Innovatief organiseren

Wat is Innovatief Organiseren

Innovatief Organiseren is een verzamelbegrip voor de concepten en ervaringen met het doel om werk op een vernieuwende manier in te richten. Het gaat daarbij om initiatieven die enerzijds de resultaten, productiviteit en geleverde kwaliteit verbeteren en anderzijds bijdragen aan de motivatie en het welzijn van medewerkers. Op ManagementSite zijn veel artikelen te vinden die over Innovatief Organiseren gaan. Thema’s die daarbij veel terugkomen zijn: slimmer werken, sturen op verantwoordelijkheid, sociale innovatie en Het Nieuwe Werken.

Innovatief organiseren begint met visie

Slimmer werken met tal van voordelen voor zowel de organisatie als haar mensen, wie wil dit nou niet? Maar hoe doe je dat dan? Het begint allemaal met anders denken. Zoals Jaap Peters constateerde tijdens het seminar ‘Beter Managen en Organiseren’. “Organisatieverandering begint met anders denken over organisaties.”

Anders denken over verhoudingen tussen en binnen organisaties, de inzet van mensen en de manier van leidinggeven. Anders denken over de ‘ideale organisatie’ en de daarbij horende principes.

Visie en principes

Nieuwe tijden, nieuwe organisatievormen. Principes die veel terugkomen bij Innovatief Organiseren zijn:

• Anders organiseren: organiseer vanuit collectieve waarden en drijfveren.
• Medewerkers verdienen en krijgen vertrouwen. Het vertrouwen dat zij over voldoende kwaliteiten, creativiteit en ondernemerschap bezitten, dat zij zich inzetten en dat zij resultaten boeken.
• Vanuit vertrouwen krijgen medewerkers veel autonomie en eigen verantwoordelijkheden. Van vrijblijvendheid is geen sprake, zij worden afgerekend op de resultaten die zij boeken. Hiërarchische organisaties en directief leiderschap zijn niet meer van deze tijd.
• Samenwerking tussen mensen is van groot belang voor het verbeteren van prestaties. Daarnaast stimuleert dit kennisontwikkeling en leren. Hetzelfde geldt voor samenwerking tussen organisaties. Netwerken met ‘virtuele’ organisaties leiden tot innovatie.
• Het primaire proces staat centraal. Ga uit van de activiteiten die waarde voor klanten creëren.
• Aandacht voor de menselijke maat en een persoonlijke benadering van elkaar en van de klant. Een organisatie is zo goed als de kwaliteit van de relaties tot en met de klant!

Anders doen. Van visie naar actie

Anders denken is de eerste cruciale stap naar Innovatief Organiseren. Het is niet voldoende. Wanneer gaan mensen zich anders gedragen? Op het seminar ‘Beter Managen en Organiseren’ sprak Ben Tiggelaar over het thema ‘Van visie naar actie’. Gedrag is de ontbrekende schakel tussen een visie op beter organiseren en actie. Hoe valt dit gedrag te beïnvloeden?

De belangrijkste manier om dit te doen is het managen van je eigen gedrag. Een goede stimulans hierbij is interesse in feedback over uw gedrag. Enig idee wat de effecten van uw houding en gedrag zijn op uw (interne) klanten en collega’s? Kent u uw sterke kanten? Weet u waar u af en toe voor uit moet kijken? Doet u dat ook?

Het helpt als leidinggevenden het voorbeeld geven en dit aanmoedigen in hun team. Innovatief Organiseren en slimmer werken vragen ook andere aanpassingen in de manier van leidinggeven. Kort gezegd: minder focus op control en meer durven delegeren. Medewerkers aanspreken op resultaten enerzijds en stimuleren, coachen en ruimte geven voor eigen initiatief anderzijds. Meer over deze balans tussen sturing en zelforganisatie valt te lezen in de kennisbank Sturen op verantwoordelijkheid. Over leiderschap is ook een aparte kennisbankpagina.

Het aanpassen van de organisatievorm helpt eveneens om ‘anders doen’ meer kansen in de praktijk te geven. Is er een duidelijke teamverantwoordelijkheid voor product of klant? Is er voldoende feedback van klanten mbt de geleverde producten of diensten? Bepaalde manieren van organiseren blijken een stimulans voor innovatie en ondernemerschap op de werkvloer. In de volgende paragraaf wordt concreet ingegaan op deze nieuwe manieren van organiseren.

Kenmerken van nieuwe organisatievormen

In diverse artikelen op ManagementSite worden kenmerken genoemd van organisatievormen die aansluiten op Innovatief Organiseren. Lees bijvoorbeeld ‘Besturing als Evolutie’. Hieronder komen enkele veelvoorkomende punten terug.

• Organiseer rondom ‘zelforganisatie’. Geef medewerkers en teams veel eigen verantwoordelijkheden en reken ze daar op transparante wijze op af.
• De koppeling van uitvoering en beleid in functies. Wie denkt, die doet ook (en vice versa).
• Zorg voor regelmogelijkheden op de werkvloer. Delegeer waar mogelijk en beleg verantwoordelijkheden zo laag mogelijk in de organisatie. Doe een beroep op de zelfstandigheid en het ondernemerschap van medewerkers.
• Werk met resultaatgerichte teams. Dit zijn zelfstandige onderdelen (klein in groot) die zelf verantwoordelijk zijn voor hun prestaties. Met deze vorm van decentralisatie keert ook de menselijke maat terug in organisaties.
• Het primaire proces is leidend en bepaalt de verdere inrichting van de organisatie. Alle andere processen zijn ondersteunend aan het primaire proces.
• Maak intensief gebruik van (sociale) netwerken. Zie hierover ‘Interne communicatie en de nieuwe media’ met de vier tools voor betere interne communicatie en samenwerking. Door constante uitwisseling van informatie vervagen de begrippen ‘binnen’ en ‘buiten’. De Organisatie 3.0 is haast virtueel.
• Het zit vaak in allerlei ‘kleinigheden’, zie  27 Praktische Ideeën die Iedere Organisatie Transformeren 
• De sturing vanuit de leiding is op bovenstaande punten gericht. Men weet wat er op de werkvloer leeft en men verschaft een duidelijk kader om resultaatgericht te kunnen werken. Waar nodig is er gerichte ondersteuning.

Veel van bovenstaande kenmerken komen terug bij Sturen op verantwoordelijkheid. Daarnaast sluit Het Nieuwe Werken aan op Innovatief Organiseren. Meer eigen verantwoordelijkheid gaat hand in hand met de vrijheid om zelf te bepalen waar en wanneer je werkt.

Sociale innovatie

Het sociale systeem speelt een essentiële rol bij innovatie. Sterker nog: onze kenniseconomie is afhankelijk van sociale innovatie. Door interactie tussen mensen krijgen vernieuwende ideeën vorm. Onderlinge relaties en netwerken zorgen voor snelle verspreiding van kennis en innovaties. Onze productiviteit en innovatiekracht zullen stijgen. Organisaties passen zich gemakkelijker aan als medewerkers samen met klanten bedacht zijn op innovaties. Diverse artikelen gaan in op het thema sociale innovatie. Lees hier en hier meer over de definitie van sociale innovatie.

Maar hoe kan invulling worden gegeven aan sociale innovatie? In het artikel ‘Sociale innovatie als oplossing voor al onze problemen: maar hoe dan?’ worden drie stappen beschreven om tot sociale innovatie te komen.

1. Anders leren kijken
2. Anders doen
3. Anders zijn.

Sociale systemen worden wel eens de ‘zachte’ kant van organisaties genoemd, in tegenstelling tot ‘harde’ systemen als structuren, prestatie-indicatoren en budgetten. Voor de harde systemen zijn vaak gegevens en meetinstrumenten beschikbaar, maar voor sociale systemen is dat nauwelijks het geval. In het artikel ‘Meten op sociale innovatie, voor meer rendement uit de organisatie’ wordt een meetinstrument gepresenteerd dat zich expliciet richt op de zachte kant van organisaties. Wellicht geeft dit instrument meer houvast voor managers.

Op InnovatiefOrganiseren.nl wordt continu bericht over de ins en outs van ‘innovatief organiseren’ en sociale innovatie.

Cases slimmer werken en innovatief organiseren

In het ManagementSite Netwerk zijn veel voorbeelden te vinden waarin de principes van Innovatief Organiseren succesvol worden toegepast.

Selectie van aansprekende voorbeelden

• Sturen op verantwoordelijkheid
• Leiderschapscrisis en herstel
• Slimmer werken, beter sturen, meer verantwoordelijkheid
• Van organiseren naar ondernemen
• Model van zelfsturende teams in thuiszorg succesvol
• Buurtzorg Nederland: ‘back to basics’
• Je moet ondernemer zijn, geen manager!
• Ondernemen volgens het Wintzen model, maar dan anders
• De coöperatie is het businessmodel van de toekomst
• Zelforganisatie in bedrijf: minder verticaal en meer horizontaal organiseren
• Priva – van een ondernemer aan de top naar ondernemerschap als cultuur
• Zelforganisatie in bedrijf: een Nederlandse case
• Weg met de bureaucratie in de wijkzorg (deel 3)

Innovatief organiseren als evolutie

Hoe nieuw zijn nieuwe organisatievormen?

Innovatief organiseren, zoals wij het nu kennen, heeft een voorgeschiedenis van eeuwen. Een snelle vlucht door de historie verschaft het volgende beeld: Prins Maurits in de 16^e eeuw was een vernieuwer van de organisatie van het leger. Stipte soldijbetaling, goede training en een grotere slagkracht van kleinere formaties droegen daar aan bij. Bevelhebbers uit heel Europa kwamen bij hem de kunst afkijken. De Verenigde Oost-Indische Compagnie verenigde autonome ondernemers onder één dak en vertoonde een eeuw lang een ongehoorde expansie als eerste mammout multinational. Regout en Wedgwood in de 19^e eeuw bouwden ambachtelijke ateliers om tot internationale ondernemingen. Zij lieten hun toenmalige concurrenten ver achter zich.

Coöperaties in de tuinbouw hebben de afgelopen eeuw met de bij hen aangesloten zelfstandige ondernemingen zo’n expansie doorgemaakt dat ze vele tientallen procenten van de totale wereldhandel in hun producten voor hun rekening nemen. Sinds twee generaties zijn de franchise ketens in opmars. De combinatie van zelfstandige ondernemers binnen een groter strak geregeld geheel, blijkt een ijzersterke formule te zijn waarvan de opmars nog lang niet geëindigd is. In de ‘klassieke’ sector van techniek en maakindustrie, zijn er ondernemingen in NL die opgebouwd zijn volgens het principe ‘klein binnen groot’. Een goed voorbeeld is VDL. Deze onderneming doet het uitstekend; de concurrentie met de lage lonen landen gaat VDL prima af; van outsourcing wordt maar bescheiden gebruik gemaakt.

Betere koppeling van sturing en autonomie

Alle genoemde voorbeelden laten elementen zien van een betere koppeling tussen sturing en autonomie telkens in weer andere variaties. Door daarin wat handiger te zijn dan de concurrenten realiseert men concurrentievoordeel. Het betreft een ontwikkeling die al eeuwen aan de gang is. De kern is een steeds uitgekiendere sturing in combinatie met het faciliteren van autonomie en verantwoordelijkheid van onderdelen. Deze ontwikkeling blijft doorgaan. Zelfs in succesvolle organisaties, is genoemde balans tussen autonomie en sturing nooit af. Of  het nu de veilingorganisatie FloraHolland is, of een franchise keten als de HEMA of een industrieel bedrijf als VDL. Hetzelfde geldt voor de eigentijdse cases en voorbeelden die al eerder op deze pagina aan bod zijn gekomen.

Zet deze ontwikkeling door?

In de huidige fase van deze ontwikkeling heeft de crisis de reflexen van controle en regelgeving bij het managen en organiseren een krachtige impuls gegeven. En er zijn meer tegenkrachten die organisaties gevangen houden. De afloop is onzeker. Met vallen en opstaan rommelen we verder. Als je er midden in zit is het patroon in deze ontwikkeling moeilijk te ontwaren. Er zijn zoveel hypes, nieuwigheden en operationele beslommeringen die het patroon overwoekeren, dat alleen een lange termijn perspectief de trend doet oplichten. Als steeds overtuigender blijkt dat een bepaalde manier van managen en organiseren een positief effect heeft op resultaat en concurrentiekracht, alleen dan gaan steeds meer organisaties overstag. Of de tijd daarvoor nu rijp is valt alleen achteraf te constateren.

Recente berichten over Innovatief Organiseren vindt u bovenaan deze pagina in de rechterkolom.