De afgelopen 25 jaar draaide supply chain excellence vooral om efficiëntie: lean, just-in-time, lage voorraden, hoge omloopsnelheid en naadloos gesynchroniseerde ketens. Dat model heeft waarde opgeleverd. Maar het heeft ons ook kwetsbaarder gemaakt. Het nieuwe whitepaper van de Topsector Logistiek over logistieke veerkracht laat zien hoe structureel die kwetsbaarheden inmiddels zijn geworden en waarom veerkracht niet langer een theoretisch begrip is, maar strategische noodzaak.

Verstoringen zijn het nieuwe normaal

Het whitepaper gebruikt het model van Sheffi & Rice (2005) om dit te duiden: anticiperen, reageren en leren vormen samen de resilience triangle. Veel bedrijven zijn uitstekend in reageren, een deel leert inmiddels, maar anticipatie blijft een onderontwikkeld domein.

De sector heeft altijd goed kunnen reageren op verstoringen. Improviseren is zo’n beetje het handelsmerk van logistiek. Maar het karakter van verstoringen verandert. Waar voorheen vooral sprake was van incidentele schokken, zien we nu frequente, gelijktijdige en systeem­overstijgende verstoringen met serieuze impact.

Het whitepaper noemt geopolitieke spanningen, handelssancties, pandemieën, cyberaanvallen, laagwater, congestie in havens, uitval van telecom of energie en zelfs NAVO-scenario’s waarin Nederland logistiek doorvoerland wordt voor militaire operaties.

Onderzoek laat zien dat deze verstoringen echte economische schade veroorzaken. In 2025 hadden Nederlandse industriële bedrijven gemiddeld 28 dagen stilstand door ketenverstoringen, tegenover 22 dagen in 2024. Tegelijk rapporteert wereldwijd onderzoek dat 2 procent van jaaromzet realistisch is als structurele verstoringsschade in supply chains.

De oude optimalisatie-logica leidt tot maximale winst in een stabiele wereld, maar tot maximale schade in een volatiele wereld. Een veerkrachtige supply chain kiest daarom voor een hybride model: efficiënt waar het kan, robuust waar het moet.

Wat werkt in de praktijk? Drie bouwstenen

Uit de validatieprojecten bij verladende mkb-bedrijven kwamen drie lessen naar voren:

1. Zichtbaarheid is randvoorwaardelijk: zonder data kun je niet kwantificeren, prioriteren of beleggen.

2. Scenario’s en buffers zijn maatwerk: er bestaat geen one-size-fits-all.

3. Ketenproblemen zijn multi-directioneel: verstoringen komen upstream, downstream én intern.

Interessant is dat niet alleen het bedrijf, maar ook het bredere ecosysteem veerkracht moet ontwikkelen: corridors, knooppunten, modaliteiten, en zelfs energie- en ICT-infrastructuur. De urgentie bij laagwater op de Rijn, congestie in de havens en de enorme vervangingsopgave bij sluizen en bruggen maken dat tastbaar.

De Topsector Logistiek werkt aan veerkracht op verstoringen in het bredere logistieke ecosysteem. Vier deelthema’s staan centraal:

1. Extreme waterstanden op de binnenvaart, die door laag- en hoogwater leiden tot capaciteits- en betrouwbaarheidsproblemen. Met digitale dieptedata, digital twins en informatie-integratie wordt gezocht naar handelingsperspectief om reversed modal shifts te voorkomen.
2. Piekbelasting in zeehavens, waar grotere calls en volumegroei congestie en vertraging veroorzaken. Via datadeling (zoals stuwage-informatie) en samenwerking met havenpartijen wordt verbetering nagestreefd.
3. Regie tijdens crises, omdat grootschalige verstoringen netwerken kunnen lamleggen. Samenwerking met het Topcorridors-programma moet zorgen voor afspraken over prioritering en coördinatie.
4. Vervangings- en renovatieopgave bij infrastructuur (2025–2040), die veel hinder zal veroorzaken. Met Rijkswaterstaat wordt gewerkt aan voorspelbaarheid, planprocessen en een multimodaal afwegingskader. 

Oproep: veerkracht vraagt om collectieve actie

De boodschap van het whitepaper is helder: verstoringen worden niet alleen groter, maar vooral collectiever. Daardoor kan veerkracht niet langer individueel worden opgelost. Dat vraagt om: gezamenlijke scenario’s, gezamenlijke definities van vitale stromen, gezamenlijke afspraken over prioritering tijdens crises, gezamenlijke oefening en learning loops en gezamenlijke digitale zichtbaarheid.

De vraag is niet of er weer verstoringen komen, maar hoeveel tegelijk en met welke maatschappelijke impact. Supply chains zijn niet alleen economische structuren, maar ook infrastructuren voor leveringszekerheid. Daarom is dit het moment om het samen te organiseren.Zonder regie riskeren we tijdens serieuze verstoringen een free-for-all waarin iedereen achter feiten aanloopt; precies wat systemen doet vastlopen.

Het whitepaper eindigt niet met abstracties maar met een concrete oproep: bedrijven, ketenpartners en overheden moeten nu beginnen met voorbereiden: breng kwetsbaarheden in kaart, maak supply-chain scenario’s, leg afspraken vast met ketenpartners, oefen in tijden van rust en deel inzichten zodat anderen leren. Voor supply-chain managers is het moment bijzonder gunstig: veerkracht staat nu op de agenda bij EZK, IenW, brancheverenigingen, defensie en infrastructuur­beheerders.

Interessant om met andere bedrijven mee te ontwikkelen? Aansluiten kan: het programma nodigt expliciet uit tot meedoen, testen, leren en delen.

Het rapport staat op de website van de Topsector Logistiek.

Lees ook: Een noodpakket is echt niet genoeg bij een crisis

Lees ook: How the World Ran Out of Everything