‘Ik mis een stuk bezieling bij mijn mensen. Ik merk dat de bevlogenheid en de energie die ik zelf voor dit werk voel bij veel van hen ontbreekt. Daar wil ik verandering in brengen. Iedereen moet hier enthousiast naar zijn werk komen!’

‘Het is belangrijk dat de cultuur verandert. Dat betekent dat iedereen zal moeten veranderen. Immers, cultuur maken we met elkaar. Maar het moet wel uit de mensen zelf komen. Ze moeten het als het ware zelf op gang brengen.’

‘Ik stoor me mateloos aan het gedrag van één van mijn medewerkers. Herhaaldelijk heb ik het met hem gehad over het tonen van meer ondernemerschap, maar ik zie geen verandering.’

Introductie

Een aantal observaties. (1) Prestatiemanagement is nog steeds 'hot'. Het sturen op vooraf vastgestelde resultaten lijkt goed te werken. De interne logica van het concept spreekt velen aan. (2) Competentiemanagement is ook nog steeds 'hot'. De competenties, die iemand in staat stellen zijn werk goed uit te kunnen voeren, vormen een belangrijk aangrijpingspunt voor leidinggevenden. (3) De twee concepten lijken goed op elkaar te passen en in veel organisaties maakt men een directe koppeling. De toepassing van prestatiemanagement op gedrag breidt zich uit.

Deze tendens betekent dat leidinggevenden niet alleen sturen op het WAT (resultaten), maar ook op het HOE (gedrag en houding). Het idee hierachter is dat sturing op gedrag als vanzelf tot de gewenste resultaten leidt. De wijze van sturen is vaak ook identiek. Eerst worden afspraken gemaakt c.q. normen vastgesteld, vervolgens wordt op de voortgang getoetst (bij voorkeur meetbaar) en tot slot wordt beoordeeld. Heeft iemand de afgesproken scores gehaald of niet? Op deze wijze veronderstelt de leidinggevende dat hij het gedrag krijgt dat hij van zijn medewerker verlangt. Een logische ontwikkeling in het denken? NEE, de wens is hier toch vooral de vader van de gedachte.

Gedragsverandering en het 'omzetten van een knop'

Dit beheersperspectief gaat uit van een mechanisch mensbeeld. De medewerker wordt behandeld als een soort machine die door aanpassing doet wat wenselijk is. Je schroeft hem open, knutselt aan wat essentiële onderdelen en zet vervolgens de knop om. Deze manier van denken is gericht op de beheersing van gedrag en…