Wat te doen met vraagstukken waar meer van hetzelfde niet meer werkt?

Wat doe je als leidinggevende met vraagstukken waar menig collega, adviseur of expert zich al op heeft kapotgebeten? Wat te doen als verschillende gerenommeerde adviesbureaus keurige adviesrapporten hebben geschreven die maar niet van de plank komen? Deze vragen stelde de directeur van het kenniscentrum van één van de grootste zorginstellingen in Nederland mij zo’n twee jaar geleden. Een urgente vraag want het betrof een steeds groter probleem in zorgcentra: hoe ga je om met dwang en drangverpleging zonder de patiënt direct ofwel medicatie toe te dienen dan wel direct solitair op te sluiten?

Dit type managementvraagstukken toont overeenkomsten met innovatievraagstukken. Men weet niet goed hoe men dat aan moet pakken.  Zonder actieve participatie door de gehele organisatie heen gaat het in ieder geval niet lukken. Het vraagt eerder om een aanpak die lijkt op co-creatie in tegenstelling tot een topdown benadering van een oplossing uitrollen binnen de organisatie.

Startpunt van dit promotieonderzoek

De casus van de zorginstelling is maar één van de zeventien casussen die ik een jaar lang heb gevolgd. Ik beschouw dit type vraagstukken als innovatievraagstukken waar meer van hetzelfde niet meer werkt. Ik zie organisatieverandering en duurzame ontwikkeling als een leerproces die participatie vraagt van betrokkenen rondom het vraagstuk. Dit soort vraagstukken gaan vaak uit van sociale processen van leren. Hier spelen relationele eigenschappen tussen individuen zoals vertrouwen, gedeelde waarden en wederkerigheid een belangrijke rol. Als ik daarbij optel dat geplande innovatietrajecten vaak niet het gewenste effect hebben, sterkte dit in 2005 mijn gedachte dat we toe zijn aan een andere aanpak dan dat we gewend zijn in de bedrijfskunde. Uitgangspunt was dat aspecten van sociaal kapitaal in netwerken wel eens nieuwe inzichten kon opleveren hoe je dan wel vorm kan geven aan innovatie en vernieuwing. Dit alles is in een notendop een belangrijke rede om te starten met een promotieonderzoek aan de Universiteit Twente.

Starten vanuit “met wie” in plaats van “wat”

Traditionele op innovatietrajecten binnen organisaties zijn praktisch altijd projectmatig ingericht, waar management dan ook sterk stuurt op inhoudelijke doelen. Dit onderzoek pleit voor het loslaten van dit paradigma. Krachtig leiderschap gaat in netwerken juist uit van het creëren van een speelveld voor de…