Weerbaarheid was jarenlang iets voor Defensie, Veiligheidsregio’s en nerds met zaklampen. Daar komt snel verandering in. Met de recente oproepen van NAVO-chef Mark Rutte om de Europese defensie- en leveringsketens te versterken, staat het thema ineens weer midden in de actualiteit. Weerbaarheid gaat niet alleen over soldaten en sluizen, maar ook over vitale bedrijfsprocessen, digitale afhankelijkheden en de vraag wie er nog komt leveren als het systeem kraakt.

Advocaat en technerd Ot van Daalen schreef er een fascinerend en goed geïnformeerd boek over: Voorbereid. Hij laat zien hoe kwetsbaar Nederland is voor scenario’s die we ooit sci-fi vonden: langdurig stroomuitval, uitval van internet, overstromingen, pin-storingen of massale ziekte. Wat dit boek sterk maakt is dat Van Daalen niet begint met doemdenken, maar met feiten. Hij reconstrueert hoe pandemie, Oekraïne, droogte, cyberincidenten en ketenstoringen één ding gemeen hebben: onze infrastructuur en systemen zijn ontworpen voor een voorspelbare wereld die niet meer bestaat.

Voor managers is dat een herkenbare les. Optimale supply chains zijn efficiënt, maar niet per se bestand tegen schokken. Van Daalen noemt het niet zo, maar dit is pure resilience-literatuur. Minder optimaliseren op kosten, meer op redundantie, open technologie en minder afhankelijkheid van één leverancier of één land. Zijn waarschuwing is: “Ik hoop dat we nu beseffen dat volledig afhankelijk zijn van Amerikaanse spullen geen optie is.”

Weerbaarheid is niet alleen voor de overheid

Het boek richt zich niet alleen op overheden, maar ook op bedrijven en ketens. Wie vandaag nog gelooft dat weerbaarheid alleen iets voor ‘de overheid’ is, snapt de realiteit niet. Tijdens crises wordt het bedrijfsleven vaak eerst gebeld: voor transport, voeding, logistiek, energie, IT, medische goederen en noodvoorzieningen. Dat maakt resilience een strategische investering: in reputatie, continuïteit en vertrouwen. Van Daalen geeft bovendien praktische adviezen en pro-tips. Soms klein (water, licht, documenten), soms groter (lokaal netwerk, open source, contant geld, alternatieve energie, communicatie). Zijn onderbouwde scenario’s zijn leerzaam, en zelfs de notenlijst is een kadotje.

Is het boek compleet? Bijna. Het mist nog een hoofdstuk: wat er in Nederland al zorgvuldig geregeld is via Veiligheidsregio’s, Defensie en VNG, en waarop bedrijven concreet kunnen aansluiten. Zonder die context loop je het risico dat je oplossingen verzint die niet passen in de echte commandostructuren van crises. Vaak goedbedoeld, maar desastreus.

Sociale noodpakket

Belangrijk is de oproep van Ot van Daanlen om na te denken wat je voor anderen kunt doen: het sociale noodpakket. Niet alleen wat je voor jezelf kunt doen, maar ook wat je voor anderen kunt doen. Dit is geen luxe, maar een verantwoordelijkheid. Wie nu investeert in structurele veerkracht beschermt niet alleen aandeelhouders en klanten, maar ondersteunt ook de samenleving wanneer het ertoe doet. Weerbaarheid is daarmee geen kostenpost, maar een investering in vertrouwen, continuïteit en reputatie. Bouw stap voor stap. Niemand hoeft het alleen te doen, maar iemand moet het voortouw nemen.

Publieke en private partijen moeten zich beter voorbereiden op langdurige verstoringen, zoals nu ook wordt onderstreept in een nieuwe VNG-handreiking over lokale weerbaarheid en veerkracht. Weerbaarheid begint met inzicht in risico’s: wat kan er misgaan, welke vitale processen vallen stil en hoe groot is de impact als dat weken duurt? Dat vraagt om voorbereiding, prioritering en bestuurlijke keuzes over schaarste en aansturing. Weerbaarheid is daarnaast een collectieve opgave: inwoners, ondernemers, veiligheidsregio’s en militairen hebben hierin ieder een rol.

Samenwerken in de keten

Regio's moeten werken aan voorraden, communicatiemiddelen, evacuatieplannen en paraatheidstrainingen. Het bedrijfsleven is een sleutelspeler tijdens crises, als leverancier, transporteur of noodvoorziening. Bedrijven moeten ook hun eigen bedrijfscontinuïteit organiseren; in de operationele processen, in hun planning, met data delen en met het talent in hun organisatie. Parkmanagers en BIZ’en kunnen daarbij aanjagen. Wie risico’s in kaart brengt en samenwerkt met ketenpartners vergroot de weerbaarheid van de hele regio en voor iedereen.

De kern van Voorbereid is dat resilience geen luxe is, maar volwassen bestuur. En dat niemand het alleen hoeft te doen, maar iemand wel moet beginnen.

Ook de Topsector Logistiek werkt aan weerbaarheid. Lees hier hoe en hoe je kunt meedoen.

Walther Ploos van Amstel.

Lees ook: Weerbaarheid van steden organiseer je samen

Lees ook: How the World Ran Out of Everything