Ruim 1,3 miljoen studenten reizen elke dag door Nederland op weg naar hun opleiding. Maar hoe reizen ze eigenlijk en wat zijn de uitdagingen? Het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM) deed er onderzoek naar en de bevindingen zijn verrassender dan je zou denken.

Het aantal studenten is de afgelopen jaren afgenomen, net als de gemiddelde reisafstand die zij in Nederland aflegden. Toch vormen studenten nog steeds een grote groep reizigers in Nederland. 

Studenten legden in 2022/2023 35 tot 40 km per dag af; iets meer dan de gemiddelde Nederlander. Ongeveer 30% van die afstand wordt afgelegd voor onderwijsdoeleinden. Studenten zijn ook veel onderweg, onder andere voor sociaal-recreatieve doeleinden, (bij)banen en dagelijkse boodschappen.

Het aandeel thuiswonende studenten verschilt sterk tussen de onderwijstypen (mbo: 80%, hbo: 60%, wo: 40% thuiswonend). Dat resulteert erin dat wo-studenten het vaakst in de stad wonen.

De student is geen automobilist, maar ook niet altijd de fietser

Het beeld van de student op de fiets klopt, maar is slechts een deel van het verhaal. Voor onderwijsverplaatsingen wordt maar liefst 65 tot 70% van de afgelegde afstand met het openbaar vervoer afgelegd. De fiets wint het op de korte stukjes. Zo'n 50 tot 80% van de ritten tussen 2 en 5 kilometer gaat op de fiets, maar zodra het regent of waait, is de metro of bus ineens aantrekkelijker. Een Amsterdamse wo-student verwoordde het treffend: "Zodra het weer slechter wordt, pak je sowieso lekker de metro."

Opvallend is ook de opkomst van de auto. Mbo- en hbo-studenten leggen inmiddels zo'n helft van hun totale dagelijkse afstand per auto af. Ten opzichte van het studiejaar 2018/2019 is het autogebruik voor onderwijsverplaatsingen zelfs gestegen. Dat is een trend die haaks staat op het duurzaamheidsbeleid van veel gemeenten en onderwijsinstellingen.

Minder reizen dan voor corona

Studenten reizen structureel minder dan vóór de pandemie. De totaal afgelegde afstand lag in 2022/2023 zo'n 10 tot 15% lager dan in 2018/2019. Voor onderwijsverplaatsingen liep dat specifiek op tot een afname van 10 tot 25%. Online onderwijs speelt daarin een rol, maar is geen gamechanger: de meeste studenten geven duidelijk de voorkeur aan fysiek onderwijs. Een hbo-student in Eindhoven zei het zonder omwegen: "Ik betaal om fysiek les te krijgen."

Studenten in de spits: probleem én kans

Studenten vormen een substantieel deel van de ochtendspitsdrukte in het ov. Dat is tegelijk een uitdaging en een kans. Want anders dan werknemers hebben studenten met een weekabonnement op de ov-kaart geen financiële prikkel om de spits te mijden. De trein is voor hen toch "gratis". Roostering is daardoor de meest effectieve hefboom: wie lessen later op de dag inplant, spreidt de reizigersstroom automatisch.

Wat opvalt. Studenten zorgen voor zo'n 7 procent van de mobiliteit in Nederland… waarvan 30% voor onderwijs. Dat is 2 tot 3% van het Nederlandse 'woon-werkverkeer'. Is er echt wel een groot spitsprobleem? Wel nemen studenten vaak het openbaar vervoer: bij onderwijs wordt zelfs voor 65-70% van de door studenten afgelegde afstand het openbaar vervoer gebruikt (ook voor het voor- en natransport bij de trein). Als je inzoomt op studentensteden, is in bepaalde steden meer dan de helft van de spitsreizigers in de trein een student!

Een groep die krimpt, maar telt

De studentenpopulatie piekte in 2021 en neemt sindsdien af. Dat heeft gevolgen: minder studentenreisproductinkomsten voor vervoerders kunnen leiden tot een verschraling van het ov-aanbod, wat vervolgens de bereikbaarheid van onderwijs onder druk zet; een zichzelf versterkende neerwaartse spiraal.

Goede bereikbaarheid van het onderwijs is niet alleen een vervoersvraagstuk. Het gaat evenzeer over waar onderwijslocaties liggen, waar studenten wonen, en hoe roosters worden ingericht. Mobiliteit en onderwijs zijn onlosmakelijk verbonden.

Bron: KiM