De Nederlandse postmarkt zit in een impasse. PostNL heeft een monopolie op de bezorging van brievenpost; de dienstverlening verslechtert zienderogen en de prijzen stijgen fors in sommige gevallen met 150 tot 300 procent. Tegelijkertijd claimt het bedrijf dat de brievenpostdienst verlieslatend is en eist het subsidie of wil het van zijn publieke taak af.

Economen Marco Haan en Maarten Pieter Schinkel pleiten in een nieuw artikel in ESB voor een fundamenteel andere aanpak: een regionaal concessiemodel dat concurrentie terugbrengt op de postmarkt. Beide hoogleraren zijn gerenommeerde academici met specifieke expertise in mededingingseconomie en hebben al langer de postmarkt in hun vizier.

Hoe zijn we hier gekomen?

De problemen op de postmarkt zijn deels het gevolg van een controversiële beleidskeuze uit 2019. Toenmalig staatssecretaris Mona Keijzer stond de overname van concurrent Sandd door PostNL toe, in strijd met het fusieverbod van toezichthouder ACM. Die beslissing werd later door de rechter vernietigd, maar intussen had PostNL Sandd al ontmanteld. Het enige concurrerende landelijke brievenpostnetwerk was daarmee verdwenen.

Sindsdien heeft PostNL een vrijwel onbetwist monopolie. De huidige Postwetswijziging dreigt die positie verder te versterken: bezorgeisen worden versoepeld, de toegang van regionale postbedrijven tot het PostNL-netwerk wordt afgeschaft, en de prijsregulering wordt vervangen door een rendementsplafond voor het gehele postbedrijf. Kortom: minder concurrentie, minder toezicht, meer marktmacht.

Het alternatief: regio's aanbesteden

Nu PostNL de UPD-verplichting, de publieke taak waaraan het bedrijf zijn positie op de brievenmarkt historisch te danken heeft, wil teruggeven aan de Staat, ligt het voor de hand dat het daarbij ook de onderliggende brievenpostinfrastructuur om de UPD mee uit te voeren, overdraagt. De nieuwe Postwet dient de basis te leggen om daarmee de brievenpostmarkt opnieuw in te richten, open te stellen, en nieuwe concurrentie mogelijk te maken.

Haan en Schinkel stellen een drietrapsraket voor. Ten eerste wordt de brievenpostinfrastructuur van PostNL (sorteercentra, brievenbussen, lopende contracten) afgesplitst en in staatseigendom gebracht. PostNL gaat dan verder als puur pakketbedrijf.

Vervolgens wordt het land opgedeeld in vijf regio's, elk gekoppeld aan een bestaand sorteercentrum: Noord, Zuid, Zuidwest, Noordwest en Centrum. De overheid blijft eigenaar van de infrastructuur, maar besteedt de exploitatie per regio openbaar uit. Dat is vergelijkbaar met hoe ProRail het spoor beheert en NS en regionale vervoerders daarop rijden.

Tot slot worden de concessies periodiek geveild, bijvoorbeeld om de 5 jaar. Regionale postbedrijven, buitenlandse spelers zoals BPost of DHL, en PostNL zelf kunnen meebieden. Om een nieuw landelijk monopolie te voorkomen, mag één partij maximaal twee regio's verwerven.

Wat levert het op?

Het model brengt concurrentie terug; zowel om als op de markt. Grote verzenders zoals de Belastingdienst kunnen hun post aanbieden aan meerdere regionale bezorgers en zo de beste prijs-kwaliteitsverhouding kiezen. De veilingopbrengsten maken de werkelijke kosten per regio transparant, waardoor subsidieverzoeken beter te toetsen zijn.

De economen erkennen dat de transitie complex is, maar wijzen erop dat Nederland ruime ervaring heeft met concessieveilingen — onder meer bij snelwegtankstations en radiofrequenties.

Terug naar de tekentafel

De conclusie van Haan en Schinkel is helder: de huidige Postwetswijziging moet terug naar de tekentafel. Nu PostNL zijn publieke taak wil teruggeven aan de staat, is het logisch dat het daarbij ook de bijbehorende infrastructuur overdraagt. Dat biedt de kans om de postmarkt opnieuw in te richten — efficiënter, transparanter en met echte concurrentie.

Overigens vindt de minister het ‘niet opportuun’ om van postbezorger te veranderen, net nu de eisen die aan de bezorging worden gesteld, op verzoek van PostNL, worden versoepeld.

Walther Ploos van Amstel.

Lees ook: PostNL behoudt monopolie op de post

Lees ook: PostNL bezorgt eerste kwartaal 2026 7,1 procent minder pakketjes