Over tien jaar zal het wegtransport in Europa goed zijn voor zo’n 4 procent van de energievraag. Bestelauto’s en vrachtwagens nemen daar ongeveer de helft van voor hun rekening. De gebouwde omgeving en productieprocessen zijn de grote (toekomstige) elektriciteitsvragers. Een energievraag die 2 procent per jaar groeit. Moeten we dat niet gewoon met elkaar (en dus zelf) oplossen?

Soms lijkt het alsof het licht permanent op rood staat. In grote delen van Noord-Holland waarschuwen netbeheerders TenneT en Liander dat bedrijven nog tien jaar moeten wachten op een zwaardere aansluiting. De krantenkoppen: wachtrijen van 14.000 bedrijven, dreigende overbelasting, stilvallende verduurzaming. De toon is somber.

De logistieke sector lost het op

Er zijn ook positieve verhalen in de logistieke sector. Tijdens een bijeenkomst van Logistiek020 bij CTPark Amsterdam City vertelden ondernemers hoe zij hun netcongestie gewoon hebben opgelost. Samen met buren, door slim energie te delen, door laadmomenten te verschuiven naar de nacht, en door opslag in batterijen. NewCold heeft in Dinteloord onlangs zijn grootste Europese diepvriesmagazijn geopend. Het volledig geautomatiseerde warehouse functioneert momenteel volledig autonoom, zonder eigen aansluiting op het openbare elektriciteitsnet. Zo simpel kan het dus ook zijn als je het samen regelt.

In Tiel is het eerste volledig zelfvoorzienende bedrijventerrein van Europa geopend. Door een lokale energiehub kunnen acht bedrijven zich alsnog vestigen, ondanks netcongestie en het ontbreken van een capaciteitsaansluiting. De hub (ontwikkeld door Joulz en Liander) vormt een gesloten energiesysteem waarin lokaal opgewekte zonne-energie wordt opgeslagen in batterijen en op ieder moment automatisch wordt gebalanceerd. In de wintermaanden wordt een tekort aangevuld met een gasgenerator. Het terrein is daardoor niet volledig emissievrij, maar wel schoner én vooral onafhankelijk van het overvolle net. Bedrijven betalen voor capaciteit en opslag via langjarige contracten. Volgens Joulz is dit model goedkoper dan conventionele netuitbreiding en biedt het uitzicht op schaalbare oplossingen voor de door netcongestie vastlopende logistieke bedrijventerreinen.

Elektrische vrachtwagens creëren een groeiende afhankelijkheid tussen logistiek en het elektriciteitsnet. Onderzoek door de Universiteit van Groningen met een agent-based simulatie op basis van Nederlandse transportdata (BasGoed) laat zien dat tariefstructuren bepalend zijn voor laadgedrag.

Vaste prijzen bieden geen prikkel om piekuren te vermijden. Dynamische elektriciteitsprijzen sturen laadvraag echter effectief naar daluren en bij hogere laadvermogens kunnen piekmomenten vrijwel volledig worden vermeden. Dit levert een win-win op: lagere kosten voor transporteurs én minder netcongestie. Slimme laadsoftware is daarvoor onmisbaar. Opvallend: dynamische nettarieven voegen weinig toe bovenop dynamische energieprijzen; het zijn de energieprijzen die het verschil maken.

Bewezen oplossingen

De cijfers van CE Delft voor de Nationale Agenda Laadinfrastructuur laten zien: er zijn meer dan zes bewezen oplossingen om lokaal meer ruimte op het net te creëren. Van collectieve laadpleinen tot batterijsystemen, van slimme meters tot non-firm aansluitingen waarmee je extra vermogen gebruikt als het net rustig is. Arriva en het Brabants Afval Team doen het al: ’s nachts stroom delen, overdag rijden.

De energietransitie vraagt dus niet om wachten, maar om slim handelen. Energie is geen kostenpost meer, maar een strategisch vraagstuk; niet alleen bij transport, maar ook bij koelen en vriezen. Transportondernemers die 20 tot 30 procent van hun omzet aan energie besteden, moeten een Chief Energy Officer hebben. Dat is iemand die nadenkt over laden, opwekken, delen en besparen.

Want één ding is zeker: de energietransitie komt niet morgen; ze is er al. De beste energie is de energie die je niet gebruikt. En de slimste ondernemer is degene die vandaag begint met rekenen, samenwerken en vernieuwen. Netcongestie? Dat klinkt als een probleem van gisteren. Vandaag bouwen we gewoon aan het net van de toekomst; samen, slimmer en schoner.

Walther Ploos van Amstel.