Legers vormden de eerste grote organisaties. Veel gedachten over organisatie en leiderschap vinden daar hun oorsprong. Een belangrijke ontwikkeling in dit verband deed zich voor in het begin van de 19e eeuw, toen de steeds grotere en beweeglijker legers onbestuurbaar dreigden te worden met de traditionele wijze van leiding geven. De sturing vanuit één centraal punt leidde vaak tot chaos omdat de leidende top te ver afstond van de steeds veranderende werkelijkheid. Informatie bereikte de leiding niet of was al weer achterhaald of onnauwkeurig en men kon de context waarin moest worden opgetreden niet goed meer inschatten. In het kort gezegd: de werkelijkheid die de top ervoer, weerspiegelde niet of onvoldoende de werkelijkheid in het veld.

Ontwikkeling organisatieontwerp

Een herbezinning op dit bestuurlijke aspect mondde uit in een fundamenteel andere benadering van de wijze van leiding geven. In deze benadering werden de dynamiek en onzekerheid die onvermijdelijk gepaard gaat met een militaire operatie beschouwd als een vast gegeven waarmee men moest leren omgaan. Een belangrijke constatering hierbij was dat alleen diegenen die de werkelijkheid ondergaan, hier adequaat op kunnen reageren en hun acties kunnen afstemmen op de concrete situatie. De oplossing werd daarom gezocht in het vergroten van de zelfstandigheid van de lagere leidinggevenden en het aanmoedigen van het nemen van initiatief.

Nieuw concept

Dit nieuwe concept was mede gestoeld op de gedachte dat alleen mensen (en niet systemen of technische middelen) de flexibiliteit kunnen opbrengen om met dynamische omstandigheden en onzekerheden om te gaan. Het denken werd hiermee - in tegenstelling tot het traditionele hiërarchische concept - niet meer gericht op het scheppen van een eigen werkelijkheid en de inpassing van de mens in een alles bepalend systeem, maar op een maximale benutting van het unieke menselijke talent om doelgericht te handelen en te improviseren in de werkelijkheid zoals die zich voordoet. Het concept mobiliseert het denkvermogen op alle niveaus in de organisatie door ruimte te verschaffen voor keuzemogelijkheden. Het probleemoplossende vermogen binnen de organisatie wordt hiermee vergroot en de activiteiten van de organisatie beter op de werkelijke situatie…