptimalisatie of automatisering van administratie. Investeer in scholing, want de rol van planners verandert richting data-analist en regisseur. Samenwerking in de keten wordt essentieel, omdat veel bedrijven te klein zijn om zelfstandig AI-oplossingen te ontwikkelen.

Kleine transportbedrijven lopen het risico achter te blijven omdat AI investeringen vraagt in IT, data en kennis. Dit kan leiden tot verdere schaalvergroting in de sector. Stilstand is daarom geen optie.

AI is geen hype, maar een structurele verandering in transport en logistiek. Bedrijven die nu investeren in data, digitalisering en vaardigheden bouwen aan hun toekomst en versterken hun concurrentiepositie. Voor transportondernemers is de vraag niet óf ze met AI aan de slag gaan, maar hoe snel ze beginnen.

Bron: Sectorstudie

Lees ook: ALICE presents white paper about artificial intelligence in logistics